Katholſki katechismus

z krótkimi

ſtawiznami nabožniſtwa.

Po Deharbe’owym

pſchełožił

Jurij Łuſcžanſki.

Po porucžnoſcźi duchowneje wyſchnoſcźe.

Budyſchin.

Z nakładom tachantſtwa.

1874.

Pſchedſłowo.

Wjele lět hižo pſchejachu ſebi ſerbſcy katechetojo nowy katechismus; tež
duchowna wyſchnoſcź wupraji tule žadoſcź wjacy krócź a poſtaji, zo ma ſo
po wulkim dźělu katholſkoho ſwěta rozſchěrjeny, wot biſkopow Němſkeje
woſebje khwaleny Deharbe’owy katechismus do ſerbſkeje rycže pſchełožicź.

Naſch dotalny katechismus je pſched nimale 30 lětami wudaty; mjez tym
pak je ſo cžas jara pſcheměnił, njewěra ſtraſchnje pſchibjerała, a
njekſcheſcźanſki duch chce wſchudźom knježicź. Zo by naſch ſerbſki lud
ſwoju wěru njezranjenu wobkhował, dyrbi ſo hižo we młodoſcźi, we
wucžeŕnjach, prawje derje wo njej rozwucžecź a tamne krute dno we njej
ſpóznacź, na kotrež móže ſwoje cžaſne a wěcžne zbožo załožicź. Tohodla
ſym woſebje wjetſchi Deharbe’owy katechismus wuzwolił; pſchetož joho
mjeńſchi katechismus zdaſche ſo mi we wſchelakich wažnych wěcach
njedoſahacy, tak zo by katechet wjele pſchiſtajecź měł, a dźěcźo ſebi
wjele we pomjatku zdźeržecź dyrbjało. Wucženjo a wuknjenjo je potajkim
po tymle wjetſchim katechismje polóžene. Někotre praſchenja a
pſchiſpomnjenja drje ſu za dźěcźi njetrěbne, teſame wuwoſtajicź pak
njezwěrich ſebi ſam; kóždy katechet móže to po ſwojim ſpodobanju
poſtajicź. Ja ſym jenož z hwěžkami (*) a z kſchižikami (†) pſched
praſchenjemi wuzběhnył, ſchtož je za ſtarſche abo bóle wobdarjene
dźěcźi.

Praſchenja, pſchi kotrychž žane znamjo njeſteji, namakaja ſo wſchitke
tež we mjeńſchim Deharbe’owym katechismje, a ſu za wſchitke dźěcźi, z
hwěžku woznamjenjene praſchenja ſu za ſtarſche a bóle wobdarjene, z
kſchižikom woznamjenjene pak móža ſo pſchi wucžbje tež wuwoſtajicź. Tak
je we tymle katechismje krótkoſcź mjeńſchoho z doſpołnoſcźu wjetſchoho
zjenocźena.

<pb n="iv"/>

Zo je tónle katechismus po prawym za nižſche rjadownje ſrjedźnych
wucžeŕnjow ſpiſany, njemóžeſche mje wottraſchicź, jón za ſerbſke
wucžeŕnje pſchihotowacź; pſchetož tamne rjadownje ſrjedźnych wucžeŕnjow
njewopytuja ſtarſche dźěcźi, ale najbóle młódſche, dyžli ſu we
wyſchſchej rjadowni naſchich ludowych wucžeŕnjow. Wyſche toho ſu naſche
dźěcźi z wjetſchoho dźěla pſchez domjace nabožne wocźehnjenjo a
ſpóznacźo cyrkwinſkoho žiwjenja najbóle we zbožowniſchich
wobſtejnoſcźach, dyžli wulki dźěl tamnych. Pſchi wuſtojnym wjedźenju
zamoža tohodla ſerbſke dźěcźi we wyſchſchej rjadowni wěſcźe wſchitko
zrozemicź a zapſchijecź, ſchtož jim tónle katechismus poſkicźuje.

K tomu pſchińdźe hiſchcźe, zo mamy jenož jedyn katechismus, a tón dyrbi
doſahacy bycź, dokelž nima jenož dźěcźom we wucžeŕni ſłužicź, ale tež
młodoſcź a wotroſcźeni maja ſo z njoho powucžecź a we wěrje wobkrucźecź.

Pſchełožk je doſłowny a rycž je po móžnoſcźi cžiſta. Dokelž ſym
pſcheſwědcženy, zo ſo dźěcźo dobrym wurazam runje tak derje pſchiwucži
kaž wſchelakim cuzym a ſkaženym, ſym ſebi dowolił někotre wurazy, kaž k
pſchikładej: parſchona, ſchtrafa, ſchtucžka, gmejna; cžłowjekowanjo,
wobſtajicź (cyrkej) a t. d. pſcheměnicź ze ſłowami: woſoba, khoſtanjo,
dźěl, woſada; wocžłowjecženjo, załožicź a t. d. Prawopis je tónſamy
porjedźeny, kotromuž je ſo lud prawje derje pſchiwucžił a kotryž je
pſchez „Prěnju cžitanku“ a „Biblijſke ſtawizny“ we wucžeŕnjach
zawjedźeny.

Cźiſchcź bu tež wot k. fararja M. Hórnika, kotryž je „ſtawizny
nabožniſtwa“ ſam pſchełožił a mi we pſchihotowanju rukopiſa pomocny był,
pſchehladany, tak zo ſnadne cźiſchcźeŕſke zmólki, kiž ſo tu namakaja,
woſebitoho porjedźenja njetrjebaja.

Nahladne wułožki za rjanu papjeru a cźiſchcź je duchowna wyſchnoſcź
pſchecźelnje poſkicźiła, za cžož ſebi wulki dźak katholſkich Serbow
zaſłuži.

Njech dha tónle katechismus do wſchitkich ſerbſkich wucžeŕnjow a ſwójbow
pſchecźelny pſchiſtup namaka a njech Bože žohnowanjo jón pſchewodźa, zo
by dźěcźom a wotroſcźenym k powucženju a wobkrucźenju we wěrje nadobnje
ſłužił.

Budyſchin, jutrownicžku 1874.

J. Ł.

Wopſchijecźo.

Str.

Pſchedſłowo ♣III♠

K zrozemjenju pſchikrótſchenjow ♣VII♠

Stawizny nabožniſtwa.

♣A.♠ Stawizny pſched Khryſtuſom.

♣I.♠ Wot Hadama hacž do Mójzeſa 1

♣II.♠ Wot Mójzeſa do Khryſtuſa 3

♣B.♠ Stawizny Jězuſa Khryſtuſa 7

♣C.♠ Stawizny po Khryſtuſu.

♣I.♠ Wot Khryſtuſoweje ſmjercźe hacž do wobrocźenja Konſtantina 10

♣II.♠ Wot Konſtantinowoho wobrocźenja do rozſchcźěpjenja w 16. lětſtotku
13

♣III.♠ Wot rozſchcźěpjenja w 16. lětſtotku hacž do naſchoho cžaſa 19

Wobzanknjenjo 27

Wucžba nabožniſtwa.

Zawod. — Wo powołanju cžłowjeka na zemi 31

Prěni hłowny dźěl. Wo wěrje.

Wo wopſchijecźu a žórłomaj wěry 33

Trěbnoſcź wěry 37

Samotnoſcźe wěry 39

Wo japoſchtołſkim wěrywuznacźu 41

Prěni artikel 42

Wo Bohu 42

Wo tſjoch bójſkich woſobach 47

Wo ſtworjenju a wjedźenju ſwěta 49

Wo jandźelach 51

Wo prěnimaj cžłowjekomaj a prěnim hrěchu 53

Druhi artikel 57

Jězus Khryſtus, ſlubjeny Meſias 59

Jězus Khryſtus, wěrny Bóh 62

Tſecźi artikel 65

Schtwórty artikel 67

Pjaty artikel 70

Scheſty artikel 72

Sedmy artikel 73

Woſmy artikel 75

<pb n="vi"/>

Str.

Dźewjaty artikel 78

Wo cyrkwi a jeje zarjadowanju 78

Wo znamjenjach cyrkwje 83

Wo powołanju cyrkwje a wo ſamotnoſcźach, z njoho wukhadźacych 86

„Zhromadźenſtwo ſwjatych“ 91

Dźeſaty artikel 92

Jědnaty artikel 93

Dwanaty artikel 95

Druhi hłowny dźěl. Wo kaznjach 98

Wo hłownej kazni 99

Wo luboſcźi k Bohu 99

Wo luboſcźi k bližſchomu 101

Wo kſcheſcźanſkej luboſcźi k ſebi ſamomu 105

Wo dźeſacź kaznjach 106

Prěnja kaznja Boža 108

Wo cžeſcźowanju Boha 108

Wo cžeſcźowanju ſwjatych a wo proſchenju za jich zaſtupowanjo 112

Druha kaznja Boža 115

Tſecźa kaznja Boža 118

Schtwórta kaznja Boža 120

Pjata kaznja Boža 125

Scheſta kaznja Boža 128

Sedma kaznja Boža 130

Woſma kaznja Boža 133

Dźewjata a dźeſata kaznja Boža 136

Wo pjecźich kaznjach cyrkwje 137

Prěnja kaznja cyrkwje 138

Druha kaznja cyrkwje 139

Tſecźa kaznja cyrkwje 141

Schtwórta kaznja cyrkwje 144

Pjata kaznja cyrkwje 145

Wo pſcheſtupjenju kaznjow 145

Wo hrěchu powſchitkownje 145

Wo rozcznawanju wſchelakich hrěchow 148

Wo póccźiwoſcźi a kſcheſcźanſkej doſpołnoſcźi 152

Wo póccźiwoſcźi 152

Wo kſcheſcźanſkej doſpołnoſcźi 155

<pb n="vii"/>

Tſecźi hłowny dźěl. Wo ſrědkach Božeje hnady.

Wo hnadźe powſchitkownje Str. 159

Wo ſkutkowacej hnadźe 160

Wo ſwjatoſcźacej hnadźe 161

Wo ſwjatych ſakramentach 165

Wo kſchcźeńcy 167

Wo firmowanju 171

Wo najſwjecźiſchim ſakramencźe wołtarja 174

Wo pſchitomnoſcźi Khryſtuſowej we ſakramencźe 174

Wo woporje Božeje mſchě 177

Wo ſwjatym woprawjenju 181

Wo pokucźe 186

Wo pſchepytowanju ſwědomja 189

Wo želnoſcźi 190

Wo pſchedewzacźu 192

Wo ſpowjedźi 193

Wo doſcźcžinjenju 196

Wo wotpuſku 198

Wo poſlednim wolijowanju 201

Wo měſchniſkej ſwjecźiznje 203

Wo mandźelſtwje 205

Wo ſakramentalijach abo ſwjecźeninach 211

Wo modlenju 213

Wo wótcženaſchu 216

Wo jandźelſkim powitanju 219

Wo cyrkwinſkich wobrjadach abo ceremonijach 222

K woſpjetowanju cyłeje wucžby 225

Pſchidawk.

Spowjedny ſchpihel za dźěcźi 226

Trientſke wěrywuznacźo 228

Wucžba za ſłužownika pſchi Božej mſchi 230

K zrozemjenju pſchikrótſchenjow.

Agg. měſto: profeta Aggäus.

a dr. w. „ a druhe wjacy.

a t. d. „ a tak dale.

Dan. „ profeta Daniel.

Ef. „ liſt k Efeſkim.

Eſth. „ kniha Eſther.

Ez. „ profeta Ezechiel.

Fil. „ liſt k Filippiſkim.

Gal. „ liſt k Galatſkim.

Hab. „ profeta Habakuk.

Hebr. „ liſt k Hebrejſkim.

hl. „ hladaj.

Jak. „ liſt ſwjatoho Jakuba.

<pb n="viii"/>

Jan. měſto: liſt ſwjatoho Jana.

Jap. ſtaw. „ Japoſchtołſke ſtawizny.

Jer. „ profeta Jeremias.

Job. „ kniha Joba.

Joel „ profeta Joel.

Jon. „ profeta Jonas.

Iſ. „ profeta Iſaias.

Jud. „ kniha Judith abo liſt Judaſcha Tadeja.

kap. „ kapitel.

kan. „ kanon.

Khr. „ Khryſtus.

Khrón. „ kniha khrónikow.

Kol. „ liſt k Koloſſyſkim.

Konc. w Tr. „ koncil w Triencźe.

Kor. „ liſt k Korinthſkim.

Kral. „ kniha kralow.

k pſchikł. „ k pſchikładej.

l. „ lěto.

Luk. „ ſcźenjo ſwjatoho Lukaſcha.

Makk. „ kniha Makkabejſkich.

Mark. „ ſcźenjo ſwjatoho Marka.

Mat. „ ſcźenjo ſwjatoho Mateja.

Mich. „ profeta Michäas.

Mójz. „ kniha Mójzeſa.

Mudr. „ kniha mudroſcźe.

Pětr. „ liſt ſwjatoho japoſchtoła Pětra.

poſedź. „ poſedźenjo.

praſch. „ praſchenjo.

Prěd. „ kniha prědarja.

pſchikł. „ pſchikład.

pſchir. „ pſchirunaj.

Pſchiſł. „ pſchiſłowa.

Pſ. „ pſalmy.

Romſk. „ liſt k Romſkim.

ſ. „ ſwjaty.

ſtaw. nabožn. ſtawizny nabožniſtwa.

Sir. „ kniha Siracha.

ſtr. „ ſtrona.

ſwj. „ ſwjaty.

t. r. „ to rěka.

Theſſ. „ liſt k Theſſalonſkim.

Tim. „ liſt k Timothejej.

Tit. „ liſt k Titej.

Tob. „ kniha Tobiaſa.

w l. „ w lěcźe.

Zach. „ profeta Zacharias.

Zjewj. „ zjewjenjo ſwjatoho Jana.

† 420. „ wumrje w lěcźe 420.

K cžitanju ſłowow ſwj. piſma.

1. Mójz. rěka: prěnja kniha Mójzeſa.

2. Kor. „ druhi liſt k Korinthſkim.

1, 2, „ prěni ſtaw, druhi rjadk.

1. 2. „ prěni a druhi ſtaw.

1, 2. 3. „ prěni ſtaw, prěni a druhi rjadk.

K pſchikł. 1. Pětr. 5, 7.: prěni liſt ſwj. Pětra, pjaty ſtaw, ſedmy
rjadk.

<pb n="1"/>

Krótke

ſtawizny nabožniſtwa.

Sławizny pſched Khryſluſom.

♣I.♠ Wot Hadama hacž do Mójzeſa.

1. We ſpocžatku ſtwori Bóh njebjo a zemju. Wón rjekny: „Budź“ a wſchitko
bu. Cyły ſwět, ſłónco, měſacžk a hwězdy, zela, ſchtomy, zwěrjata ſtwori
Bóh we ſcheſcźich dnach a na poſledku cžłowjeka po ſwojej podobnoſcźi.
Prěnjej cžłowjekaj rěkaſchtaj Hadam a Jěwa. Běſchtaj ſprawnaj a ſwjataj,
lubowanaj wot Boha. Zbožownje běſchtaj žiwaj we kraſnej zahrodźe, we
paradizu; wonaj a jeju dźěcźi njedyrbjachu ženje wumrjecź.

2. Bóh pſchikaza Hadamej a Jěwje, zo njeſmětaj jěſcź wot płodu toho
ſchtoma, kotryž ſrjedź zahrody ſtejeſche, hewak dyrbjałoj wumrjecź. Ale
had rjekny k nimaj: „Hdyž budźetaj jěſcź wot njoho, budźetaj kaž Bóh“.
Hadam a Jěwa wěrjeſchtaj hadej a pſcheſtupiſchtaj Božu kaznju. Hnydom
pſchińdźe khoſtanjo na njeju a na wſchitkich jeju potomnikow. Buſchtaj
wuhnataj z paradiza, ſmjercźi a mnohim hubjenſtwam podcźiſnjenaj a
dyrbjeſchtaj na wěcžne wot Boha zaſtorcženaj bycź. Tola ſmili ſo Bóh a
pſchiſlubi jimaj zbóžnika, kotryž by jeju, hdy byſchtaj pokutu cžiniłoj,
z nim zjednał a wěcžneje zbóžnoſcźe doſtojneju ſcžinił. 1. Mójz. 3, 15.

3. Kain a Abel, ſynaj naſcheju prěnjeju ſtarſcheju, pſchinjeſeſchtaj
wopory Wſchohomócnomu. Bohu ſpodobaſche ſo wopor pobožnoho Abela, nic
pak tamny złoho Kaina. Na to rozhněwany zarazy Kain ſwojoho bratra a bu
toho dla zaklaty a cźěkacy na zemi.

4. Potomnicy złóſtniſkoho Kaina běchu bjezbóžni kaž jich wótc, a
zawjedźechu pomału tež dobrych, tak zo na poſledku wſchitcy cžłowjekowje
wot Boha ſo wotwobrocźichu a pſchecy hłubje do hrěchow a złóſcźow
padźechu. Nětk wobzankny Bóh pokažene cžłowjeſtwo pſchez powſchitkowne
potepjenjo zahu<pb n="2"/>bicź (wokoło lěta 2350 pſched Khryſtuſom).
Pjatnacźe łohcźi wyſoko ſtupaſche woda nad najwyſchſche hory. Wſchitko
zahiny; jenož pobožny Noe ze ſwojej ſwójbu bu zakhowany we arſche,
kotruž běſche na Božu pſchikaznju natwarił. K dźakej pſchihotowa Noe
wołtaŕ, a woprowaſche tomu Knjezej palny wopor. Za to žohnowaſche Bóh
Noea a joho ſynow, a da jim ſlubjenjo, „zo njedyrbi žane potepjenjo
wjacy pſchińcź a zahubicź wſchitko žiwe“.

5. Noeowi potomnicy ſo tak rozmnožichu, zo dyrbjachu ſo bórzy do
wſchitkich krajow rozeńcź. Tola chcychu prjedy wěžu natwaricź, kotraž
mějeſche ze ſwojim wjeŕſchkom hacž k njebju doſahowacź. Bóh pak změſcha
jich rycž, tak zo dyrbjachu z twarjenjom pſcheſtacź. Tež Noeowi
potomnicy pſchikłonichu ſo k złomu a zapadnychu tak hłuboko, zo měſto
prawoho Boha ſłónco a měſacžk, cžłowjekow a zwěrjata, tež wobrazy ze
złota a ſlěbra, z kamjenja a drjewa, z modlenjom cžeſcźachu. Z tutym
žadławym pſchibójſtwom rozſchěrjachu ſo tež zaſy wſchitke hrěchi a
złóſcźe.

6. Tola njedyrbjeſche ſo prawa wěra a nadźija na pſchichodnoho wumožnika
na zemi cyle zhubicź. K tomu kóncej wuzwoli Bóh Abrahama (1920 pſched
Khr.), ſcžini z nim woſebity zwjazk a ſlubi jomu, zo z joho potomnikow
wuńdźe Meſias, „we kotrymž budźa wſchitke ludy zemje požohnowane“. 1.
Mójz. 12, 3. Toho dla wuznamjenjeſche tež Bóh potomnikow Abrahamowych,
kotſiž Hebrejſcy, pozdźiſcho tež Židźa abo Iſraelitowje rěkachu, pſchede
wſchěmi ludami, a zjewi ſo jim we běhu cžaſow huſto a ſpodźiwnje.

7. Zo by Abrahama pruhował, porucži jomu Bóh, zo by na horje Moria
ſwojoho jenicžkoho ſyna Izaka woprował. Abraham poda ſo hnydom na pucź.
Wón ſam napołoži ſwojomu ſynej drjewo k palnomu woporej, a dźěſche z nim
na horu. Horje pſchiſchowſchi lehny ſo Izak podwolnje na drjewo k
woporu. Bóh pak wuſwobodźi pobožnoho Izaka pſchez jandźela, žohnowaſche
Abrahama a wobnowi jomu prjedawſche ſlubjenja.

Izak běſche tu pſchedznamjo pſchichodnoho wumožnika, kiž z
poſłuſchnoſcźe drjewo kſchiža na ſwojej ramjeni wza a je na Kalvarſku
horu njeſeſche, zo by ſo tam za nas woprował.

8. Patriarch Jakub, Izakowy ſyn, běſche ze ſwojej ſwójbu we kraju Kanaan
žiwy, do kotrohož bě Bóh Abrahama powołał. Wón mějeſche dwanacźe ſynow,
kiž buchu prawótcowje iſraelſkoho ludu. Jedyn z nich, Józef, kotrohož bě
Bóh wuzwolił, zo by w ſwojich podeńdźenjach pſchedznamjo Jězuſa <pb
n="3"/>Khryſtuſa był, pſchińdźe, wot ſwojich bratrow pſchedaty, do
Egiptowſkeje, hdźež bu najprjedy falſchnje wobſkorženy a do jaſtwa
cźiſnjeny, potom wot krala za prěnjoho we kraju powyſcheny, a mjeno
„zbóžnik ſwěta“ doſta, hako wumožeŕ we lětach žałoſtnoho hłodu. Na joho
pſcheproſchenjo cźehnjeſche tež Jakub do Egiptowſkeje a zaſydli ſo tam
ze ſwojej cyłej ſwójbu. Pſched ſwojej ſmjercźu wupraji tón ſamy
ſpodźiwne wěſchcźenjo, zo ſceptaŕ (knježeŕſka móc) njebudźe wotewzaty
wot ſplaha joho ſyna Judy, hacž tón pſchińdźe, kotryž ma póſłany bycź,
na kotrohož ludy cžakaja. 1. Mójz. 49, 10. A woprawdźe ſo tež Khryſtus,
póſłany wot Boha, prjedy njenarodźi, hacž hdyž wukrajnik (Herodes) na
trónje kralow we Juda ſedźeſche.

♣II.♠ Wot Mójzeſa do Khryſtuſa.

9. Po Józefowej ſmjercźi buchu Iſraelitojo wulki lud, dyrbjachu pak wot
Egiptowſkich najſurowiſche wotrocžſtwo cźeŕpjecź, hacž ſo ſkóncžnje Bóh
Mójzeſej we wohenjowym płomjenju ſrjedź keŕka zjewi a jomu porucžnoſcź
da, iſraelſke dźěcźi do Kanaana wuwjeſcź (1500 pſched Khr.). Ale Farao,
egiptowſki kral, nochcyſche jim cźahnycź dacź. Tu póſła Bóh ſtraſchne
cžwěle na Egiptowſku a na poſledku jandźela, kiž wſchitkich
prěnjorodźenych Egiptowcžanow w jenej nocy mori. Iſraelitam pak ſo
jandźel zahubjenja njepſchibliži, dokelž běchu ſwoje durje wokrjepili z
krewju jutrownoho jehnjecźa, kotrež po Božej pſchikazni w tej ſamej nocy
jědźachu.

To bě pſchedznamjo, kak něhdy z krewju Jězuſa Khryſtuſa, wěrnoho
jutrownoho jehnjecźa, kiž w Božej wjecžeri wužiwamy, wot wěcžneje
ſmjercźe wumoženi budźemy.

10. Potom da Farao Iſraelitam cźahnycź. Bórzy pak joho to mjerzaſche. Z
khwatkom zhromadźi ſwoje wójſka a cźěrjeſche za bjezbrónitymi
Iſraelitami. Cźi proſchachu połni bojoſcźe a ſtracha Boha wo pomoc. Tu
wupſcheſtrje Mójzes po Božej porucžnoſcźi ruku nad cžeŕwjene morjo, a
hlej, morjo rozdźěli ſo pſched nimi. Kaž murja ſtejeſche woda k prawicy
a k lěwicy, a ze ſuchej nohu woni pſchecźežechu. Farao khwataſche
zazłobjeny za nimi doſrjedź morja; ale na dobo ſpraſnychu wody, mjez tym
zo Mójzes ſwoju ruku hiſchcźe junu nad nje wupſcheſtrje, zaſy hromadu a
pohrjebachu joho ze wſchim wójſkom.

11. Iſraelſke dźěcźi dyrbjachu nětko pſchez wulku puſcźinu cźahnycź, a
pſchińdźechu k horje Sinai. Tu da jim Bóh pod błyſkanjom a hrimanjom
dźeſacź kaznjow, na dwěmaj kamjeńt<pb n="4"/>nymaj taflomaj napiſanych,
wobnowi tež zwjazk, kotryž bě z jich wótcami ſcžinił, a zrjadowa jich
bohuſłuženjo a jich ſwětne wuſtajenjo z wubjernymi zakonjemi. Ale lud
zabu hnydom Bože kaznje a dobroty, ſkoržeſche a morkotaſche bjez
pſcheſtacźa, haj pſchehrěſchi ſo tak jara, zo ſebi złote cźelo zlecź da
a k tomu ſamomu ſo modleſche.

12. Za ſwoje cźežke a wſchelake pſcheſtupjenja dyrbjachu Iſraelitojo 40
lět we puſcźinje woſtacź, dóńž druhi lěpſchi ſplah njedoroſcźe. Tola
njepſcheſta Bóh, jim dobroty wopokazowacź. Wón da jim khlěb (manna) z
njebjes padacź, da jim wodu ze ſkały, a wjedźeſche jich ſkóncžnje po
Mójzeſowej ſmjercźi do ſlubjenoho kraja Kanaan abo Paläſtiny, kiž z joho
wulkej pomocu dobuchu, a mjez ſobu po 12 ſplahach rozdźělichu.

To wſchitko bě pſchedznamjo pſchichodnoho wumoženja. 1. Kor. 10, 6. —
Wuſwobodźenjo z egiptowſkoho wotrocžſtwa woznamjenja naſche wukupjenjo
ze ſatanowoho wotrocžſtwa pſchez Jězuſa Khryſtuſa. — Cźehnjenjo pſchez
puſcźinu znamjenja naſche pucźowanjo na zemi, hdźež nam Bóh ſwoje kaznje
dawa, nas z prawym njebjeſkim khlěbom naſycźuje, a ze žiwych žórłow
ſwojeje hnady poſylnjuje. — Slubjeny kraj pokazuje na njebjo, kotrež
dyrbimy z wojowanjom dobywacź a wěcžnje wobſedźecź.

13. W tymle rjanym kraju běchu woni zbožownje žiwi a žohnowani wot toho
Knjeza, hacž pſchecźiwo Božej kazni z pohanami do mandźelſkich zwjazkow
ſtupachu, a z tym zaſy do złóſcźow a pſchibójſtwa padźechu. Hdyžkuli
nětko wot Boha ſo wotwobrocźichu, da wón jich do mocy njepſchecźelow;
hdyž pak ſo k Bohu wobrocźichu, zbudźi wón mjez nimi pobožnych
wojowarjow, ſudnikow mjenowanych, kaž Gedeona, Jefte’a, Samſona, kotſiž
jich wot njepſchecźelow wuſwobodźichu.

14. Pſchez 400 lět běchu wyſchſchi měſchnicy a ſudnikojo najwyſchſche
doſtojnſtwa w iſraelſkim ludu zajimali; nětko chcyſche tutón kaž ſuſodne
ludy krala měcź. Bóh da jim Saula za krala. Hdyž bě tónle ſwojeje
njepoſłuſchnoſcźe dla zacźiſnjenjo zaſłužił, ſcźěhowaſche po nim David.
David bě ſylny a mócny: hako młodźenc běſche hobra Goliatha porazył;
hako kral rozſchěri z błyſchcźatymi dobycźemi ſwoje kraleſtwo. Wón
ſłužeſche Bohu z wěrnej wutrobu, a złoži k joho khwalbje kraſne ſpěwy,
pſalmy, w kotrychž z bójſkoho nadychnjenja wjele wěſchcźeſche wo
wumožniku ſwěta, kiž mějeſche z joho ſplaha wuńcź, a kotrohož kraleſtwo
dyrbjeſche bjez kónca bycź. Toho dla rěka Khryſtus tež ſyn Davidowy.

15. Salomon, joho ſyn a naſtupnik, běſche mudry a wulki kral. Wón
natwari tomu Knjezej w Jeruzalemje pyſchny <pb n="5"/>templ. Joho
najznutskowniſcha ſwjatnica bě z cžiſtym złotom wukładźena. Tu ſtejeſche
kaſchcź ſluba z taflomaj kaznjow, wot Boha napiſanych. Jenož wyſchſchomu
měſchnikej bě dowolene, jedyn krócź za lěto do tejele ſwjatnicy
zaſtupicź. Lud Iſrael njemějeſche žanoho druhoho templa, a njebě tež
nikomu wotpuſchcźene, druhdźe woprowacź dyžli w templu jeruzalemſkim.
Tola Salomon njewobſta w dobrym. Pſchiwza pohanſke žónſke, a da ſo wot
nich, hdyž bě hižo ſtary, k pſchibójſtwu zawjeſcź.

16. Po ſmjercźi Salomona rozdźěli ſo kraleſtwo (980 pſched Khr.).
Splahaj Juda a Benjamin woſtaſchtaj joho ſynej, kralej Roboamej,
ſwěrnaj, a tworjeſchtaj pod nim kraleſtwo Juda z hłownym měſtom
Jeruzalemom. Zbytkne dźeſacź ſplahow wuzwolichu ſebi druhoho krala, a
ſcžinichu ze Samarije hłowne měſto ſwojoho kraleſtwa, kotrež wot nětka
kraleſtwo Iſrael rěkaſche. Wone wopuſchcźichu z tym tež nabožniſtwo
ſwojich wótcow, natwarichu w Samarii woſebity templ a zawjedźechu
wſchitke hroznoſcźe pſchibójſtwa. Toho dla da je Bóh do mocy pohanſkoho
krala Salmanaſſara, kiž kraleſtwo Iſrael na wěcžne zahubi, a wlecžeſche
lud do aſſyriſkoho zajecźa do Ninive (718 pſched Khr.). Tež kraleſtwo
Juda bu ſwojich mnohich pſcheſtupjenjow dla wot Boha khoſtane.
Nabuchodonoſor dobu pozdźiſcho Jeruzalem (606 pſched Khr.), ſpali templ
a wjedźeſche lud do babylonſkoho zajecźa. Tola njezańdźe kraleſtwo Juda
na wſchón cžas, kaž kraleſtwo Iſrael, wot nabožniſtwa wótcow
wotpadnjene.

17. Tute cźežke ſudźenja pak njepſchińdźechu nahle a njenadźicy. Wot
Boha rozſwětleni mužowje, profetojo, běchu je, zo bychu lud k pokucźe
hnuli, dawno prjedy wěſchcźili, a ſwoje ſłowa z wulkimi dźiwami
wobtwjerdźeli. Cźile profetojo ſlubjachu tež miłoſcź rozkatym, a
wěſchcźachu wo pſchichodnym zbóžniku. We jich knihach, kiž ſu wjele
lětſtotkow pſched Khryſtuſom piſane, cžitamy hiſchcźe dźenſa wſchitke
podrobnoſcźe joho žiwjenja a cźeŕpjenja: joho narodźenjo z knježny we
Bethlehemje, joho wucźeŕſtwo, joho dźiwy, joho cźeŕpjenjo, joho ſmjercź,
joho horjeſtacźo, póſłanjo ſwjatoho Ducha, zapuſcźenjo Jeruzalema,
wobrocźenjo pohanow, a kraſnoſcź kſcheſcźanſkeje cyrkwje. Daniel
wozjewja tež lěto, w kotrymž wumožnik pſchińdźe. Najznamjenicźiſchi z
profetow pak ſu Elias, Eliſäus, Iſaias, Jeremias, Ezechiel a Daniel.

18. Hako pſchikłady porědkich pocžinkow ſwěcźachu ſo w cžaſu zajecźa
Tobias we Ninive, a w Babylonje póccźiwa Suſanna, tſjo młodźencowje we
žehliwej pjecy, Daniel w la<pb n="6"/>wjacej jamje. Hižo ſydomdźeſat lět
trajeſche babylonſke zajecźo, hdyž perſiſki kral Cyrus, kiž Babylon
dobu, Židam po Božim pohnucźu dowolnoſcź da, zo ſmědźachu do ſwojeje
wótcžiny ſo wrócźicź (536 pſched Khr.), a templ w Jeruzalemje zaſy
natwaricź. Bórzy ſtejeſche tu druhi templ; a hdyž ſtarcowje ſkoržicź
pocžachu, zo ſo prěnjomu na kraſnoſcźi z daloka njeruna, pſchipowjedźi
jim profeta Aggäus, zo budźe kraſnoſcź tohole poſlednjoho domu wjetſcha
dyžli prěnjoho, dokelž do njoho tón wot wſchitkich ludow žadany Meſias
pſchińdźe. Agg. 2, 8—10.

19. Nětko wobnowiſchtaj Esdras a Nehemias Bože ſłužby po zakonju, a
zhromadźiſchtaj ſwjate piſma, kotrež buchu wottal pilnje pſchedcžitane a
wukładowane. Wſchitkón lud płakaſche a cžinjeſche wěrnu pokutu. Ženje
njewrócźi ſo wjacy k pſchibójſtwu, kotrež bě jomu krute cźeŕpjenjo
zajecźa pſchinjeſło. Hdyž pozdźiſcho ſyriſki kral Antiochus Židow k tomu
ſamomu nucźicź chcyſche, wobarachu ſo z najwjetſchej zmužitoſcźu pod
nawjedowanjom wyſchſchoho měſchnika Mattathiasa a joho ſynow; haj mnozy
chcychu radſchi najboloſtniſchu ſmjercź wutracź, zahorjeni z kraſnym
pſchikładom ſtarca Eleazara a ſydom makkabejſkich bratrow ze jich
wutrobitej macźerju (170—143 pſched Khr.).

20. Schtyri tyſacy lět běchu ſo wot ſtworjenja ſwěta minyłe; dopjelnjene
běchu nětko znamjenja, kiž mějachu ſo pſched zbóžnikowym pſchikhadom
ſtacź. Ze žadoſcźu wocžakowachu jón Židźa, a tež mjez pohanami bě
měnjenjo rozſchěrjene, zo wulki knježeŕ w Judäi poſtanje. Njeſměrne bě
pokaženjo, do kotrohož běſche nětko ſwět zapadnył. Židźa drje hiſchcźe
ſtajnje prawoho Boha ſpóznachu; ale bjezbóžne wotſchcźěpki (ſekty), kaž
fariſejowje a ſadducejowje, běchu ſo mjez nimi wutworiłe, wulka
pokaženoſcź pocžinkow bě ſo rozſchěriła: z wjetſcha cžeſcźachu Boha
jenož z hubomaj, jich cžinjenjo złožowaſche ſo po hrěſchnych žadoſcźach
jich wutroby. Wſchitke druhe ludy, ſame najzdźěłaniſche mjez nimi,
Grichojo a Romjenjo, hołdowachu najhrozniſchomu pſchibójſtwu.
Njelicžomne běchu bohi a bohowki, kotrymž temple a wołtarje twarjachu,
wopory, ſamo cžłowjecže woprowachu, a kotrež woſebicźe cžeſcźowacź
měnjachu, hdyž jich złóſcźe a hańbnoſcźe wukhwalachu a bjez bojoſcźe
naſlědowachu. Tak běchu pohani, kaž ſwjaty Pawoł wobſwědcža (Rom. 1,
29—31), „połni wſchitkeje njeſprawnoſcźe, złóſcźe, kurwaŕſtwa, kſchiwdy,
połni zawiſcźe, mordaŕſtwa, zwady, leſcźiwoſcźe, bjez luboſcźe, bjez
ſwěry, njeſmilni“. — Schtó móžeſche tu pomhacź, ſchtó cžłowjeſtwo wumóc?
— Jenož Bóh! — A wón ſpomha a wumó. — Kaž bě <pb n="7"/>naſchimaj
prěnimaj ſtarſchimaj w paradizu ſlubił a pſchez profetow wěſchcźił, tak
ſo ſmili nad hłuboko padnjenym cžłowjeſtwom, a póſła jomu wumožnika a
wozbožerja. „Tak jara je Bóh ſwět lubował, zo ſwojoho jednorodźenoho
ſyna da, zo bychu wſchitcy, kiž do njoho wěrja, zhubjeni njebyli, ale
měli wěcžne žiwjenjo“. Jan 3, 16.

Stawizny Jezuſa Khryſtuſa.

21. Swět mějeſche měr; Auguſtus bě z romſkim khěžorom, Herodes Idumejſki
pak z kralom w Judäi (Židowſkej). Tu dopjelni ſo ſlubjenjo Bože a
wěſchcźenjo profetow. W Bethlehemje w jenej hródźi bu wot Marije,
knježny z kralowſkoho ſplaha Davidowoho, Jězus Khryſtus, ſyn Boži,
wumožnik ſwěta narodźeny. Jandźelojo wozjewichu to paſtyrjam
bethlehemſkim a hwězda mudrym w raniſchim kraju. Hižo bórzy na to bu
Bože dźěcźo wot ſurowoho Herodeſa ſkóncowanja dla pytane; Józef,
Jězuſowy zežiwjeŕ, cźekny z nim a joho macźerju Mariju po Božej
pſchikazni do Egiptowſkeje, a wrócźi ſo hakle po Herodeſowej ſmjercźi.
Jězus bydleſche nětko w Nazarecźe w Galilejſkej w měrje a potajnoſcźi,
bě ſwojimaj ſtarſchimaj poſłuſchny, a pſchibjeraſche kaž na ſtarobje,
tak na mudroſcźi a hnadźe pola Boha a cžłowjekow. W dwanatym lěcźe
dźěſche ze ſwojimaj ſtarſchimaj k jutrownej ſwjatocžnoſcźi do
Jeruzalema, woſta tam tſi dny we templu, a ſami piſmawucženi ſpodźiwachu
ſo na joho mudrych praſchenjach a wotmłowjenjach. Hdyž bě tſicycźi lět
ſtary, poda ſo k Janej pſchi rěcy Jordanje a da ſo wot njoho kſchcźicź.
Tu pſchińdźe Duch ſwjaty w podobje hołbja na njoho a hłós z njebjes
wupraji: „Tutón je mój lubowany ſyn, na kotrymž mam ſwoje ſpodobanjo!“

22. Na to dźěſche Jězus do puſcźiny. Hdyž bě tam 40 dnow z modlenjom a
poſcźenjom pſchebył, pocža prědowacź evangelium t. r. wjeſołe powjeſtwo
wo Božim kraleſtwje na zemi. Wón pſchekhodźowaſche měſta a wſy, a
dopokaza ſwoje bójſke wupóſłanjo a wěrnoſcź ſwojeje wucžby ze ſwojim
ſwjatym žiwjenjom, z dźiwami a wěſchcźenjemi. Lud, kiž joho ſłyſcheſche,
zeſpodźiwa ſo. Z cžrjódami cźahaſche za nim, wulkoſcźeſche a khwaleſche
joho hako wěrnoho Meſiaſa a prajeſche: „Tak hiſchcźe žadyn cžłowjek
rycžał njeje!“ — Ze ſwojich wucžownikow wuzwoli dwanacźoch, kotrychž
ſwojich japoſchtołow abo póſłow mjenowaſche. Woni dyrbjachu ſwědkowje
joho wucžbow a ſkutkow bycź, a ſchtož wot njoho widźeli a ſłyſcheli
běchu, po joho wotkhadźe z tohole ſwěta wſchitkim ludam <pb
n="8"/>wozjewjecź. Wyſche toho wuzwoli wón hiſchcźe dwajaſydomdźeſacź
wucžownikow, kotrychž dweju a dweju do tych měſtow wupóſła, hdźež ſam
pſchińcź chcyſche. Cźile dwanacźo japoſchtołojo, dwajaſydomdźeſacźo
wucžownicy a druzy, kiž Jězuſej pſchiwiſowachu, tworjachu ſpocžatk
zhromadźizny wſchitkich prawjewěrjacych, kotruž Khryſtuſowu cyrkej
mjenujemy, a kotraž po joho ſlubjenju wot helſkeje mocy ženje
pſchedobyta njebudźe. Hako jeje widźomnoho wjeŕcha na zemi poſtaji wón
Pětra; toho dla mjenowaſche joho ſkału, na kotruž ſwoju cyrkej twaricź
chcyſche, a ſlubi jomu klucže njebjeſkoho kraleſtwa. Matej 16, 18 a 19.

23. Jězus wopokazowaſche Židam najwjetſche dobroty: wón cžinjeſche
ſlepych widźacych, khromych khodźacych, wuſadnych cžiſtych, zbudźi
morwych k žiwjenju, wolóži z cyła wſchitke hubjenſtwo; pſchi wſchim tym
mějeſche wjele njepſchecźelow, woſebje mjez fariſejemi a piſmawucženymi,
dokelž jim jich hrěchi a złóſcźe porokowaſche, dokelž žane ſwětne
kraleſtwo załožicź a jich k wyſokim zaſtojnſtwam pozběhnycź nochcyſche.
Woni łakachu na kóžde joho ſłowo a na kóždy ſkutk, ale njemóžachu jomu
žanoho hrěcha dla porokowacź. W tſecźim lěcźe ſwojoho wucžeŕſtwa, krótko
pſched jutrami, zbudźi Jězus Lazara, kiž hižo ſchtyri dny w rowje
ležeſche, wot morwych. Lud, kotryž wo tymle wulkim dźiwje ſłyſcheſche,
radowaſche ſo zjawnje, a hdyž Jězus do Jeruzalema dźěſche, cźehnjeſche
mnohoſcź z palmowymi a wolijowcowymi hałzami jomu napſchecźo,
wupſcheſtrjewaſche ſwoje draſty na pucź, a wołaſche: „Hoſanna ſynej
Davidowomu!“ Nětko njemějeſche zazłobjenoſcź žanych mjezow wjacy a woni
wobzanknychu joho ſmjercź.

24. Jězus wjedźeſche, zo bě cžas joho hóŕkoho cźeŕpjenja pſchiſchoł;
podaty do wole ſwojoho njebjeſkoho wótca, wocžakowaſche ſwoju ſmjercź.
Hdyž po pſchikazni zakonja ze ſwojimi japoſchtołami jutrowne jehnjo
jědźeſche, wza wón khlěb do ſwojeju ſwjateju rukow, pozběhny ſwojej
wocži k njebju k Bohu, ſwojomu wſchohomócnomu wótcej, dźakowaſche ſo
jomu, žohnowaſche tón khlěb, a dawaſche jón ſwojim wucžownikam, prajicy:
„Wzmicźe a jězcźe; to je moje cźěło, kotrež budźe za was podate“. Potom
wza kheluch z winom, dźakowaſche ſo zaſy a poda jón ſwojim wucžownikam,
prajicy: „Pijcźe wſchitcy z njoho; to je moja krej, krej nowoho zakonja,
kotraž budźe za was a za mnohich pſchelaka k wodawanju hrěchow. Hdyžkuli
tole cžinicźe, cžińcźe k mojomu wopomnjecźu“. Tak poſtaji Jězus Božu
wjecžeŕ, w kotrejž ſebje ſamoho pod podobu (ſchtałtnoſcźu) khlěba a wina
k žiwjenju duſchow woprawdźe podawa. — Po poſlednjej wjecžeri rycžeſche
Jězus hiſchcźe khwilu <pb n="9"/>z nutrnej luboſcźu k ſwojim
japoſchtołam. Slubi jim hako tróſchtarja ſwjatoho Ducha, ducha
wěrnoſcźe, kiž jich wſchitko wucžicź budźe a z nimi woſtanje do
wěcžnoſcźe. Na to poda ſo do zahrody Gethſemani na wolijowej horje, zo
by ſo modlił.

25. Tu pſchedſtaji ſo jomu wſchitke cźeŕpjenjo pſched duſchu. Joho
pſchewza ſmjertna ſtyſknoſcź, a joho pót kapaſche hako krwawe krepki na
zemju. „Wótcže!“ modleſche ſo, „je-li móžno, wzmi tutón kheluch wote
mnje. Tola nic moja, ale twoja wola ſo ſtań!“ — Mjez tym pſchibliži ſo
Judaſch, pſcheradnik, z hromadu wobrónjenych ludźi, a Jězus da ſo
zajecź, zwjazacź a pſched wyſoku radu wjeſcź. Tu bu wuſměſcheny,
wopluwany a z pjaſcźemi do woblicža bity, potom wot wyſchſchich
měſchnikow hako ſmjercźe hódny romſkomu bohotej Ponci’ej Pilat’ej, a wot
toho kralej Herodeſej pſchepodaty, wot wobeju pak za njewinowatoho
ſpóznaty. Tola ſchwikany a z cźernjemi krónowany, bu wón ſkóncžnje na
njemdre nuzowanjo wyſchſchich měſchnikow a židowſkoho ludu, kiž radſchi
mordarja Barnabaſa puſchcźenoho žadaſche, k ſmjercźi na kſchižu
wotſudźeny.

26. Runja najhórſchomu złóſtnikej z cźežkim kſchižom wobcźeženy, bu
Jězus k wotprawjenju na Kalvarſku horu wjedźeny, a tam mjez dwěmaj
mordarjomaj kſchižowany. Kaž běchu profetowje prajili, tak ſo ſta: rucy
a nozy běſchtej jomu z hozdźemi pſchekłótej; wojacy rozdźělichu ſebi
joho draſty, wo ſuknju mjetachu lós. Hdyž joho palaca lacžnoſcź
cžwělowaſche, podachu jomu žołcž a kiſało. Sami wyſchſchi měſchnicy a
ſtarſchi joho wuſměſchichu; Jězus pak pſchetra wſchitko z
najſpodźiwniſchej ſcźeŕpnoſcźu a změrnoſcźu. „Wótcže! wodaj jim, woni
njewjedźa, ſchto cžinja“, modleſche ſo za ſwojich njepſchecźelow. Tſi
hodźiny dołho wiſaſche Jězus w zatraſchnych boloſcźach na kſchižu.
Słónco ſo zacźmi; cyła pſchiroda žarowaſche. Na poſledku zawoła wón z
wótrym hłoſom: „Dokonjane je! Wótcže, do twojeju rukow porucžam ſwojoho
ducha!“ pokhili ſwoju hłowu a wumrje. — W tym ſamym wokomiku zarža
zemja, ſkały ſo pukachu, zawěſchk w templu roztorže ſo na dwaj kruchaj
wot horjeka hacž dele, rowy wotewrichu ſo, a wjele cźěłow ſwjatych,
kotſiž běchu ſo minyli, ſtanychu a pokazachu ſo w Jeruzalemje. Strach
zaja ſtotnika a wojakow, kiž pſchi kſchižu ſtejachu. „Zawěrno“,
prajachu, „tutón běſche Boži ſyn“. — „Tak bu Khryſtus wujednacy wopor za
naſche hrěchi; tola nic jeno za naſche, ale tež za hrěchi cyłoho
ſwěta“. 1. Jan 2, 2.

27. Pjatk wokoło tſjoch popołdnju bě Jězus wumrjeł. Jedyn z wojakow
pſchekłó joho ſtronu; krej a woda wuběža. Cźěło bu ze kſchiža wzate, a
do cyle nowoho rowa połožene, kotryž <pb n="10"/>bě do ſkały wurubany.
Židźa zazyglowachu jón a poſtajichu tam ſtražu. Ale na tſecźi dźeń, rano
pſched ſkhadźenjom ſłónca, zarža zemja, a kſchižowany ſtany hordoznje z
rowa. W běhu ſchtyrcycźi dnow zjewi ſo wón nětko cžaſto ſwojim
wucžownikam, dawaſche jim rozkazy w naſtupanju Božoho kraleſtwa t. r.
cyrkwje, wudźěli jim połnomóc, hrěchi wodawacź, a poſtaji Pětra hako
wjeŕcha cyrkwje, prajo: „Pas moje jehnjata, pas moje wowcy“. Jan 21,
15—17. Hdyž ſo poſledni krócź we jich ſrjedźiznje pokaza, da jim
porucžnoſcź, do wſchitkoho ſwěta hicź, evangelium prědowacź, a wſchitke
ludy „w mjenje Wótca a Syna a Ducha ſwjatoho“ kſchcźicź. K tomu ſpožcži
jim tu ſamu móc, kotruž bě wot ſwojoho njebjeſkoho wótca doſtał, a ſlubi
z nimi bycź wſchitke dny hacž do ſkóncženja ſwěta. Na wolijowej horje
zběhny ſwojej rucy nad nich a jich žohnujo ſpějeſche pſched jich
wocžomaj do njebjes.

Stawizny po Khryſtuſu.

♣I.♠ Wot Khryſtuſoweje ſmjercźe hacž do wobrocźenja Konſtantina.

28. Po donjebjesſpěcźu toho Knjeza woſtawachu joho wucžownicy w
Jeruzalemje w modlenju, a wocžakowachu ſlubjenoho Ducha ſwjatoho.
Dźeſaty dźeń po tym, ſwjatki, naſta z dobom ſchumjenjo, runja ſchumjenju
ſylnoho wětra, a napjelni cyły dom, w kotrymž běchu zhromadźeni.
Rozdźělene jazyki we wohniwych płomjenjach puſchcźichu ſo nad kóždoho z
nich. Ze ſwjatym Duchom napjelnjeni, pocžachu wſchitcy we wſchelakich
rycžach rycžecź a Boha luboho Knjeza khwalicź. Pětr, wjeŕch
japoſchtołow, ſtupi pſched njeſměrnu mnohoſcź pſchikhwatawſchich Židow.
Wón wukładowaſche jim, zo je tón ſamy Jězus, kotrohož ſu na kſchiž
pſchibili a kotrohož Bóh wot ſmjercźe zbudźił je, jich knjez a wumožnik,
a napominaſche jich k wěrje do njoho. Joho rycž běſche tak połna
žohnowanja, zo ſo tſi tyſacy cžłowjekow na dobo kſchcźicź dachu. Bórzy
na to dźěſche Pětr z Janom do templa. Jedyn khromy ſedźeſche pſchi
durjach a proſcheſche wo jałmožnu. Pětr praji jomu: „W mjenje Jězuſowym
ſtań a khodź!“ We wokomiknjenju poſkocži khromy, dźěſche do templa a
khwaleſche Boha. Po tymle dźiwje žadaſche hiſchcźe pjecź tyſacow Židow
ſwjatu kſchcźeńcu.

29. Z wulkej mocu prědowachu japoſchtołojo horjeſtacźo Jězuſa, naſchoho
knjeza, a cžinjachu wjele dźiwow a znamjenjow. Jich nahladnoſcź pola
ludu bu pſchez to tak wulka, zo khorych na drohi wunoſchowachu, zo by,
hdyž by Pětr nimo <pb n="11"/>ſchoł, joho ſcźěn jich wuſtrowił.
Wyſchſchi měſchnikowje a jich pſchiwiſnicy buchu z tym zazłobjeni. Dachu
japoſchtołow zajecź, ſchwikacź a zakazachu jim, w mjenje Jězuſowym
prědowacź; woni naſchtykachu lud, zo by ſwjatoho Schcźěpana
zakamjenjował, a dokonjachu hiſchcźe wjele druhich ſurowoſcźow. Tola
žana ſwětna móc njemóžeſche rozſchěrjenjo Jězuſoweje wucžby
wobmjezowacź. Japoſchtołojo njepſcheſtachu, we templu a po domach
kſchižowanoho zbóžnika prědowacź, a licžba tych, kiž ſo kſchcźicź dachu,
roſcźeſche ſpodźiwnje dźeń wote dnja. Haj Saul, potom Pawoł mjenowany,
najſurowiſchi njepſchecźel a pſcheſcźěhaŕ kſcheſcżanow, bu z Božej hnadu
japoſchtoł a najhorliwiſchi rozſchěrjeŕ evangelia.

30. Z nowowobrocźenych we Jeruzalemje a wokołnoſcźi naſta prěnja
kſcheſcźanſka woſada, cyrkej. Jich žiwjenjo běſche cžiſte a bjez poroka;
ſłužachu Bohu z wjeſołoſcźu a we ſpokojnoſcźi wutroby. Wſchitcy běchu w
najwjetſchej pſchezjenoſcźi žiwi, běchu jena wutroba a jena duſcha.
Žadyn potrěbny mjez nimi njebě; pſchetož k podpjeranju khudych
pſchedawachu bohacźiſchi dobrowólnje, ſchtož móžachu parowacź, role a
khěže, a kładźechu wuwikowane pjenjezy k noham japoſchtołow, zo bychu je
rozdźěleli. Cźile běchu po Khryſtuſowej pſchikazni jich prědkſtejerjo;
woni wucžachu, kſchcźijachu, wudżělowachu druhe ſakramenty, wjedźechu
cyrkwinſke naležnoſcźe a rjadowachu woſadu.

31. Wjele Židow drje pſchija wucžbu Jězuſowu; tola wjetſchi dźěl woſta
zaſakły. Toho dla da Bóh pſchihrožene khoſtanjo na nich pſchińcź.
Jeruzalem bu wot Romjanow w 70. lěcźe po Khryſtuſowym narodźenju
zapuſcźeny a templ ſpaleny. Milijon a ſtotyſac Židow zhubi pſchi tym
žiwjenjo, zbytkni buchu z kraja wuhnacźi a hako žiwi ſwědkowje Božich
ſudźenjow po wſchitkej zemi rozpjerſcheni. Zaſakłoſcź Židow a hiſchcźe
bóle zjawna pſchikaznja Boža bě pſchicžina, zo ſo japoſchtołojo k
pohanſkim ludam wobrocźichu. Khudźi a pſcheſcźěhani prědowachu pſchi
tyſacorych cźeŕpjenjach a ſmjertnych ſtrachach evangelium. Za to pak
žohnowaſche Bóh widźomnje jich prócowanjo. Lědom běſche ſo 30 lět wot
wulinjenja ſwjatoho Ducha minyło, a hižo wobſtejachu we wſchitkich
dźělach ſwěta kſcheſcźanſke woſady. Hako prědkſtejerjow pomjenowachu
japoſchtołojo biſkopow, kotrymž z modlenjom a napołoženjom rukow ſwoju
móc wudźělowachu, a kotrychž za ſwojich potomnikow a zaſtupnikow
poſtajichu. Tute jenotliwe woſady ſtejachu mjez ſobu w najnutrniſchim
zwjazku, a tworjachu pod japoſchtołom Pětrom, hako widźomnym wjeŕchom,
jenu, pſchezcyłnu t. r. katholſku cyrkej. Pětr wumrje martraŕſku <pb
n="12"/>ſmjercź w Romje, hdźež poſlednje lěta ſwojoho žiwjenja biſkop
běſche. Po nim pſchekhadźa wyſchſcha cyrkwinſka móc na joho naſtupnikow,
romſkich biſkopow abo bamžow.

32. Ze ſtrachom pytnychu pohanjo ſpěſchne rozſchěrjenjo kſcheſcźanſkoho
nabožniſtwa, kotrež jich złóſtniſke žiwjenjo, jich žadławe pſchibójſtwo
zjawnje tamaſche. Woni wobzanknychu, kſcheſcźanſtwo wuhubicź. Joho
wuznawarjo dyrbjachu ſo ſwojeje wěry wotrjec abo w zatraſchnych cžwělach
wumrjecź. Kſcheſcźenjo buchu ſchwikani a rozbicźi, pſched dźiwje
zwěrjata mjetani, ze železnymi kolikami roztorhani abo po bokach z
płomjenjemi ſpaleni. Buchu we woliju warjeni, na ſtawach wobſchkodźeni,
pſcherězani, kſchižowani, ze ſmołu woblecźi a zaſwěcźeni, zo bychu hako
fakle pſchi nócnych hrach ſłužili. Wſchudźom cźeŕpjachu kſcheſcźenjo
njewopiſajomne cžwěle. Wſchitka zemja bu z jich krewju womacžana, a
tyſacy kóždeje ſtaroby, kóždoho ſplaha a powołanja ſkóncžichu pod
njeſłyſchanymi cžwělemi ſwoje žiwjenjo. Woſebje bu Rom, hłowne měſto
pohanſkoho ſwěta a zhromadźiſchcźo wſchitkich žadławoſcźow pſchibójſtwa,
z krewju kſcheſcźanow polaty. Njeſměrna mnohoſcź cźeŕpjeſche tudy
martraŕſku ſmjercź. Swědcženjo wo tym dawaja do naſchoho cžaſa jich
koſcźe, kiž w podzeḿſkich khódbach abo katakombach, hdźež buchu wot
kſcheſcźanow połožene, hiſchcźe dźenſa ſo namakaja.

33. Tſi lětſtotki trajeſche z małymi pſchetorhnjenjemi tuto zatraſchne
pſcheſcźěhanjo. Hdy by kſcheſcźanſtwo ſkutk cžłowjekow było, zawěrno
dyrbjało ſlepej zazłobjenoſcźi ſwojich njepſchecźelow podležecź. Tak pak
zakorjeni ſo wucžba Jězuſa, ſyna Božoho, hłubje a hłubje a rozſchěri ſo
dale a dale. Znamjenja a dźiwy, kotrež wuznawarjo Khryſtuſowi cžinjachu,
pſchede wſchim pak znutskowny měr a wjeſołoſcź, z kotrejž najſurowiſche
cžwělowanja a najhrózbniſchu ſmjercź wutrachu, dachu pohanam
pſcheſwědcženjo, zo móže jenož Bóh kſcheſcźanow prawy Bóh bycź. Haj
cžaſto ſta ſo, zo pſchi zatraſchnych martrach mjez pohanſkimi
pſchihladowarjemi mnohe hłoſy ſo ſłyſchachu: „Tež my ſmy kſcheſcźenjo,
ſkóncujcźe nas z nimi“. Woprawdźe bu krej martrarjow płódne ſymjo, z
kotrohož pſchecy wjacy kſcheſcźanow wuńdźe.

34. Bóh běſche doſcź pokazał, zo je załoženjo cyrkwje joho ſkutk, a zo
wſchitke zeḿſke mocy nicžo pſchecźiwo njej njezamoža. Nětko dari jej měr
z powołanjom Konſtantina Wulkoho hako zakitarja kſcheſcźanſtwa. Khěžor
Konſtantin, hiſchcźe pohan, cźehnjeſche pſchecźiwo ſwojomu
njepſchecźelej Maxenciej do bitwy. Njepſchecźelſke wójſko pak bě wjele
ſylniſche. Tu modleſche ſo Konſtantin nutrnje k wěrnomu Bohu wo pomoc,
<pb n="13"/>a hlej, na njebju pokaza ſo jomu a cyłomu wójſku błyſchcźacy
kſchiž z napiſom: „W tymle znamjenju dobudźeſch“. Konſtantin da po tutym
kſchižu khorhoj ſcžinicź, a tu ſamu w bitwje pſchednjeſcź. Zmužicźe
pſchimaſche ſylniſchoho njepſchecźela a porazy joho. Wot toho cžaſa (312
po Khr.) bě Konſtantin hajeŕ a zakitaŕ kſcheſcźanſtwa.

♣II.♠ Wot Konſtantinowoho wobrocźenja do rozſchcźěpjenja w 16.
lětſtotku.

35. Kſchiž, prjedy znamjo najwjetſcheje hańby, bu nětko znamjo cžeſcźe,
dobycźa; wón błyſchcźeſche ſo na Konſtantinowej krónje, a ſwěcźeſche ſo
w Romje, dotalnym ſydliſchcźu pohanſtwa, wyſoko na hrodże — kapitoliu —,
zo by dobycźo kſchižowanoho Bóh-cžłowjeka cyłomu ſwětej wozjewjał.
Konſtantin dowoli ſwobodne wuſtupjenjo kſcheſcźanſkoho nabožniſtwa,
twarjeſche pyſchne cyrkwje, wopokaza duchownym, woſebje pak bamžam,
wulku cžeſcź a wuznamjenitoſcź. Joho pſchikład pohnu tyſacy pohanow, ſo
k bójſkej wucžbje wobrocźicź, a bórzy ſtejachu pſchibohi wopuſchcźene a
jich ſwjatnicy woſamocźene. Po krótkim cžaſu bu w romſkim khěžorſtwje
pohanſtwo cyle pſchewinjene, a kſcheſcźanſke nabožniſtwo na ſtajne
knježace.

36. Dobycźa w druhim naſtupanju dyrbjeſche katholſka cyrkej nětko
dobywacż, dobycźa nad ſwojimi znutskownymi njepſchecźelemi, błudnikami.
Běchu drje hižo dotal tam a ſem błudne wěry ſo wucžiłe a rozſchcźěpjenja
ſpocžałe; tola bórzy ſo zaſy zhubichu. Nětko pak doſtachu po Božim
dopuſchcźenju někotre błudne wěry z leſcźu a jebanſtwom wulki pſchiwiſk,
wottoržechu ſo khroble wot cyrkwje, a tworjachu woſebite, daloko
rozſchěrjene woſady abo wotſchcźěpki, kotrež buchu z wjetſcha po nich
mjenowane: tak Arianojo, Neſtorianojo, Eutychianojo, Pelagianojo atd.
Huſto radźi ſo jim, z wjeŕchami a khěžorami ſo ſpſchecźelicź; a wot tych
podpjerani, pocżiſchcźowachu a pſcheſcźěhachu prawjewěriwych na ſurowe
waſchnjo. Kaž něhdy japoſchtołojo ſo zhromadźili běchu, zo bychu naſtate
zwady z pomocu Ducha ſwjatoho a pod pſchedſydſtwom ſwjatoho Pětra
rozſudźowali (Skutki 15); tak cžinjachu to nětko tež jich naſtupnicy,
biſkopowje katholſkeje cyrkwje. Zhromadźowachu ſo pod pſchedſydſtwom
bamža abo joho wotpóſłancow, wuradźowachu dla błudneje wucžby a
zacźiſnychu ju potom. Tajka zhromadźizna rěka powſchitkowne koncilium
abo powſchitkowna cyrkwinſka zhromadźizna. Jeje z pſchihłoſowanjom bamža
date rozſudźenja <pb n="14"/>we wěcach wěry ſu njezmólne, dokelž ſu
wuprajenja teje cyrkwje, kotruž ſwjaty Duch njewidźomnje wjedźe, a
pſchede wſchim błudom zakituje. Woſebje ſławna je zhromadźizna w Nicäi w
lěcźe 325 dźeržana. Mjez zhromadźenymi tam biſkopami, z cyła 318, běſche
wjele ſwjatych mužow, kiž běchu w pſcheſcźěhanju Khryſtuſa dla
cźeṙpjeli, rucy abo wocži zhubili. Jenomyſlnje wuprajichu klatbu na
bjezbóžnoho Aria, kotryž w ſwojej zaſlepjenoſcźi wucžeſche, ſo Khryſtus
njeje tajki Bóh kaž Wótc. Mócna běſche tehdom tale ſekta; tola cyrkej bě
ju nětko ze ſwojim ſwjatocžnym wuprajenjom zacźiſła, a tak dyrbjeſche ſo
pomału zhubicź. Tón ſamy dóńt mějachu wſchitke ſcźěhowace błudne wěry.
Ze wſchitkich byrnje najkrucźiſchich wojowanjow wuńdźe katholſka cyrkej
hacž do dźenſniſchoho dnja ſtajnje hako dobycźeŕka.

37. W tymle cžaſu pſchekraſni Bóh ſwoju cyrkej hiſchcźe z wjele ſwjatymi
a wucženymi mužemi, kotſiž prawu wucžbu ſławnje hajachu; mjenujemy jich
cyrkwinſkich wucžerjow abo cyrkwinſkich wótcow. Tajki je ſwjaty
Athanaſius, patriarcha w Alexandrii († 373), kiž dyrbjeſche wot Arianow
ſurowe, dołhotrajace pſcheſcźěhanja praweje wěry dla cźeŕpjecź; ſwjaty
Baſilius Wulki, arcybiſkop w Cäſarei († 379); ſwjaty Hrjehoŕ z Nazianza
(† 389) a ſwjaty Jan z pſchimjenom Chryſoſtomus, t. r. Złotohort (†
407), wobaj patriarchaj w Konſtantinopelu; ſwjataj Cyrillaj, jedyn
biſkop w Jeruzalemje († 386), druhi patriarcha w Alexandrii († 444);
ſwjaty Ambroſius, arcybiſkop w Milanje († 397); ſwjaty Hieronymus,
ſławny dla ſwojoho łacżanſkoho pſchełožka ſwjatoho piſma († 420); ſwjaty
Auguſtin (Hawſchtyn), biſkop měſta Hippo w Africy, jene z błyſchcźacych
ſwětłow cyrkwje († 430); ſwjataj bamžej Leo Wulki († 461) a Hrjehoŕ
Wulki († 604). Mjez tym zo nětko ſwjecźi cyrkwinſcy wótcowje woſebje
hako hajerjo wěry ſo wuznamjenjachu, ſwěcźachu ſo hako pſchikłady
kruteje pokutnoſcźe puſtnicy a mniſcha. Běchu to pobožni kſcheſcźenjo,
kotſiž ſo wot zawjednych ſwětnych wjeſelow zdalichu, zo bychu ſo w
ſamocźe z modlenjom a ſebjezaprjecźom na zbóžnu ſmjercź pſchihotowali.
Skalna próznjeńca abo khěžcžicžka ze ſchtomowych hałzow bě jich bydło,
hoła zemja abo něſchto liſcźa jich łožo, koruſchki a zela ſłužachu jim
hako jědź a woda hako napoj. Wſchitkich powolnoſcźow ſo wotrjeknychu, zo
bychu ſwětej doſpołnje wotemrjeli a jenicžcy Bohu žiwi byli. Z
puſtniſkoho žiwjenja naſta pozdźiſcho klóſchtrſke, wo kotrež je ſebi w
nawjecžornych krajach (w Europje) woſebje wulki dźiwycžinjeŕ ſwjaty
Benedikt zaſłužby dobył.

<pb n="15"/>

38. Nowe ſtraſchnoſcźe pſchinjeſe cyrkwi pſchecźahowanjo ludow w pjatym
a ſcheſtym ſtotku, hdyž rubježne pohanſke ludy ſwoje ſydła
wopuſchcźichu, a we mnohich rójach ſo na kſcheſcźanſke kraje walichu,
wſchitko z wohnjom a mjecžom zahubjujcy. Najhrózbniſcho njemdrjachu
Hunojo pod ſwojim wjednikom Attilu, kiž ſam ſebje „prut Boži“
mjenowaſche. Najſławniſche měſta, cyłe narody ſo zhubichu. Wjacy dyžli
tyſaclětne, něhdy tak mócne romſke mócnaŕſtwo dyrbjeſche podležecź.
Njewurjeknite hubjenſtwo pſchińdźe na cyłu Europu, doniž Bóh dźiwje
cžrjódy njeſkludźi pſchez tu ſamu cyrkej, kotrejž ze zahubjenjom
hrožachu. Pſchicźahnychu k nim mužowje Boži, wot bamžow póſłani, zo
bychu wjeſołe powjeſtwo wumoženja pſchinjeſli. Kſchiž a evangelium w
rucy, prědowachu we wulkich ſtraſchnoſcźach wutrobicźe a Bohu ſo
dowěrjujcy wucžbu zbóžnikowu. Potom buchu tež Němcy wobrocźene a
ſkludźene. Swjaty Severin († 482) prědowaſche w Rakuſkej, pozdźiſcho
ſwjaty Kolumban a Gallus (Hawoł) pſchi bodemſkim jězoru a we
Schwajcaṙſkej, Kilian a Willibald we Frankach, Rupert a Korbinian w
Bajerſkej a wokołnoſcźi, ſwjaty Ludger w Münſterſkej, Ansgar w
połnócniſchich krajinach. Pſchede wſchěmi pak błyſchcźeſche ſo ſwjaty
Bonifacij, hako horliwy poſoł wěry mjez Němcami, cžohož dla cžeſtne
pſchimjeno „japoſchtoł Němcow“ doſta. Wón bu wot bamža wulkich zaſłužbow
dla za arcybiſkopa we Majncu pomjenowany a wumrje hako martraŕ, hdyž
Friſcžanam evangelium prědowaſche (755). W ſłowjanſkich krajinach ſtaj
rodźenaj Grichaj, bratraj ſ. Cyrill a ſ. Methodij, ſymjo kſcheſcźanſkeje
wěry rozſywałoj a rěkataj toho dla „japoſchtołaj Słowjanow“. Bołharow
wobrocźiwſchi pſchińdźeſchtaj do Morawy a zaſydliſchtaj ſo we
Wjelehrodźe (863), z wotkelž horliwje za wobrocźenjo pohanow
ſkutkowaſchtaj, cžohož dla bu Methodij po ſmjercźi ſwojoho bratra
Cyrilla wot romſkoho bamža za arcybiſkopa w Morawje powyſcheny (873).
Wón wukſchcźi tam mjez druhimi cžěſkoho wójwodu Boriwoja (871), kotryž
ze ſwojej mandźelſkej, ſwjatej Ludmiłu, kſcheſcźanſtwo ſpěchowaſche.
Dokelž naſchi ſerbſcy prjedownicy w tym cžaſu z Cžechami, blizkimi
ſuſodami, pſchecźelſtwo dźeržachu a z nimi khwilu k wulkomorawſkomu
mócnaŕſtwej pod Swjatopołkom († 894) ſłuſchachu, móžemy za wěſte
wobkrucźowacź, zo ſu prěni Serbja w naſchej ſerbſkej krajinje Jězuſowu
wucžbu wot podobnje rycžacych ſłowjanſkich Cžechow a wucžownikow ſ.
Methodija doſtali. Serbja, kiž bliže k Łobju a hiſchcźe dale k wjecžoru
bydlachu, buchu pozdźiſcho wot Němcow wobrocźeni; we wěrje wobkrucżowani
pak buchu pſchez ſtaroſcź miſchnjanſkich <pb n="16"/>biſkopow, woſebje
pſchez ſ. Benna (1066—1106). Hdyž běchu ſo póſłojo wěry na wěſte w jenym
kraju zaſydlili, běſche jich prěnja ſtaroſcź, jedyn abo wjacy klóſchtrow
załožicź. Tute rozſywachu ſymjo kſcheſcźanſtwa dale, zrjadowachu ſchule,
w kotrychž młodych duchownych pſchihotowachu, a zawjedźechu wſchudźom
miliſche pocžinki a luboſcź k měrnym prócowanjam. Tak nawuknychu
njezdźěłani pohanjo rólniſtwo, domjace žiwjenjo, rjemjeſła a wumjeńſtwa.
Pſchez pilne ruki mnichow pſchewobrocźichu ſo puſcźiny do płódnych
polow, a cźěmne lěſy do pſchecźelnych bydłow. W kóždym naſtupanju běchu
woni najwjetſchi dobrocźerjo cžłowjekow. Khěžor Karl Wulki, kotryž
mějeſche rozſchěrjenjo a zbožo kſcheſcźanſkeje cyrkwje najbóle na
ſtaroſcźi, załoži wjacy dyžli 24 klóſchtrow a k tomu biſkopſke ſydła,
kotrež najſchcźedriwiſcho z kubłami a wobſedźenſtwami wobdari. Joho
pſchikład ſcźěhowaſche zbóžny kral Schcźěpan, wot kotrohož bu Wuheŕſka
ke kſcheſcźanſtwu wobrocźena.

39. Mjez tym zo ſo kſcheſcźanſtwo w nawjecžornych krajach ze žohnowanym
poſpěchom rozſchěrjowaſche, naſtachu w narańſchich krajach njezbožowne
ſchmjaty. Grichiſki khěžor w Konſtantinopelu chcyſche w cyrkwi, měſto
ponižnoho podcźiſnjenja, knježicź a jej ſwoje měnjenja we wucžbach wěry
pſchimocowacź. Lud bě lohkomyſlny, duchownſtwo zabu huſto ſwoju
winowatoſcź; hordoſcź a rozkora doſkutkowaſchtaj, zo ſo ſkóncžnje
wobžarujomne rozſchcźěpjenjo cyrkwje ſta, z kotrymž ſo grichiſka abo
narańſchokrajna cyrkej z wjetſcha wot zhromadneje hłowy, wot bamža
wottorhny (wuprajene ſchisma 1054). Bóh pak njekomdźeſche z
derjezaſłuženym khoſtanjom. Kaž něhdy Židow, tak khoſtaſche nětko tež
njeporadźenych kſcheſcźanow. Hižo na ſpocžatku ſedmoho lětſtotka bě w
Arabiſkej jebak poſtanył, z mjenom Muhamed, kiž ſo za Božoho wotpóſłanca
wudawaſche, a z pohanſkich, židowſkich a kſcheſcźanſkich nałožkow nowe
nabožniſtwo zeſtaja. Na prědku rubježniſkeje cžrjódy wurubjowaſche na
ſpocžatku karawany (cźahi pucźowarjow), dobywaſche bórzy měſta a kraje,
a pſchinucźi wobydlerjow z mjecžom k pſchiwzacźu ſwojeje wucžby. Joho
naſtupnicy (chalifojo) pokrocžowachu w tym, zo z bróńſkej mocu kraj po
kraju w Aſii a Africy ſebi podcźiſnychu, a wucžbu ſwojoho falſchnoho
profety rozſchěrjowachu, tola z njej tež dźiwjoſcź, złóſtnoſcź a cźežke
wotrocžſtwo. Kſcheſcźanſtwo njebě drje w tamnych krajinach cyle
dowupuſcźene; ale dla ſwojoho wottorhnjenja wot praweje cyrkwje zapadźe
do wěſtoho woproſtnjenja a poniženja, w kotrymž hiſchcźe dźenſa
zdychuje.

<pb n="17"/>

40. Zahe hižo běchu muhamedanowje ſwjaty kraj dobyli; jich rubježnoſcź a
jich ſurowoſcź pſchecźiwo kſcheſcźanſkim pucźownikam z nawjecžornych
krajow zbudźi na kóncu 11. ſtotka tak mjenowane kſchižne cźahi. Pětr z
Amiensa, pobožny putnik, powjedaſche bamžej Hórbanej ♣II.,♠ kak ſwjate
měſtna, hdźež je zbóžnik žiwy był a cźeŕpjeł, wot njewěrnikow
wonjecžeſcźene bywaja, pod kajkim potłócżowanjom tam kſcheſcźenjo
žałoſcźa. Bamž wobzankny wulkomyſlnje, ſamopaſchnoſcź njenaſytnych
muhamedanow zaſtajicź. Wón powoła kſcheſcźanſkich wjeŕchow a rycźerjow
do Clermonta, žadaſche jich na wójnſki cźah pſchecźiwo njewěrnikam, a
zbudźi tajku horliwoſcź, zo wſchitko wołaſche: „Bóh chce to; Bóh chce
to!“ We wſchitkich nawjecžornych krajach wothłoſowachu ſo tute ſłowa, a
bórzy ſtejeſche hrózbne wójſko wobrónjene. Wjeſołeje myſle cźehnjeſche
do Paläſtiny, z njeſměrnym napinanjom a krutym wojowanjom bu Jeruzalem
ſkóncžnje dobyty, a nadobny rjek Bohuměr z Bouillon’a, wójwoda
Lothringſkeje, za krala poſtajeny (w lěcźe 1099). Wón pak ſo wobaraſche,
na tym měſtnje, hdżež bě joho knjez a zbóžnik cźeŕnjowu krónu noſył, ſo
ze złotej zdebicź dacź, a njemjenowaſche ſo ženje hinak dyżli wójwoda
Bohuměr. Nowe kraleſtwo trajeſche lědma 100 lět. Pſcheradniſtwo ze
ſtrony Grichow, njedoſtatk porjada a pſchezjenoſcźe mjez kſchižnikami
ſamymi běchu wina, zo ſo wone, hacž runje pſchicźahi z nawjecžornych
krajow ſo woſpjetowachu, pſchemocy Turkow pſchecźiwicź njemóžeſche. Cźi
pſchimachu nětko pſchecy dale, hacž ſkóncžnje w 15. ſtotku
Konſtantinopel dobuchu, hłowne měſto grichiſkoho khěžorſtwa, kotrež bě
cźežku winu na ſebje zwaliło. Wohniwoſcź a zmužitoſcź Malteſiſkich
rycźerjow a druhich kſcheſcźanſkich rycźeŕſkich rjadow, a zjawna pomoc
hordozneje macźerje Božeje wumoži kſcheſcźanſku Europu, woſebje we
wulkej ſtraſchnoſcźi ſo namakace wjecžornoſłowjanſke a němſke kraje, zo
njebychu runje tak zatraſchnej dżiwjoſcźi Turkow podležałe.

41. W nawjecžornych krajach wubudźichu kſchižne cźahi wſchudźom nowe
duchowne žiwjenjo. Pſchi zahubjacym pſchecźahowanju ludow běchu
wědomnoſcże we klóſchtrach měſtno wucźeka namakałe; nětko rozſchěrjachu
ſo mjez wukniwym ludom. Swětoſławne ſchule a univerſity (wyſoke ſchule)
naſtachu, a mužowje ſpodźiwneje wucženoſcźe, kaž ſwjaty Anſelm († 1109),
Albert Wulki, ſ. Domaſch z Aquina († 1274) a druzy, naſtupichu wucžeŕſke
ſtoły. Tola ſławniſchi je tamny cžas dla błyſchcźenja kſcheſcźanſkich
pocžinkow, ſkałokruteje wěry, dźěcżowſkeje njewinowatoſcźe, horjaceje
luboſcźe k Bohu a bližſchomu. Z cžeſcźowacym ſpodźiwanjom pohladujemy
hiſchcźe <pb n="18"/>dźenſa na tamne ſtare hobrſke cyrkwje, kotrež ſu
pobožni prjedownicy natwarili; a z hnucźom wobdźiwamy we wobrazach, z
kotrymiž Bohu ſwjecźene měſtna wudebichu, wuraz dźěcźowſkeje
pobožnoſcźe. Tak wulke a lubozne dźěła móžeſche jenož nabožniſtwo
wutworicź, kotrež jich wutroby napjelnjowaſche. Tuto bě tež, ſchtož
najbohacźiſche žohnowanjo cyłej zemi pſchinjeſe pſchez ſwjatych
załožerjow klóſchtrſkich rjadow Romualda, Brunona, Norberta, Bernarda (†
1153), Dominika († 1221), Franca z Aſſiſi, z pſchimjenom Serafiſkoho (†
1226) a wjele druhich nabožnych mužow. Z mnohich klóſchtrow, kotrež woni
załožichu, wuńdźe nic jeno wjele wulkich ſwjatych a rozſwětlenych
cyrkwinſkich paſtyrjow, te ſame žiwjachu tež mjez ſproſtym ludom zbóžnu
horliwoſcź, wotpomhachu powſchitkownej nuzy, zaſtarachu khorych, a
wumožowachu tych, kiž běchu do njepſchecźelſkoho zajecźa a wotrocžſtwa
padnyli. Do wſchitkich kóncow ſwěta ſcźelechu wone póſłow wěry, a z
nutrnym modlenjom wuproſchowachu krajam a ludam hnadu z njebjes.

42. Mjez tym roſcźeſche tež pjanka na Božej roli pódla dobroho wuſywa
(Matej 13). Běchu zahubne wójny a pſchekory, wſchelake złóſcźe,
namocowanja a pohórſchowanja. Hdyž w 11. ſtotku khěžor, zaſlepjeny
Hendrich ♣IV.,♠ biſkopſtwa a abtowſtwa po luboſcźi najnjehódniſchim
pſchidźělowaſche abo tež pſchedawaſche, a bamž zmužicźe tajkomu
bjezbóžnomu njeporjadej wobaraſche, naſta dołhotrajaca zwada
(inveſtitury dla), w kotrejž cyrkej jenož po krutych pruhowanjach dobu.
Na to poſtanychu błudnikowje, a zahorichu k ſpjeranju najprjedy
pſchecźiwo duchownej a potom tež pſchecźiwo ſwětnej wyſchnoſcźi: we
Francózſkej Albigenſojo, w hornjej Italii Waldenſojo, w Jendźelſkej
Wiklefitojo, w Cžechach Huſitojo. Jan Hus, duchowny a miſchtr na
wyſokich ſchulach w Prazy, pſchija někotre wucžby Wiklefowe, kotrež ſo
katholſkej cyrkwi pſchecźiwjachu. Z cyrkwinſkim khoſtanjom rozhněwany,
prědowaſche pſchecźiwo wotpuſkam a widźomnomu cyrkwinſkomu wjeŕchej, z
cžohož w Prazy wulke mucźenja naſtachu. Na cyrkwinſku zhromadźiznu we
Konſtancu (1414) powołany a podarmo napominany, zo by ſo błudnych
wucžbow wotrjekł, bu wón ſwětnomu ſudej wotedaty, kiž joho po tehdomnym
zakonju k ſpalenju na ſchcźěpowcu wotſudźi. Joho pſchiwiſnicy w
Cžechach, wuzwoliwſchi kheluch (dla woprawjenja w podobomaj khlěba a
wina) za znamjo ſpjeranja pſchecźiwo cyrkwi a knježerjej, ſpocžachu
huſitſku wójnu, kotraž cžěſki kraj a tež Łužicu z hrózbu napjelni, hacž
ſkóncžnje na něſchto ſtronow rozpadnywſchi ſami mjez ſobu wojowachu. Ani
dowolnoſcźe abo kompaktaty, wot cyrkwinſkeje zhromadźizny w Baſelu jim
<pb n="19"/>date, njemóžachu wſchitke ſtrony změrowacź; toho dla bu
njeſpokojna ſtrona Taboritow wot zjenocźenych kheluſchnikow w bitwje
pola Lipan zbita (1434). Kaž pſchi tymle błudnym ſpjeranju, tak bu tež
pſchi druhich cyrkwi měr zaſy daty; a mužowje, mócni ze ſłowom a
ſkutkom, kaž ſ. Vincenc Ferrerſki († 1419), Jan z Kapiſtrana († 1456)
pſchekhodźowachu kraje, wjeŕcham a ludej pokutu prědujo. Tola žehleſche
woheń pod popjełom; ſamopaſchna, nowotaŕſka zawjercźiwoſcź bě zbudźena,
a někotre wobſtejnoſcźe ſo pſchinamakachu, zo bychu ju dźeržałe. Běſche
toho dla jenož pſchicžiny trjeba, zo by k bjezbóžnomu wudyrjenju
pſchiſchło. Tuta poſkicźi ſo w Němſkej na ſpocžatku 16. ſtotka. Kaž
natykowacy mór rozſchěrjowaſche ſo nětko wobžarujomne zło. Tyſacy a
tyſacy wotpadźechu wot katholſkeje cyrkwje; ſcźěhowachu krwawne wójny,
ſpjeranja, ſkaženoſcź žiwjenja; najſławniſche załoženiny pobožnych
prjedownikow buchu wuhubjene, njewurjeknite hubjenſtwo za cžas a
wěcžnoſcź pſchihotowane.

♣III.♠ Wot rozſchcźěpjenja w 16. lětſtotku hacž do naſchoho cžaſa.

43. Mjertyn Luther, profeſſor we Wittenbergu, muž nahłeje powahi,
wupraji ſo najprjedy pſchecźiwo njeprawomu wużiwanju wotpuſkow, kajkohož
ſo njerozmyſleni dopuſchcźichu (w l. 1517). Bórzy pak wuſtupi ſamowólnje
hako reformator abo porjedźeŕ cyrkwje, rubaſche pſchecźiwo cyrkwinſkim
pſchedſtajenym, woſebje pſchecźiwo bamžej, kotrohož wyſchſchopaſtyŕſku
móc za wumocowanoſcź a tyranſtwo wudawaſche, kiž dyrbjeſche pſchez njoho
hańbny kónc doſtacź. Po ſwojich wopacžnych nahladach zacżiſny wjele
wucženjow wěry, kotrež je cyrkej wot Jězuſa a wot japoſchtołow doſtała.
Wón wotſtroni wopor Božeje mſchě, póſt, ſpowjedź, modlenjo za
wotemrjetych a mnohe bohulube zwucženja, wupraji dobre ſkutki za
njetrěbne, a wucžeſche, zo wěra ſama woſprawnja a zbóžnoho cžini. Wyſche
toho wotewri klóſchtry, dowoli mnicham a mniſchkam ſo woženicź a wudacź,
pſchipraji wjeŕcham a ſwětnym knjezam prawo, załoženinſke a klóſchtrſke
kubła zebracż a po luboſcźi nałožecź. Skóncžnje złama ſlub knježniſkeje
cžiſtoty, kotryž bě hako mnich a duchowny ſwjatocžnje wotpołožił, a
woženi ſo z jenej mniſchku. Luther ſo khwaleſche, zo ſwoju wucžbu
jenicžcy z biblije cžeŕpa; ale z wopacžnym wukładowanjom teje ſameje
zawjedźeny, zapadźe bórzy do najzjawniſchich wopacžnoſcźow a błudow. Tak
wobkrucźowaſche wón, zo cžłowjek ſwobodneje wole nima, a po tajkim
njemóže ani kaznje dźeržecź ani złoho ſo <pb n="20"/>zminycź; hrěch
njezatama cžłowjeka, hdyž jenož krucźe wěri atd. Pſchi wſchim tym dobu
wón w krótkim cžaſu wjele pſchiwiſnikow. Pſchetož lohkomyſlnomu ludej
lubjeſche ſo powolna wucžba, kiž rozpuſchcźitomu žiwjenju polěkowaſche,
a lakomnym wjeŕcham pſchińdźe zběhnjenjo załoženinow a klóſchtrow jara w
hódź. Wyſche toho njezaſpě Luther tak lohcy žadyn ſrědk, zo by ſwoju
ſtronu powjetſchił; tak dowoli tež heſſowſkomu landhrabi, k ſwojej
hiſchcźe žiwej mandźelſkej druhu pſchiwzacź. Na naſtupjenym pucźu
ſcźěhowachu Luthera bórzy wjacori; haj tucźi dźěchu hiſchcźe dale dyžli
wón. Zwingli we Schwajcaŕſkej zaprěwaſche pſchitomnoſcź Jězuſa Khryſtuſa
w najſwjecźiſchim ſakramencźe wołtarja. Kalvin w Genfje wucžeſche, zo je
Bóh dźěl cžłowjekow bjez jich winy k wěcžnomu zatamanju pſchedpoſtajił,
a zo toho dla wutroby hrěſchnikow zaſlepjuje a zatwjerdżuje.
Pſchekſchcźijerjam (anabaptiſtam) dźijeſche ſo wo Khryſtuſowym
kraleſtwje na zemi, w kotrymž žane wobſedźenſtwo, žadyn zakoń, ani
wyſchnoſcź wjacy bycź njedyrbi. Schtož bě Luther w cyrkwjach hiſchcźe
pſchelutował, bu wot Zwingli’a, Kalvina a druhich błudnikow doſpołnje
zahubjene. Swjecźata kſchižowanoho a ſwjatych, kaž wobrazy tak tež
poſtawy, miſchtrſke dźěła wumjeńſtwa buchu rozbite, piſchcźele a
wołtarje roztorhane, haj tež rowy rozrywane a powoſtanki ſwjatych z
nohomaj teptane a ſpalene. Hacž runje cźile tak mjenowani porjedźerjo
cyrkwje jedyn pſchecźiwo druhomu wojowachu a ſo mjez ſobu tamachu,
ſahaſche tola nowa wucžba kóždoho mócnje dale. Zo by ſo jej doſpołne
dobycźo doſtało, buchu wſchě móžne ſrědki nałožowane. Tyſacore ſpiſki
rozſchěrjowachu błudne wucženja, z tym tež najjědojcźiſche
wonjecžeſcźenja a łžě pſchecźiwo bamžej a katholſkomu duchownſtwu. Tu a
tam pſchida ſo k wſchomu tomu hiſchcźe zjawne namocowanjo, a ludźo buchu
ze wſchelakim pocżiſchcźowanjom a pſcheſcźěhanjom k wotpadej wot
katholſkeje wěry pſchinucźeni. — Tež we Łužicy a w Serbach wotpadźechu
nimale wſchitke woſady; zemjenjo a měſchcźanſke rady ſkutkowachu za nowu
wěru. Hdyž miſchnjanſki biſkop Jan ♣VIII.♠ ani wjacy w ſwojim ſydle
bydlicź njeſmědźeſche, běſche móc katholſkeje cyrkwje w joho biſkopſtwje
hižo złamana. W Budyſchinje pocža ſo 1523 w lutherſkim duchu prědowacź a
bórzy namakachu ſo tež na wſach prědarjo noweje wucžby. Hdyž běchu
katholikowje we Łužicy po wotpadźe poſlednjoho miſchnjanſkoho biſkopa
Jana ♣IX.♠ bjez cyrkwinſkeje wyſchnoſcźe, poſtaji katholſki khěžor
Ferdinand ♣I.♠ hako łužiſki markhrabja tehdomniſchoho wucženoho a
horliwoho budyſkoho tachanta Jana Leiſentritta za prědkſtejerja, kiž bu
w lěcźe 1567 hako ♣admini♠<pb n="21"/>♣strator episcopalis♠ po wſchej
Łužicy wot bamža wobtwjerdźeny. Tutón zdźerža z Božej pomocu něſchto
katholſkich woſadow w ſerbſkim a němſkim wokrjeſu naſcheje Łužicy,
kotrež wſchě njeměry a wójny zbožownje pſchětrachu.

44. Ze ſtrony katholikow bu wjacykrócź ſpytane a wſchelako wujednawane,
zo by ſo cyrkwinſki měr zaſy wrócżił. Ale njeſpokojiwy woſta Lutherowy
hněw pſchecźiwo cyrkwinej hłowje, bamžej. Tu powoła w lěcźe 1545 ſwjaty
wótc powſchitkownu cyrkwinſku zhromadźiznu do Trienta w Tyrolſkej.
Wucżba nowotarjow bu pruhowana a jenomyſlnje zatamana; pſchi tym buchu
pſchihodne rozkazy date wo cyrkwinſkich zarjadowanjach a wo
wotſtronjenju njeporjadow. Z wubjernymi prócowanjemi tuteje zhromadźizny
dobu katholſka cyrkej nowu kraſnoſcź a womłodźenu móc. Wjacykrócź běchu
proteſtantowje na zhromadźiznu pſcheproſcheni byli, ſami běchu we
ſpocžatku tu ſamu k wurunanju zwady žadali; ale nětko ſo wobarachu do
Trienta pſchińcź. Duž trajeſche njezbožowne roztorhnjenjo dale, a
pſchinjeſe w ſwojich ſcźěhach njeſměrne hubjenſtwo na wjetſchu połojcu
Europy. — Luther běſche ſwobodu prědował, khěžora, krajnych wjeŕchow a
biſkopow hanił. Nětko njekomdźachu ſo wjeſni ludźo, ſo wot ſwojich
knjezow woſwobodźicź. W rozpuſchcźitych cžrjódach pſchecźahowachu kraj,
palachu hrody a klóſchtry a wukonjachu najzatraſchniſche ſurowoſcźe
pſchecźiwo zemjanſtwu a duchownſtwu. Wjacy dyžli ſtotyſac ludźi bu w
tymle ſtraſchnym zběžku zabitych. Druhe nabožniſke wójny ſcźěhowachu,
hacž ſkóncžnje tſicycźilětna wójna (1618—1648) tehdom kcźějatu Němſku
ſurowje zapuſcźi, a k hladaniſchcźu najhrózbniſchich žadławoſcźow
ſcžini. Tež w druhich krajach, kotrež běchu nowu wucžbu pſchijałe,
zapocžachu ſo zahubne nabožniſke a krajanſke wójny. We Schwajcaŕſkej
padźe Zwingli wojowajo we krwawnej bitwje pſchecźiwo ſwojim ſamſnym
krajanam. We Francózſkej wojowachu Kalvinſcy (Hugenottojo mjenowani)
dołhe lěta ze zahubjacej wójnſkej mocu pſchecźiwo trónej a wołtarjej. W
ſlepej zazłobjenoſcźi buchu duchowni, mniſcha a mniſchki z cžrjódami
kóncowani, wſy a měſta zapuſcźene, wjele tyſac cyrkwjow, mjez nimi
nadobne wopomniki kſcheſcźanſkoho wumjeńſtwa, ſpalenych abo potorhanych.
Tež Jendźelſka cźeŕpjeſche cźežcy za wotpadnjenjo, ke kotromuž bu wot
ſwojoho krala Hendricha ♣VIII.♠ zawjedźena, kiž ſo macźeŕſkeje cyrkwje
wotrjekny, dokelž jomu bamž njedowoli, prawu mandźelſku zaſtorcžicź a z
druhej ſo woženicź. Tudy wulachu ſo rěki krewje; ſam kral Karl ♣I.,♠
naſtupnik tyranſkoho Hendricha, <pb n="22"/>zhubi pſchez zběžkarjow,
kotſiž ſo z najcžiſcźiſchej nabožinu khwalachu, na wotprawniſchcźu ſwoje
žiwjenjo.

45. Schtož bě cyrkej z wotpadom wot wěry w Europje zhubiła, mějeſche ſo
jej z wobrocźenjom njelicžomnych pohanow w druhich dźělach ſwěta bohacźe
wurunacź. Do wſchěch kóncžinow cźehnjechu nětko póſłojo wěry, a
prědowachu ze ſpodźiwnym wucžinkom wucžby ſpomoženja. Njeſměrne takrjec
je, ſchtož je jenicžki wjelepohnadźeny japoſchtoł Indow, Franc Xaverſki,
ſkutkował. Z horliwym ſtaranjom za duchowne zbožo pohanow pſchepławi wón
daloke morjo. K cuzym pobrjoham pſchirazywſchi pſchekhodźowaſche drohi
měſtow, a powoła ze zwóncžkom dźěcźi na wucžbu. Wjeſele wone
pſchiběžachu, a pſchipoſłuchachu mužej Božomu, kiž jim tak hnujicźe wo
lubym zbóžniku powjedaſche. Doma woſpjetowachu, ſchtož běchu nawukłe, a
pohnuchu tak wotroſcźenych, zo tež pſchińdźechu a ſwjatoho prědarja
poſłuchachu. Tak zapocža Franc Xaverſki. Bóh krónowaſche joho
horliwoſcź, a ſpožcži jomu, kaž prěnim japoſchtołam móc, zo khorych
wuſtrowjeſche, morwych zbudźi, wichoram rozkazowaſche, z krótka
najſpodźiwniſche ſkutki dokonja. Njeſprócniwje pucźowaſche z kraja do
kraja, z kupy na kupu, po cyłej Indii a Japanſkej, a wobrocźi w krótkim
cžaſu dźeſacźich lět mnohe ludy a kraje. Wón ſam wobſwědcža w jenym
ſwojich liſtow, zo je w jenym měſacu dźeſacź tyſacam pohanow ſwjatu
kſchcźeńcu wudźělił. Po joho ſmjercźi pokrocžowachu druzy póſłojo wěry w
bohulubym dźěle a zawjedźechu Jězuſowu wěru tež do njeſměrneje,
njeznateje, dotal njepſchiſtupneje Chineſiſkeje. Kak wěrnje běchu ſo
pohani wobrocźili, wopokazachu woni ſławnje, hdyž w Japanſkej
pſcheſcźěhanjo kſcheſcźanow wudyri. Pſchez 1,100,000 (po někotrych
ſpiſowarjach 1,200,000) jich wumrje za wěru, a z wjetſcha w
najzatraſchniſchich cžwělach. Wjeſele a we ſwjatocžnej draſcźe, kaž na
kwaſnu hoſcźinu, khwatachu ſame něžne dźěcźi, ſłabi ſtarcowje a woſebne
žónſke k ſurowej martraŕſkej ſmjercźi. Zazłobjenoſcź pſchecźiwo
kſcheſcźanſtwu njeje w Japanſkej ani do naſchoho cžaſa wuhaſła. — Tež we
Americy, nowonamakanym ſwěcźe, rozſchěrjowaſche ſo ſwětło evangelia, a
powali njeſłyſchane pſchibójſtwo ze wſchěmi hańbnoſcźemi a złóſcźemi.
Žadyn lud na zemi njeje wjacy cžłowjecžich woporow pſchinjeſł dyžli
Americženjo. W Mexiku woprowachu kóždolětnje wokoło 20,000 ludźi, a hdyž
žanych jatych njepſchecźelow njemějachu, ſame ſwoje dźěcźi.
Njewopiſajomne je, ſchtož ſu tam wutrobicźi miſſionarowje
pſchecźeŕpjeli, kajke ſtraſchnoſcźe jim mjez krewjelacžnymi
cžłowjekožracžkami hrožachu. Nic jeno pſchecźiwo ſurowoſcźam a złóſcźam
Americžanow mějachu <pb n="23"/>wojowacź, ale tež pſchecźiwo njenaſytnej
nahrabnoſcźi pſchicźahnywſchich Europjanow. Tola radźi ſo prócypołne
dźěło; krucźe a trajnje bu tež tudy kſcheſcźanſka wěra załožena. Woſebje
kcźějeſche miſſia Paraguay w južnej Americy. Z hrubych prawobydlerjow,
kotſiž z dźiwimi zwěrjatami w lěſach bydlachu, kotſiž jenicžcy na
rubjenjo, kóncowanjo, ſpokojenjo wjecźiwoſcźe myſlachu, kotſiž nicžo
njeznajachu, hacž žadławu chcycźiwoſcź po cžłowjecžim mjaſu,
njehańbitoſcź a wopiłſtwo, ſcžinichu prócniwi ſłužownicy Boži pobožne
kſcheſcźanſke woſady, połne póccźiwoſcźe a luboſcźe, połne
njewinowatoſcźe a pobožnoſcźe, kotrež pocžinki puſty kraj pomału do
žohnowanoho raja pſcheſtworichu.

46. Swjecźi mužowje, kiž ſo z tak njepſcheſtajnej horliwoſcźu a huſto z
pſchelecźom ſwojeje krewje wo wobrocźenjo pohanow prócowachu,
pſchiſłuſchachu z wjetſcha duchownym rjadam. Franc Xaverſki a druzy, wot
kotrychž bu wěra do Chineſiſkeje a Paraguaya pſchenjeſena, běchu
jeſuitojo, t. r. ſobuſtawy towaŕſtwa Jězuſowoho. Tónle rjad, załoženy w
lěcźe 1540 wot ſ. Ignaca z Loyole, muža z najwjetſchej horliwoſcźu za
Božu cžeſcź napjelnjenoho, běſche woſebicźe dźěławy, katholſku wěru
rozſchěrjecź, a pſchecźiwo nowym błudnikam zakitowacź, cžohož dla pak
tež njezměrujomne hidźenjo a cźežke pſcheſcźěhanjo ze ſtrony
njepſchecźelow wěry na ſo ſcźahny. Hiſchcźe druhe rjady zbudźi Bóh,
kotrež dyrbjachu w zjenocźenju ze ſwětnym duchownſtwom rany zahojecź,
kiž běchu Luther a joho pſchiwiſnicy cyrkwi narazyli. Pobožni wótcowje
kapucinojo, kiž w tym cžaſu z rjada ſwjatoho Franca z Aſſiſi wuńdźechu,
prócowachu ſo woſebje wo duchownſke zaſtaranjo duſchow, a wuznamjenjachu
ſo w luboſcźiwej horliwoſcźi a krutym žiwjenju. Piariſtowje (rjadnicy
pobožnych ſchulow) dźěłachu we rozwucžowanju młodoſcźe; zaſy druzy
rjadnikowje wobſtarachu wothladanjo khorych. Tež žónſke rjadniſke
wuſtawy, kaž ſaleſianki, wórſchulinki, knjenje dobroho paſtyrja a
jendźelſke knježnicžki, naſtachu, kotrež młode holcžki k pobožnomu,
bohulubomu žiwjenju pſchiwucžowachu. Woſebicże bohaty běſche tónle cžas
w rjekach wěry a dobroho pocžinka. Swjaty Karl Borromejſki, kardinal a
arcybiſkop w Milanje († 1584), dawaſche w cžaſu mora kraſny pſchikład
woprawdźiteje kſcheſcźanſkeje luboſcźe k bližſchomu, hdyž na
najſtraſchniſchich měſtach, w khorownjach a zaſtaraŕnjach, khorych
wopytowaſche, a wſchitko ſwoje, ſame ſwoje łožo, cźeŕpjacym dari. Swjaty
Franc Salesſki, biſkop w Genfje († 1622), pſchiwjedźe z
njepſchewinjomnej mocu ſwojeje měrniwoſcźe 72,000 Savojcžanow wot
kalvinſkoho błudniſtwa k prawej wěrje. Swjaty Vincenc <pb n="24"/>z
Paule († 1660) poſwjecźi ſwoje cyłe žiwjenjo khudym a wobcźeženym;
kóždomu a wſchelakomu hubjenſtwu wotpomha móc a połnoſcź joho luboſcźe.
Wón poſtaji domy za ſyroty a namakancy, załoži towaŕſtwo miſſionarſkich
duchownych k rozwucženju njewědomnoho wjeſnoho ludu, zjenocźenſtwo k
polěpſchenju wjeſłaŕſkich njewólnikow, a wobdźiwajomny wuſtaw
miłoſcźiwych ſotrow k wothladanju khorych. W Němſkej, woſebje w
Bajerſkej, a tež w Rakuſkej, ſtaji ſo cžeſcźehódny Pětr Kaniſius kaž
mócne hacźenjo pſchecźiwo błudnej wěrje, wojowaſche pſchecźiwo njej z
piſmami a prědowanjemi, a załožowaſche wucžeŕnje a pobožne wuſtawy k
zdźerženju a wožiwjenju wěry. Tež błyſchcźachu ſo w 16. a 17. ſtotku ze
ſwjatoſcźu ſwojoho žiwjenja Jan z Boha, Jan z Kſchiža, Domaſch z
Villanovy, Filip Neri, Kajetan, Pětr z Alkantary, Kamill z Lellis, Józef
z Kalaſanca, Józef z Kupertina, Franc Borgia, Pius ♣V.,♠ Fidelis
Sigmaringſki, Aloys z Gonzagi, Staniſław Kóſtka a wjele druhich; mjez
žónſkim ſplahom ſwjata Thereſia, Roſa z Limy, Angela z Brescie, Madlena
z Pazzis, Franciſka ze Chantal, Khatyrna z Ricci atd. We 18. ſtotku
ſwěcżeſche ſo mjez druhimi, hako jene z najrjeniſchich debjeńſtwow
katholſkeje cyrkwje, ſwjaty Alfons Maria Liguori, biſkop ze ſ. Agathy
pola Neapela († 1787), kotryž k rozwucženju luda zjenocźenſtwo
redemtoriſtow abo „k najſwjecźiſchomu zbóžnikej“ załoži. Wſchitcy cźile
ſwjecźi ſkutkowachu wulke wěcy, cžinjachu ze ſwojej mócnej zaſtupnej
próſtwu pola Boha mnohe dżiwy, a dopokazachu, zo prawy duch
kſcheſcźanſtwa, duch luboſcźe, pokornoſcźe, ſebjezaprěcża ſo njebě z
cyrkwje zhubił, kaž bohužel cžaſto zaſlepjeni pſchecźiwnicy naſcheje
wěry wobkrucźuja.

47. Hrózbne podawki, pſched kotrymiž cžłowjecža wutroba pukoce,
woſtawaja nam hiſchcźe k rozpowjedanju. Rady bychmy je zamjelcželi, hdy
bychu tak jara powucžne za nas njebyłe. Kaž wſchitkim cžłowjecžim wěcam,
tak zeńdźe ſo tež Lutherowej wucžbje; wona zeſtari, pſcheměni a
pſchetwori ſo; ſekty na ſekty naſtachu: nowokſchcźijerjo,
presbyterianojo, epiſkopalojo, quäkarjo, methodiſtojo, herrnhutarjo atd.
Kóžda zwěri ſebi, po Lutherowym pſchikładźe, wěru porjedźecź. Skóncžnje
zwažichu ſebi ſamopaſchni, bjezbóžni ſwobodowěrnicy najprjedy w
Jendźelſkej, potom we Francózſkej to najhórſche, a namjetowachu helſki
zaměr, nabožniſtwo cyle wotſtronicź a wěru do Khryſtuſa doſpołnje
wuhubicź. Cžinjo, kaž bychu ludźi rozſwětlicź chcyli, zapławichu ſwět z
cžrjódu piſmow, w kotrychž wſchitko, ſchtož je ſwjate, wuſměchowachu, na
bamža a duchownſtwo žadławje ſo pſchiſłodźowachu, a bjez bojoſcźe
njehań<pb n="25"/>bicźiwu rozpuſchcżitoſcź prědowachu. Pſchejara lohcy
namakachu jich wucžby, w zajimawej rycži a z błyſchcźatej
pſcheſchcźipnoſcźu ſpiſane, pola wyſokich a nizkich pſchiſtup, a
zatraſchnje ſpěſchnje rozſchěrjeſche ſo duch złóſtneje bjezbóžnoſcźe.
Nětko cžujachu ſo njepſchecźelojo Boži mócni doſcź k wuwjedźenju ſwojoho
žadławoho wotmyſła. Najprjedy pſchimachu duchownſtwo, zo bychu tak, hdyž
je paſtyŕ poraženy, lóže tež ſtadło zadajili. Duchownſke kubła buchu na
kóncu 18. ſtotka we Francózſkej wotewzate a pſchedate, mniſcha a
mniſchki ze ſwojich cźichich bydłow z mocu wotehnacźi, klóſchtry
wurubjene a zapuſcźene. Bórzy ſcźěhowaſche krwawny rozkaz pſchecźiwo
wſchitkim ſwojomu zaſtojnſtwu ſwěrnym duchownym. Hdźež bu jedyn z nich
namakany, cźiſnychu joho do jaſtwa, abo powiſnychu joho bjeze wſcheje
hary na najbliz̀ſchi latarnik. Kſcheſcźanſka lětolicz̀ba bu zběhnjena,
ſwjecżenjo njedźelſkich a ſwjatych dnow zahnate, cyrkwje buchu
wonjecžeſcźene a wuhubjene. Wſchitko, ſchtož na kſcheſcźanſtwo
dopominaſche, bu zanicžene. Wrótnoſcź ludźi dźěſche ſkóncžnje tak
daloko, zo rozom za Boha wuwołachu, njehańbitu žónſku hako joho znamjo
na dobycźeŕſkim wozu do hłowneje cyrkwje wjezechu, tam na wulkim
wołtarju na měſto Kſchižowanoho poſtajichu, a jej k cžeſcźi ſpěwy
ſpěwachu. Z nabožniſtwom zhubi ſo tež porjad, zbožownoſcź a zwonkowna
bjezſtraſchnoſcź, ſamón trón bě powaleny a rozbity! Pobožny a
dobromyſlny, ale jenož pſchedobrocźiwy kral, Ludwik ♣XVI.,♠ bu ſcźaty (w
lěcźe 1793), po nim joho mandźelſka a joho ſotra. Pſchez dwě lěcźe bě
Francózſka hladaniſchcźo najzatraſchniſchich žadławoſcźow, kajkichž
ſtawizny žadyn druhi pſchikład njepokazuja. Krej z rěkami cźecžeſche.
Ani ſtaroba ani ſplah njezakita pſchecżiwo njemdroſcźi njecżłowjekow. W
krajinje Vendée bu 500 dźěcźi, kotrychž najſtarſche bě 14 lět, z
cžrjódami zatſělenych, dokelž jich nanojo Bohu a kralej ſwěrni woſtachu.
Licžbu ſkóncowanych w tymle hrózbnym cžaſu wudawaja někotſi na dwaj
milijonaj. A tole wſchitko ſta ſo pod zamyſłom, hako by ſo zbożo
cžłowjeſtwa z tym ſpěchowało. Rozſwětło bě heſło, hdyž ſo nabožniſtwo
wotſtroni, ſwoboda a runoſcź, hdyž ſo kóncowaſche. Skóncžnje bojachu ſo
krewjelacžni mócnikojo wo ſwoje ſamſne žiwjenjo; zo by ſo doſpołne
bjezzakońſtwo zaſtajiło, dachu ſwjatocžnje wozjewjecż, zo dyrbi narod
zaſy do Boha a njeſmjertnoſcźe duſche wěricź. W lěcźe 1799 wudobu ſebi
Napoleon hako prěni konſul najwyſchſchu móc; ale njezwěri ſej lud bjez
nabožniſtwa wobknježicź. Toho dla zawjedźe zaſy kſcheſcżanſke Bože
ſłužby, a ſcžini z bamžom (1801) ſwjatocžne wujednanjo. Tola dołho
njetrajeſche tónle <pb n="26"/>měr w cyrkwi. Napoleon, ze zbožom
zaſlepjeny, žadaſche wot wjeŕcha cyrkwje wěcy, kiž jeje pſchizwolenjo
doſtacź njemóžachu. Francózſke wójſko wobſadźi Rom, a bamž Pius ♣VII.♠
bu hako jaty wotwjedźeny (1809). Kaž pak běſche Bóh ſwoju cyrkej dźeſacź
lět prjedy widźomnje zakitał, hdyž bě bamž Pius ♣VI.♠ we francózſkim
zajecźu wumrjeł, tak njewotcźahny jej tež nětko ſwoju hnadu. Napoleon bu
wot zjenocźenych mócnarjow pſchewinjeny a ze ſwojoho knježeŕſtwa
wotſadźeny, a bamž pſchicźahny dobycźeŕſcy zaſy do Roma (1814). Po nim
ſcźěhowachu na ſwjatym ſtole Leo ♣XII.,♠ Pius ♣VIII.,♠ Hrjehoŕ ♣XVI.,♠ a
w tu khwilu wot 16. junija 1846 Pius ♣IX.,♠ w rjedźe bamžow wot ſ. Pětra
dwěſcźěwóſmapjecźdźeſaty.

48. Ze žadławej francózſkej revoluciu chcyſche Boža prědkwidźiwoſcź
ſwětej pokazacź, do kajkoho hubjenſtwa wotpadnjenjo wot Boha a wot
kſcheſcźanſkeje wěry wjedźe. Tole napominanjo pak njebu bohużel
powſchitkownje wobkedźbowane; duž namaka tak mjenowane rozſwětło
francózſkich ſwobodomyſlnikow tež w druhich krajach pſchiſtup. Wſchudźom
buchu mnohe ſtarocžeſcźomne zarjadowanja wotſtronjene, klóſchtry a
duchowne załoženiny zběhnjene, nahladnoſcź a wucžink cyrkwje zeſłabjeny,
jeje prawa ſkrótſchene, jeje dobroty a žohnowanja pſchepóznate, a
ſamopaſchna njewěra ze ſwojimi wſchitko zahubjacymi zaſadami na
wucžeŕſke ſtoły pozběhnjena. Tola wſchohomócny Bóh njeje pſcheſtał,
ſwoju cyrkej zakitowacź, a z mnohimi njezaprějomnymi dźiwami
pſchekraſnjowacź. Najwjetſchi dźiw drje pak je ſtajne rozſchěrjenjo
naſcheje cyrkwje we wſchitkich dźělach ſwěta, byrnje ſo tež mócne a
mnohe zadźewki wſchudźom napſchecźiwo ſtajałe. Woſebje napadne je to w
połnócnej Americy. Tam je ſo w zjenocźenych ſtatach ſamych w běhu nimale
50 lět wokoło 20 biſkopſtwow ze ſeminarami, klóſchtrami, kollegiemi a
druhimi nabožnymi wuſtawami załožiło. Mjez někotrymi ludami w Aſii je
krej martrarjow ze ſymjenjom nowych kſcheſcżanow była. W Jendźelſkej
rozmnožuja ſo widźomnje katholſke cyrkwje a klóſchtry dla ſtajnje
pſchibjeraceje licžby tych, kotſiž ſo do klina praweje cyrkwje wrócźeja.
Tež w naſchich krajach je ſo wjele k lěpſchomu wobrocźiło. Klóſchtry a
dobrocźeŕſke wuſtawy ſu z nowa wožiwiłe, zo bychu khorych zaſtarałe,
młodoſcź wucžiłe, khude dźěcźi wocźahnyłe, rozkatym pokutnikam a
pokutnicam měſto wucźeka wotewriłe, a rozſchěrjenjo wěry ſpěchowałe.
Wědomnoſtne prócowanjo je bóle kſcheſcźanſke, nowa horliwoſcź je
wotucźiła; a pſchecy jaſniſche bywa ſpóznacźo, zo móže ſo jenož w
katholſkej cyrkwi zjenocźenjo, měr a wěcžna zbóžnoſcź nadeńcź. Hdyž tež
je na druhim boku wjele kſcheſcżanow, zajatych wot <pb n="27"/>luboſcże
k ſwětnym kubłam, pſchecźiwo Bohu a nabožniſtwu woliwknyło, hdyž tež je
cyrkej hiſchcźe pſchecy pocźiſchcźowana a pſcheſcźěhana; njedyrbi nas to
w naſchej wěrje zamolicź, ale hiſchcźe bóle w tej ſamej potwjerdźicź;
pſchetož runje we tym widźimy dopjelnjenjo wěſchcźenjow, kiž ſu we
ſwjatym piſmje napiſane, a toho pſchedpowjedźenja, zo ſo něhdy wulke
wotpadnjenjo wot Boha a Khryſtuſa, zbóžnika ſwěta, ſtanje. (2. Theſſ. 2,
3. 4. Luk. 18, 8.) Kóždy dyrbi po tajkim kedźbowacź, zo ſo njeby
zawjeſcź dał, ale ſwěrny woſtał hacž do ſmjercźe, zo by krónu žiwjenja
doſtał. (Zjew. 2, 10.)

Wobzanknjenjo.

Dopokazma za kſcheſcźanſtwo ze ſtawiznow.

Tak ſmy we małym wobrazu ſtawizny naſchoho ſwjatoho nabožniſtwa
pſchehladali, a joho zbožopołne ſkutkowanjo rozpominali wot naſchoho
prawótca Abrahama hacž do naſchoho knjeza a zbóžnika Jězuſa Khryſtuſa,
potom wot njoho, naſchoho bójſkoho wjeŕcha a załožerja naſcheje cyrkwje,
hacž do joho pſchitomnoho naměſtnika Pia ♣IX.♠ Kak rjane a kraſne je
nabožniſtwo, kotromuž ſo my pſchiznawamy! Wſchitko nam pſchiwoła: Jenož
Bóh móžeſche cžłowjekam tajke nabožniſtwo dacź.

1. Ně, cžłowjekowje njejſu je wumyſlili; Bóh ſam je to nas wucžił a
dźeržecź pſchikazał. Pſchez ſwjatych mužow je to w ſtarym zakonju zjewił
(hl. § 6, 11, 17); a w nowym je joho jenorodźeny, wěcžny Syn ſam na zemi
ſo wozjewił, runje kaž wěſchcźenja ſtaroho zakonja prajachu, a je ſwoju
bójſku wucžbu z njelicžomnymi dźiwami, woſebje ze ſwojim horjeſtacźom
wot morwych, nanajkraſniſcho wobtwjerdżił (§ 21, 22, 23, 26, 27). Bóh je
rycžał, a pſchecźiwo joho ſłowej njeſmě nichtó njekedźbny bycź; je
zaſpěcź a zacźiſnycź rěka ſamoho ſebje wěcžnje zacźiſnycź.

2. Nabožniſtwo, kotromuž pſchiſłuſchamy, njelicži jenož někotre
lětſtotki, wone doſaha po załožku hacž do ſpocžatka ſwěta. Pſchetož joho
prěnje zarodki buchu hižo w paradizu zapołožene, hdyž Bóh padnjenym
cžłowjekam wumožnika ſlubi, a cyły ſtary zakoń ze ſwojimi woporami a
ſpodźiwnymi woſudami bě jenož pſchedznamjo nowoho, kotryž je tamnoho
dopjelnjenjo a dokonjenjo (§ 2, 7, 9, 12 a dr. w.). Do wumožnika, kiž
pſchińcź dyrbjeſche, wěrjeſche ſtary zakoń; do pſchiſchowſchoho wěri
nowy. Ale pſchecy je to wěra do toho ſamoho wumožnika, po tajkim we
hłownym to ſame nabožniſtwo.

<pb n="28"/>

3. Hacž runje pak je ſpocžatk naſchoho ſwjatoho nabožniſtwa ze
ſpocžatkom cžłowjecžoho ſplaha daty, a hacž runje joho ſtawizny něhdźe
ſchěſcź tyſac lět wopſchijeja; njezhubjuje ſo to ſame tola do cźěmnych
powjeſcźow praſwěta, joho wěrnoſcź je za wſchitkich zjawnje dopokazana.
Pſchetož wot ſtarodawnoſcźe hacž do naſchoho cžaſa twori wone takrjec
njeroztorhniwy rjecźaz znatych, ſwětoſławnych ſkutkow a podawkow, kotrež
ſu nanajdoſpołniſcho mjez ſobu a ze wſchitkimi pomnikami ſtaroho cžaſa,
tež z lětopiſami narodow, wupytanjemi pſchirodoſpytnikow pſchez jene, a
tak wjelekrócż a njepowalnje wobſwědcžene, zo by kóždy, kiž jim wěricź
nochcył, z cyła wſchitku ſtawizniſku wěrnoſcź zaprěcź dyrbjał. Haj tež
ſplahi my licžimy a mjenujemy, kaž ſu wot Hadama hacž do Khryſtuſa za
ſobu ſcźěhowałe (Luk. 3, Matej 1), a wſchitkich cyrkwinſkich wjeŕchow
abo bamžow wot Pětra hacž do nětko knježacoho ſwjatoho wótca (§ 47 na
kóncu). Kajki je to kraſny zwjazk a njepſchirunajomny rjad!

4. Sami najzaſakliſchi pſchecźiwnicy naſcheje wěry, Židźa, dawaja
ſwědcženjo za wěrnoſcź teje ſameje. Pſchetož we ſwojich ſwjatych knihach
khowaja woni ſtaroſcźiwje tam zapiſane cyłe ſtawizny a wſchitke
wěſchcźenja ſtaroho zakonja, na kotrež ſo my pocźahujemy, zo bychmy
bójſkoſcź kſcheſcźanſtwa dopokazali; tak zo nichtó na tu myſlicžku
pſchińcź njemóže, zo bychu ſnadź kſcheſcźenjo něſchto zfalſchowali abo
podłożili (§ 17).

5. Njemóže ſo tež prěcź, zo je ſo jenož z Božej pomocu kſcheſcźanſke
nabožniſtwo po wſchitkej zemi rozſchěriło. Japoſchtołojo, kiž je
najprjedy prědowachu, běchu z nizkoho ludu, khudźi, njenahladni, haj
bjez rycžniwoſcźe a wědomnoſtneje zdźěłanoſcźe. Jich wucżba wo kſchižu,
kotraž ma njedopytane potajnoſcźe we ſebi, wo pokucźe, pokorje,
ſebjezaprěcźu njebě tak pſchihotowana, zo by ſo hordym, požadoſcźiwym
pohanam lubiła, kotſiž w ſwojim žadławym pſchibójſtwje za wſchitke
złóſcźe zamołwjenjo a tež woſprawnjenjo namakachu. Tež pohladowachu
bohacźi a woſebni z hanjenjom na khudych rybakow, pſcheſchcźipnicy a
wucženi wuſměwachu jich, a mócnarjo na zemi, kaž tež pohanſcy ſpiſowarjo
wobſwědcžuja, njemdrjachu pſchecźiwo nim z wohnjom a z mjecžom. Tſi
lětſtotki dołho běſche pſcheſcźěhanjo a martraŕſka ſmjercź dóńt
kſcheſcźanow. Pſchi wſchim tym widźachmy, kak wucžba rybakow dobycźo
doſta, a tak hako wucžba Boža ſo wopokaza (wot § 29 do 35). Tak
ſpěſchnje rozſchěrjeſche ſo ta ſama, zo móžeſche bórzy po ſmjercźi
japoſchtołow ſwjaty Juſtin pſched wſchitkim ſwětom wobkrucźicź: „Njeje
žadyn lud, ani <pb n="29"/>mjez barbarami, ani Grichami, ani druhimi
znatymi ſplahami, hdźež bychu ſo w mjenje kſchižowanoho Khryſtuſa
modlitwy a dźakprajenja Wótcej a ſtworicźerjej ſwěta njewoprowałe.“
Schtó druhi dyžli Wſchohomócny móžeſche tónle njewujaſnjomny dźiw
dokonjecź? Wubjerne je ſpomnjenjo ſ. cyrkwinſkoho wótca Auguſtina:
„Chcył-li ſchtó dźiwy zaprěcź, kotrež ſu japoſchtołojo cžinili, by to
najwjetſchi dźiw był, zo je ſwět bjez dźiwow wěrił.“

6. Ale nic jeno załožena na dźiwy je kſcheſcźanſka cyrkej; jeje tracźo
ſame je njepſcheſtawacy, ſtajny dźiw. Kraleſtwa a khěžorſtwa minu ſo
pſchi wſchej ſwojej mocy we běhu cžaſa; kraleſtwo Khryſtuſowe ſamo
pſchetraje je wſchitke a roſcźe poſpochi. Wotebjera-li w jenym dźěle
ſwěta, rozſchěrja ſo w druhim cźim bóle (§ 45). Wot njelicžomnych
njepſchecźelow je wone wot ſwojoho naſtacźa wot nutska a wonka
nadpadowane, zatraſchna je jich móc, njeſpokojiwa jich złóſcź; cyrkej
Khryſtuſowa pak nima žanych wójſkow, zo by ſo pſchecźiwo nadpadam
wobarała, žanoho mjecža, zo by ſo ſurowej mocy ſpjecžiła. Njeby-li Boža
ruka ju zakitała, dawno dyrbjała wona mocy a leſcźiwoſcźi ſwojich
njepſchecźelow podležecź (§ 32, 36, 38, 39, 42, 43, 47, 48).

7. Hiſchcźe kraſniſcho pokazuje ſo nam kſcheſcźanſka cyrkej, hdyž na
dobroty a žohnowanja pohladujemy, kotrež je w kóždym cžaſu ludam
poſkicźiła. Wona zahna dźiwju ſurowoſcź, wotſtroni wotrocžſtwo a
woprowanjo cžłowjekow, ſpěchowaſche zhromadne a domjace zbožo. Wona
załožowaſche ſmilne zakłady, mnohe wuſtawy k zaſtaranju khorych a
khudych, porjedźi zakonje, wucžeſche pſchezjenoſcź a luboſcź,
rozſchěrjowaſche wědomnoſcź a prawe rozſwětło (§ 30, 38, 41, 45, 46).
Wona móže ſo woprawdźe ſchtom žiwjenja mjenowacź, kotryž je Bóh ſadźił,
zo bychu wſchitcy cžłowjekojo w joho ſcźěnu měrnje wotpocžowali a z joho
płodami ſo wokſchewjeli. Žadyn narod njeje tónle žiwjeńſki ſchtom
wopuſchcźił, kotryž by z tym do njewopiſajomnoho hubjenſtwa njezapadnył.
My dźě wěmy, kak je ſo žohnowanym něhdy ludam w Aſii a Africy zeſchło, a
kajke płody je njekſcheſcźanſke ſwobodowěrniſtwo w Europje pſchinjeſło
(§ 39, 47, 48). Mamy-li „ſchtom po płodach ſpóznacź“ (Matej 7, 16):
dyrbimy tež wſchitcy widźecź, zo je kſcheſcźanſka wěra, kiž jenož zbožo
a žohnowanjo rozſchěrja, najlěpſchi dar Boži, njewěra pak, kiž jenož
njezbožo płodźi, wot złoho.

8. Tale cyrkej nětko, kotruž je Wſchohomócny na dźiwy załožił, haj
kotraž je ſama trajacy dźiw, tale cyrkej, kotraž bjez pſcheſtacźa
najbohatſche dobroty po cyłej zemi wuliwa, <pb n="30"/>tale njemóže žana
druha bycź dyžli romſkokatholſka. Wona a žana druha, kaž ſtawizny jaſnje
dopokazuja, je ta zhromadźizna wěriwych, kotruž je Khryſtus k wozboženju
ſwěta załožił, w kotrejž biſkopojo, hako naſtupnicy japoſchtołow, pod
wyſchſchim nawjedowanjom bamža, naſtupnika ſ. Pětra, wucžeŕſtwo a
paſtyŕſtwo w njepſchetorhnjenym poſtupowanju wukonjeja (§ 22, 30, 31).
Žana ſekta, njech ma kajkežkuli mjeno, njemóže nanihdy tuta wot
Khryſtuſa załožena cyrkej bycź; pſchetož wo kóždej da ſo dopokazacź, zo
je hakle po Khryſtuſu, a jenož z wotpadnjenjom a wottorhnjenjom wot
cyrkwje Khryſtuſoweje naſtała (§ 36, 42, 43). Na wſchitkich ſektach
widźimy toho dla Jězuſowe ſłowa prjedy abo pozdźiſcho ſo dopjelnicź:
„Kóžde ſchcźěpjenjo, kotrež njeje mój njebjeſki Wótc ſchcźěpił, budźe
wutorhane“ (Matej 15, 13). Jich bycźo njeje trajace. Naſtawaja, cžinja
haru a zhubja ſo (§ 36 na kóncu, 47 na ſpocžatku). Ale hinak katholſka
cyrkej. Tyſacy lět wotběhnu; wona ſo njeminje, ani njeſtari; pſchetož wo
njej płacźi Knjezowe ſlubjenjo: „Na tule ſkału natwarju ſwoju cyrkej a
mocy hele ju njepſchewinu“ (Matej 16, 18).

Wucžba nabožniſtwa.

Zawod.

Wo powołanju cžłowjeka na zemi.

1. K cžomu ſmy na zemi?

My ſmy na zemi, zo bychmy Boha ſpóznali, joho lubowali, jomu ſłužili a
pſchez to do njebjes pſchiſchli.

2. Schto ſu njebjeſa?

Njebjeſa ſu měſto wěcžneje, doſpołneje zbóžnoſcźe.

*3. Nimaja nas tudy hižo cžaſne kubła zbóžnych cžinicź?

Cžaſne kubła njemóža nas zbóžnych cžinicź.

*4. Cžohodla njemóža nas cžaſne kubła zbóžnych cžinicź?

Dokelž je 1) wſchitko cžaſne prózne a hinite;

„Ja hromadźach ſebi ſlěbro a złoto a pokłady kralow a krajow. A
wſchitko, za cžimž mojej wocži žadaſchtej, jimaj njewotrjeknych a
njezapowjech mojej wutrobje, wužiwacź kóžde wjeſelo. Ale ja widźach we
wſchitkim próznoſcź a cžwělowanjo ducha, a zo nicžo njeje wobſtajne pod
ſłóncom“. Tak Salomon, najzbožowniſchi mjez kralemi. Prěd. 2, 8—11.
„Schto je waſche žiwjenjo? Dym, kiž mału khwilku traje a potom ſo
zhubi.“ Jak. 4, 15.

2) cžłowjek za Boha a wěcžnje trajacu zbóžnoſcź ſtworjeny.

„Za ſebje, o Božo, ſy nas ſcžinił; tohodla woſtanje njeměrna naſcha
wutroba, dóńž njewotpocžuje we tebi.“ Swj. Auguſtin.

*5. K cžomu dha ſu nam cžaſne kubła woſebje date?

Zo bychmy je k ſpóznacźu Boha a k joho ſłužbje nałožowali.

„Błazynſcy ſu wſchitcy ludźo, kiž ſpóznacźo Boha nimaja, kiž z
widźomnych kubłow toho njezapſchijeja, kiž je, a kiž miſchtra
njeſpóznaja z joho ſkutkow.“ Mudr. 13, 1. „Njech jěſcźe abo pijecźe, abo
ſchtožkuli cžinicźe, cžiṅcźe wſchitko k cžeſcźi Božej.“ 1. Kor. 10, 31.

*6. Cžohodla žada ſebi Bóh wot nas, zo bychmy joho ſpóznali, lubowali a
jomu ſłužili?

Bóh žada ſebi wot nas, zo bychmy joho 1) ſpóznali, dokelž je wón wěcžna
wěrnoſcź, 2) joho lubowali, dokelž je najlěpſche, najlubozniſche kubło,
3) jomu ſłužili, dokelž je wón najwyſchſchi knjez.

*7. Kak póńdźe ſo tym, kotſiž Boha ſpóznacź, joho lubowacź a jomu
ſłužicź njechadźa?

Bóh jich wěcžnje zaſtorcži.

<pb n="32"/>

„Njewužitnoho wotrocžka cžiſṅcźe do zwoncžiteje cźmy, tam budźe płacž a
kſchipjenjo zubow.“ Mat. 25, 30.

8. Schto je potajkim najnuzniſche na zemi?

Najnuzniſche na zemi je, zo Boha ſpóznajemy, joho lubujemy, jomu
ſłužimy, a pſchez to wěcžnu zbóžnoſcź dóſtanjemy.

„Pytajcźe najprjedy kraleſiwo Bože a joho ſprawnoſcź.“ Mat. 6, 33.
„Schto pomha cžłowjekej, hdy by cyły ſwět dobył, na ſwojej duſchi pak
ſchkodu cźeŕpjeł?“ Mat. 16, 26.

9. Schto dyrbimy cžinicź, jelizo chcemy Boha ſpóznacź, jomu ſłužicź a
zbóžni bycź?

My dyrbimy 1) wſchitko wěricź, ſchtož je Bóh zjewił; 2) wſchitke kaznje
dźeržecź, kotrež je nam dźeržecź porucžił; 3) ſrědki Božeje hnady
wužiwacź, kotrež ſu k naſchej zbóžnoſcźi poſtajene.

To rěka z druhimi ſłowami: My dyrbimy nabožnoſcź měcź; dokelž nabožnoſcź
je žiwy zwjazk cžłowjeka z Bohom, kotryž z wěry, z luboſcźe a z hnady
naſtawa, a we ſwěrnym wobkedźbowanju kaznjow Božich ſo wopokazuje.

*10. Cžohodla dyrbimy, zo bychmy zbóžni byli, wěricź, kaznje dźeržecź a
ſrědki Božeje hnady wužiwacź?

My dyrbimy, zo bychmy zbóžni byli, 1) wěricź, dokelž pſchez wěru Boha
hakle prawje ſpóznajemy; 2) kaznje dźeržecź, dokelž pſchez dźerženjo
kaznjow Bohu ſłužimy; 3) tež ſrědki Božeje hnady wužiwacź, dokelž pſchez
nje k zbóžnoſcźi trěbnu pomoc dóſtanjemy.

11. Z cžoho ſpóznajemy bójſke wěrnoſcźe wěry, kaznje Bože a ſrědki
Božeje hnady?

Z kſcheſcźanſkeje wucžby.

12. Kak rěkaja knižki, kiž kſcheſcźanſku wucžbu we praſchenjach a
wotmołwjenjach zkrótka wopſchijeja?

Katechismus.

13. Wo cžim rycži potajkim katechismus?

1) Wo wěrje,

2) wo kaznjach,

3) wo ſrědkach Božeje hnady, mjenujcy wo ſwjatych ſakramentach a
modlitwje.

Wucžba. Poſłuchaj pilnje a kedźbnje na kſcheſcźanſku wucžbu, zo by Boha
prawje ſpóznał, lubował, a tak ſwoje powołanjo, wěcžnu zbóžnoſcź docpěł.
— „Zbóžny cžłowjek, kiž mudroſcź Božu namaka. Wona je dróžſcha dyžli
wſchitke bohatſtwa a wſchitko, ſchtož móžemy ſebi pſchecź, njehodźi ſo z
njej pſchirunacź. Schtom žiwjenja je wona tym, kotſiž ju zapſchijeja, a
ſchtóž ju zdźerži, je zbóžny.“ Pſchiſł. 3, 13—18.

Prěni hłowny dźěl.

Wo wěrje.

§ 1. Wo wopſchijecźu a žórłomaj wěry.

1. Schto je wěra katholſkoho kſcheſcźana?

Wěra je wot Boha darjeny pocžink, pſchez kotryž wſchitko to krucźe za
wěrno dźeržimy, ſchtož je Bóh zjewił, a nam pſchez ſwoju cyrkej wěricź
porucža.

Wěricź rěka z cyła, to za wěrno měcź, ſchtož něchtó praji, a to tohodla,
dokelž je praji. Bohu wěricź rěka potajkim: krucźe to za wěrno měcź,
ſchtož je Bóh a dokelž je Bóh to zjewił, hacž runje to z naſchim rozomom
zapſchijecź njemóžemy; pſchetož wěra njezepjera ſo na to, zo to, ſchtož
wěrimy, ſami widźimy abo ſpóznajemy, ale na ſłowo Bože. „Wěra je wěſte
pſcheſwědcženjo wo tym, ſchtož njewidźimy.“ Hebr. 11, 1.

*2. Cžohodla prajimy, zo je wěra dar Boži?

Dokelž je wona wot Boha darjena a ſkutk Božeje hnady, kotraž naſch rozom
rozſwětluje a naſchu wolu poſylnja, zo wſchitko krucźe za wěrno
dźeržimy, ſchtož je Bóh zjewił.

„Pſchetož z hnady ſcźe zbóžni pſchez wěru, a to nic ſami ze ſo, dokelž
to je dar Boži.“ Ef. 2, 8.

*3. Cžohodla dyrbi hnada Boža nic jeno naſch rozom rozſwětlecź, ale tež
naſchu wolu poſylnjecź?

Dokelž k wěrje tež dobra wola ſłuſcha; pſchetož wěricź njemóže nichtó,
khiba zo chce.

Tohodla ſo tež wěra wot Boha płacźi, njewěra pak khoſta. „Schtóž wěri a
ſo kſchcźicź da, budźe zbóžny, ſchtóž pak njewěri, budźe zatamany.“
Mark. 16, 16.

4. Cžohodla dyrbimy wſchitko krucźe za wěrno měcź, ſchtož je nam Bóh
zjewił?

Dokelž je wón wěcžna njezmólna wěrnoſcź.

5. Schto zrozemimy pod ſłowami: „wſcho, ſchtož je Bóh zjewił“?

Pod tym zrozemimy wſchitko, ſchtož je Bóh k naſchomu ſpomoženju pſchez
patriarchow a profetow a na poſledku pſchez ſwojoho ſyna Jězuſa
Khryſtuſa a joho japoſchtołow wucžił.

„Wjelekrócź a wſchelako je Bóh něhdy k wótcam rycžał pſchez profetow; na
poſledku pak we tutych dnach je wón k nam rycžał pſchez ſwojoho ſyna.“
Hebr. 1, 2.

<pb n="34"/>

†6. Bě k ſpóznacźu wěrnoſcźow trěbne, zo je nam je Bóh zjewił?

Bjez Božoho zjewjenja bychmy někotre wěrnoſcźe cźežko, druhe jenož
njedoſpołnje ſpóznali, najwjetſchi dźěl pak by nam njeznaty woſtał.

„Lědma zapſchijamy, ſchtož na zemi je, a ſchtož je pſched wocžomaj, z
prócu namakamy; ſchtó pak to wuſlědźi, ſchtož je w njebjeſach? Schtó
ſpóznaje twoje myſle, jelizo ty jomu mudroſcź njedaſch a njepóſcźeleſch
z wyſokoſcźe twojoho Ducha ſwjatoho?“ Mudr. 9, 16. 17.

7. Na kajke waſchnjo je Bože zjewjenjo hacž na nas pſchiſchło?

Bože zjewjenjo je z dźěla napiſane, z dźěla pak hortnje na nas
pſchiſchło: napiſane pſchez ſ. piſmo abo bibliju, hortnje pſchez
tradiciju, t. j. cyrkwinſke podawizny.

8. Schto je ſwjate piſmo?

Swjate piſmo je zběrka tamnych knihow, kotrež ſu pod pohnuwanjom Ducha
ſwjatoho piſane a hako ſłowo Bože wot cyrkwje pſchipóznate.

„Ženje njeſta ſo zjewjenjo pſchez cžłowjecžu wolu, ale ſwjecźi Boži ſu
pohnucźi wot Ducha ſwjatoho rycželi.“ 2. Pětr. 1, 21.

9. Do kak wjele dźělow ſo ſ. piſmo dźěli?

Swjate piſmo dźěli ſo do knihow ſtaroho a nowoho teſtamenta, abo ſtaroho
a nowoho zakonja.

10. Kotre zjewjenja wopſchija ſtary zakoń?

Stary zakoń wopſchija zjewjenja Bože, kiž ſu ſo pſched Khryſtuſowym
narodom cžłowjekam ſtałe.

11. Z kotrych knihow wobſteji ſtary zakoń?

Stary zakoń wobſteji 1) ze 21 ſtawizniſkich knihow, kiž ſtworjenjo
ſwěta, ſtawizny patriarchow a židowſkoho ludu wopiſuja;

Stawizniſke knihi ſu: 5 knihow Mójzeſowych, kniha Joſue, ſudnikow, Ruth,
4 knihi kralow, 2 knizy khrónikow abo Paralipomenon, kniha Esdras,
Nehemias, Tobias, Judith, Eſther, 2 knizy Makkabejſkich.

2) ze 7 powucžnych knihow, kiž pſalmy, pſchiſłowa, mudre ſłowa a wucžby
za žiwjenjo wobſahuja;

Powucžne knihi ſu: Job, pſalmy, pſchiſłowa, prědaŕ abo Ekkleſiaſtes,
wyſoki ſpěw, kniha mudroſcźe, Sirach abo Ekkleſiaſtikus.

3) ze 17 profetiſkich knihow, kiž maja z wjetſcha wěſchcźenja abo
profecźenja we ſebi.

Profetiſke knihi ſu: Iſaias, Jeremias, Baruch, Ezechiel, Daniel, Oſee,
Joel, Amos, Abdias, Jonas, Michäas, Nahum, Habakuk, Sofonias, Aggäus,
Zacharias a Malachias.

<pb n="35"/>

12. Kotre zjewjenja wopſchija nowy zakoń?

Nowy zakoń wopſchija zjewjenja Bože, kotrež ſu cžłowjekojo pſchez
Khryſtuſa a joho japoſchtołow dóſtali.

13. Z kotrych knihow wobſteji nowy zakoń?

Nowy zakoń wobſteji ze 5 ſtawizniſkich, 21 powucžnych a 1 profetiſkich
knihow.

Stawizniſke knihi ſu: 4 ſcźenja (wot Mateja, Lukaſcha, Marka, Jana) a
japoſchtołſke ſtawizny.

Powucžne knihi ſu 14 liſtow ſ. Pawoła a to: 1 Nomſkim, 2 Korinthſkim, 1
Galatſkim, 1 Efeſkim, 1 Filippiſkim, 1 Koloſſyſkim, 2 Theſſalonſkim, 2
Timothejej, 1 Titej, 1 Filemonej, 1 Hebrejſkim; 7 katholſke liſty a to:
1 wot ſ. Jakuba, 2 wot ſ. Pětra, 3 wot ſ. Jana, 1 wot ſ. Judaſcha
Tadeja.

14. Je na tym doſcź, zo jenož to wěrimy, ſchtož we ſwjatym piſmje ſteji?

Ně; my dyrbimy tež cyrkwinſke podawizny, t. r. tamne zjewjene wěrnoſcźe
wěricź, kotrež ſu ſwjecźi japoſchtołojo drje wucžili, nic pak napiſali.

Tohodla napominaſche ſ. Pawoł hižo prěnich kſcheſcźanow: „Tak ſtejcźe
krucźe, bratſja, a dźeržcźe ſo podawiznow, kotrež ſcźe dóſtali, njech je
pſchez ſłowo, abo pſchez liſt wot nas.“ 2. Theſſ. 2, 14.

†15. Njejſu dha ſ. japoſchtołojo wſchitke wucžby Jězuſowe napiſali?

Swjecźi japoſchtołojo njejſu ani wſchitke ſkutki Jězuſowe napiſali,
wjele mjenje wſchitke joho ſłowa; dokelž Khryſtus njeje jim porucžił, zo
bychu joho wucžbu piſali, ale prědowali. Mark. 16, 15. Mat. 28, 19.

„Jězus drje je hiſchcźe wjele druhich znamjenjow pſched wocžomaj ſwojich
wucžownikow cžinił, kiž njejſu we tutej knizy napiſane.“ Jan 20, 30.

Swjate piſmo njemóže potajkim jenicžke žórło Božoho zjewjenja bycź. We
nim njeſteji, kak wjele a kotre knihi k ſ. piſmej ſłuſcheja a kak
rěkaja; to wſcho zhonimy hakle z cyrkwinſkich podawiznow. Njeběchmy=li
to z tutych zhonili, njebychmy ani ſ. piſmo měli. — Słowa ſ. piſma hodźa
ſo wſchelako wukładowacź a zrozemicź, tohodla powołachu ſo we wſchěch
cžaſach tež wſchitcy błudni wucžerjo na nje k dopokazanju ſwojich
błudnych wucžbow. Cyrkwinſke podawizny wucža nas hakle, ſ. piſmo prawje
zrozemicź. Někotre wucžby njenamakaja ſo ani we ſ. piſmje, kotrež ſo we
žiwjenju wobkedźbuja, kaž ſwjecźenjo njedźelow, kſchcźeńca małych dźěcźi
a t. d.

16. Schto ſu cyrkwinſke podawizny?

Cyrkwinſke podawizny ſu tamne wěrnoſcźe a wucžby Bože, kotrež ſu ſo wot
cžaſa ſwjatych japoſchtołow we katholſkej cyrkwi bjez pſchetorhnjenja
wot horta k hortej podawałe.

„Schtož ſy wote mnje pſched wjele ſwědkami ſłyſchał, to dowěŕ ſwěrnym
mužam, kotſiž tež druhich wucžicź zamoža.“ 2. Tim. 2, 2.

<pb n="36"/>

†17. Kak pak ſu tute podawizny na nas pſchiſchłe?

Wone ſu ſo dale podawałe z dźěla pſchez hortne rozwucženja, z dźěla
pſchez žiwjenjo cyrkwje, woſebje pſchez wſchelake porucžnoſcźe a
wobrjady; potom pak buchu wot cyrkwinſkich wótcow tež napiſane.

†18. Schto mamy wo piſmach a wucžbje ſwjatych wótcow dźeržecź?

Jich jenohłóſna wucžba je Khryſtuſowa wucžba, kotruž ſu wot ſ.
japoſchtołow a jich naſtupnikow dóſtali; tohodla njeſměmy ſo ženje wot
njeje wotwobrocźicź.

*19. Cžohodla pak dyrbimy cyrkwinſke podawizny runje tak wěricź, kaž to,
ſchtož we ſ piſmje ſteji?

Dokelž ſu cyrkwinſke podawizny runje tak wot Boha zjewjene, kaž. ſ.
piſmo.

20. Schto dyrbi potajkim katholſki kſcheſcźan z cyła wěricź?

Wón dyrbi wſchitko wěricź, ſchtož je Bóh zjewił, a ſchtož ſ. katholſka
cyrkej wěricź porucža, njech to we piſmje ſteji abo nic.

Cyrkej porucža něſchto wěricź, hdyž wona něſchto hako wot Boha zjewjenu
wěrnoſcź pſchipóznaje, a tohodla ju wucži.

21. Cžohodla je nuzna wěc, zo katholſka cyrkej nam te zjewjene wěrnoſcźe
wěricź porucža?

Dokelž móžemy jenož pſchez katholſku cyrkej zawěſcźe wjedźecź, ſchto je
Bóh zjewił.

22. Cžohodla móžemy jenož pſchez katholſku cyrkej zawěſcźe wjedźecź,
ſchto je Bóh zjewił?

Dokelž mamy 1) wot katholſkeje cyrkwje ſ. piſmo a cyrkwinſke podawizny,
kotrež Bože zjewjenja wobſahuja; a 2) dokelž móžemy jenož pſchez nju ſ.
piſmo a cyrkwinſke podawizny prawje zrozemicź.

*23. Cžohodla prajimy, zo mamy jenož pſchez katholſku cyrkej ſ. piſmo a
cyrkwinſke podawizny?

1) Dokelž je katholſka cyrkej ſama ſ. piſmo a cyrkwinſke podawizny wot
ſwjatych japoſchtołow dóſtała a z woſebitej pomocu Ducha ſwjatoho
ſtajnje njeſkažene wobkhowała; 2) dokelž mamy wot njeje ſameje wěſtoſcź,
zo ſu ſ. piſma a cyrkwinſke podawizny zjewjenja Bože.

*24. A cžohodla prajimy, zo móžemy pſchez katholſku cyrkej ſamu ſ. piſmo
a cyrkwinſke podawizny prawje zrozemicź?

To prajimy, dokelž je katholſka cyrkej ſama „ſtołp a twjerdźizna
wěrnoſcźe“ (1. Tim. 3, 15) a tohodla ſo we wukładowanju ſłowa Božoho
molicź njemóže.

<pb n="37"/>

25. Njeſměmy potajkim ſ. piſmo abo cyrkwinſke podawizny hinak
wukładowacź, hacž katholſka cyrkej?

Ně! to by rěkało, ſ. piſmo abo cyrkwinſke podawizny lěpje zrozemicź
chcycź, hacž Duch ſwjaty, kotryž katholſku cyrkej ſ. piſmo prawje
wukładowacź wucži.

*26. Njejſu pak ſłowa ſ. piſma ſame na ſebi jaſne a za kóždoho lohcy
zrozemliwe?

Ně! dokelž ſ. piſmo je bójſka, potajna kniha, we kotrejž je, kaž ſ. Pětr
wo liſtach ſ. Pawoła praji, „něſchtožkuli cźežcy k zrozemjenju, ſchtož
njewucženi a lohkomyſlni ludźo k ſwojomu zahubjenju wukładuja.“ 2. Pětr.
3, 16.

„Z wotkel pſchińdźe tak wjele błudnych wucžbow, hacž z toho, zo ſ.
piſmo, kiž je ſame na ſebi dobre, ſo tak wopak zrozemi.“ Swj. Auguſt.

*27. Je potajkim wěrno, zo je ſ. piſmo jenicžke žórło naſcheje wěry, z
kotrohož dyrbimy kóždy pſchez ſwoje ſamſne pytanjo ſwoju wěru cžerpacź?

To njeje wěrno! nic ſ. piſmo ſame, ale ſ. piſmo a cyrkwinſke podawizny,
woboje wot cyrkwje njezmólnje wukładowane, je wěrne žórło za naſchu
wěru.

1) Hdy by zbóžnik chcył, zo mamy jenož pſchez cžitanjo a pytanjo we
ſwjatym piſmje k ſpóznacźu wěrnoſcźow wěry pſchiṅcź; cžohodla ſteji
potom piſane: „Wěra pſchińdźe z poſłuchanja, poſłuchanjo pak z
prědowanja ſłowa Khryſtuſowoho?“ (Romſk. 10, 17) a cžohodla njeje
Khryſtus ſam piſał? cžohodla njeda ſwojim japoſchtołam porucžnoſcź, zo
bychu piſali? cžohodla piſachu tucźi hakle po dołhim cžaſu, a pſchi
wěſtych pſchiležnoſcźach? cžohodla njepiſachu wſchitcy? cžohodla je
„wucžerjow“ we cyrkwi poſtajił? (1. Kor. 12. Ef. 4) cžohodla njeporucži
wón, zo by kóždy cžłowjek abo tola kóždy kſcheſcźan cžitacź wuknył? a t.
d. 2) Kſcheſcźanſtwo wobſtejeſche a kcźějeſche, prjedy hacž běchu knihi
nowoho zakonja napiſane; a tež po jich ſpiſanju bě, kaž Irenäus
wobkrucźa, wjacy kſcheſcźanſkich ludow, kiž ſwjate piſma njemějachu.

*28. Schto je cyrkej we naſtupanju cžitanja ſ. piſma poſtajiła?

1) Zo dyrbimy k tomu pſchiſłuſchnu wědomoſcź a pobožnoſcź měcź; 2) zo
dyrbi pſchełožk z cyrkwinſkej dowolnoſcźu dźěłany, a z dobrym
wukładowanjom wuhotowany bycź.

Wucžba. We wěcach wěry njewěŕ ženje ſwojomu ſamſnomu póznacźu, ale
podcźiſṅ ſo ponižnje wuprajenju ſwjateje cyrkwje; pſchetož hdyž wěriſch,
ſchtož cyrkej wucži, wěriſch ſłowo Bože.

§ 2. Trěbnoſcź wěry.

29. Je wěra k zbóžnoſcźi trěbna?

Wěra je k zbóžnoſcźi nuznje trěbna, dokelž „bjez wěry je njemóžne ſo
Bohu ſpodobacź.“ Hebr. 11, 6.

<pb n="38"/>

„Schtóž njewěri, je hižo ſudźeny.“ Jan. 3, 18. „Schtóž njewěri, budźe
zatamany.“ Mark. 16, 16.

30. Cžini kóžda wěra zbóžnych?

Ně; jenož prawa wěra, kotruž je Khryſtus nas wucžił, cžini zbóžnych.

„Schtóž do Syna wěri, ma wěcžne žiwjenjo, ſchtóž pak Synej njewěri,
njewohlada žiwjenjo, ale hněw Boži woſtanje na nim.“ Jan 3, 36.

31. Cžohodla cžini jenož wěra, kotruž je Khryſtus wucžił, zbóžnych?

Dokelž mamy jenož pſchez tule wěru, a pſchez žanu druhu, dźěl na
Khryſtuſu; bjez Khryſtuſa pak njemóžemy ſo žaneje zbóžnoſcźe nadźijecź.

„Dokelž žane druhe mjeno njeje pod njebjom cžłowjekam date, pſchez
kotrež bychmy zbóžni bycź móhli.“ Jap. ſtaw. 4, 12.

*32. Je potajkim hrěch, prajicź: na wěrje nicžo njezaleži, to je wſcho
jene, kajku wěru mamy?

Haj to je cżežki hrěch, tak prajicź, abo ſebi to jenož myſlicź; dokelž
pſchez to zacpějemy Boha, kiž je nam prawu wěru dał, a ſwojoho
jenorodźenoho ſyna tohodla do ſwěta póſłał. (Hl. ſtawizny nabožniſtwa,
wobzanknjenjo 1.)

Hdy by wſcho jene było, ſchto wěrimy, njeby Bóh wěrnoſcźe wěry zjewicź
trjebał, a naſchi wótcojo bychu wſchitcy pohanjo abo židźa woſtacź
móhli. „To pak je ſudźenjo“, praji Jězus Khryſtus, „zo je ſwětło do
ſwěta pſchiſchło, a zo ſu cžłowjekojo cźmu bóle lubowali dyžli ſwětło.“
Jan 3, 19, t. r. zo jich wjele we njewěrje zwoſta, hacž runje wěrnoſcź
ſpóznachu, abo ſpóznacź móžachu, hdy bychu to woprawdźe chcyli.

†33. Njeſteji pak piſane: „Schtóžkuli ſo Boha boji a ſprawnoſcź cžini,
je Bohu luby?“ Jap. ſtaw. 10, 35.

Haj; ſchtóž pak ſo Boha boji, wěri tež wſchitko, ſchtož je Bóh zjewił,
kaž je Kornelius cžinił. Jap. ſtaw. 10. Nawopak, ſchtóž pak wſchitko
njewěri, ſchtož je Bóh zjewił, tón ſo joho tež njeboji; ale zacźiſnje
joho ſłowo a prěje joho wěrniwoſcź.

„Schtóž Synej njewěri, ſcžini z njoho łharja.“ 1. Jan. 5, 10.

34. Kotra cyrkej ma prawu, wot Khryſtuſa wucženu wěru?

Prawu, wot Khryſtuſa wucženu wěru ma jenož katholſka cyrkej.

35. Cžohodla ma jenož katholſka cyrkej prawu, wot Khryſtuſa wucženu
wěru?

Dokelž je jenož katholſka cyrkej tule wěru, hako jej dowěrjene njebjeſke
kubło, wot Khryſtuſa ſamoho pſchez ſ. japoſchtołow dóſtała a ſtajnje
njeſkažene wobkhowała. 1. Tim. 6, 20.

<pb n="39"/>

*36. Njejſu druhe njekatholſke wěrywuznacźa ſwoje wěrnoſcźe wěry tež wot
Khryſtuſa ſamoho dóſtałe, a njeſkažene wobkhowałe?

1) Tute njemóžachu je wot Khryſtuſa ſamoho dóſtacź, dokelž hakle ſu ſame
dołho po Khryſtuſu naſtałe;

2) tohorunja njemóžachu ani to, ſchtož je wot wucžby Khryſtuſoweje a
joho japoſchtołow na nje pſchiſchło, pſchecy njeſkažene wobkhowacź,
dokelž pak to, pak něſchto druhe wucža; Khryſtus a joho japoſchtołojo ſu
pak pſchecy toſame wucžili.

„Naſcha rycž, kotruž ſmy pola was wjedli, njeje dźenſa haj, jutſe ně
była; dokelž ſyn Boži, kotrohož ſmy wam prědowali, njebě haj a ně, ale
haj bě we nim.“ 2. Kor. 1, 18. 19.

*37. Hdyž je potajkim prawa wěra k zbóžnoſcźi nuznje trěbna, a tuta žana
druha njeje hacž katholſka, njeje dha wulka hnada, katholſki kſcheſcźan
bycź?

Katholſki kſcheſcźan bycź, je jara wulka hnada, za kotruž ſo Bohu
dodźakowacź njemóžemy, a kotruž dyrbimy pilnje nałožecź.

Wucžba. Wjeſel ſo, a dźakuj ſo huſcźiſcho Bohu, zo ſy dźěcźo katholſkeje
cyrkwje, dokelž „njeje“, kaž ſwj. Auguſtinus praji, „žane wjetſche
bohatſtwo, žadyn wjetſchi pokład, dyžli katholſka wěra“, jelizo ſy žiwy,
kaž wěra wucži. To pokazuje ſo woſebje we ſmjertnej hodźinje.

§ 3. Samotnoſcźe wěry.

38. Kajka dyrbi naſcha wěra bycź?

Naſcha wěra dyrbi bycź 1) powſchitkowna, 2) kruta, 3) žiwa, 4)
wobſtajna.

39. Hdy je naſcha wěra powſchitkowna?

Naſcha wěra je powſchitkowna, hdyž nic jeno něſchto, ale wſchitko
wěrimy, ſchtož nam ſ. katholſka cyrkej wěricź porucža.

*40. Njeje potajkim nikomu dowolene, jenož něſchto wot Jězuſoweje wucžby
pſchiwzacź abo wěricź?

Ně! dokelž 1) Khryſtus praji bjez wſchoho wuwzacźa: „Prědujcźe ſcźenjo
wſchitkim ſtworjenjam; ſchtóż njewěri, budźe zatamany.“ Mark. 16, 15.
16. a zaſy: „Wucžcźe jich wſchitko dźeržecź, ſchtož ſym wam pſchikazał.“
Mat. 28, 20. A ſ. Jan praji: „Kóždy, kiž wotſtupi, a we Khryſtuſowej
wucžbje njewoſtanje, nima Boha.“ 2. Jana 1, 9. 2) Schtóž wot
Khryſtuſoweje wucžby jenož to wěri, ſchtož ſo jomu ſpodoba, nima
poprawym žaneje wěry, dokelž tajki njewěri Bohu, ale ſwojomu ſamſnomu
ſpóznacźu.

41. Hdy je naſcha wěra kruta?

Naſcha wěra je kruta, hdyž wěrimy, bjez toho zo bychmy we najmjeńſchim
dwělowali.

<pb n="40"/>

Pſchikład: Abraham dóſta ſwojeje kruteje wěry dla wot Boha myto: „Wón
njedwělowaſche na Božim ſlubjenju ze ſłabeje wěry, ale bě kruty we
wěrje; tohodla běſche jomu to k ſprawnoſcźi.“ Rom. 4, 20. 22. Mójzes a
Aaron buſchtaj dwělowanja dla khoſtanaj. 4. Mójz. 20, 12.

42. Hdy je naſcha wěra žiwa?

Naſcha wěra je žiwa, hdyž ſmy po njej žiwi, t. r. hdyž ſo złoho
woſtajimy a dobre ſkutkujemy, kaž ſebi to wěra žada.

„Kaž je cźěło bjez ducha morwe, tak je tež wěra bjez ſkutkow morwa.“
Jak. 2, 26.

*43. Cžini morwa wěra tež zbóžnych?

Ně; wěra, kiž ſo pſchez ſkutki luboſcźe žiwa njewopokaže, njedoſaha k
dóſtacźu wěcžneje zbóžnoſcźe.

„We Khryſtuſu Jězuſu płacźi jenož wěra, kiž pſchez luboſcź ſkutkuje.“
Gal. 5, 6. „A hdy bych wſchu krutoſcź wěry měł, tak zo bych mohł hory
pſcheſadźecź, njeměł pak luboſcź, njebych nicžo był.“ 1. Kor. 13, 12.

44. Hdy je naſcha wěra wobſtajna?

Naſcha wěra je wobſtajna, hdyž ſmy hotowi, wſchitko, tež naſche žiwjenjo
radſcho woprowacź, dyžli wot wěry wotpanycź.

„Kedźbujcźe, bratſja, zo we jenym wot was njeby była zła, njewěriwa
wutroba, nakhilena k wotpadej wot žiwoho Boha.“ Hebr. 3, 12. Pſchikład
ſwj. martrarjow.

45. Schto wjedźe k wotpadej wot wěry?

1) Hordoſcź a wcźipne mudrowanjo wo potajnoſcźach wěry;

„Khwalu tebje, wótcže, knježe njebjes a zemje! zo ſy to pſched mudrymi a
wucženymi zakhował, mólicžkim pak wozjewił.“ Mat. 11, 25.

2) zakomdźenjo modlenja a druhich nabožnych winowatoſcźow;

„Kraleſtwo Bože budźe wot was wzate, a ludej date, kotryž płody
tohoſamoho pſchinjeſe.“ Mat. 21, 43.

3) ſwětne zmyſlenjo, a hrěſchne žiwjenjo;

„Wobkhowaj ſebi dobre ſwědomjo, kotrež ſu někotſi wot ſo ſtorcžili a
wěru pſchiſadźili.“ 1. Tim. 1, 19.

4) cžitanjo njewěriwych piſmow, wobkhadźenjo z ludźimi, kiž wěru hanja,
z cyła tajke mandźelſke a druhe zwjazki, kotrež ſu prawej wěrje
ſtraſchne.

„Bjeŕcźe ſo na kedźbu pſched wopacžnymi profetami, kiž we wowcžich
draſtach k wam pſchiṅdu, z nutska pak ſu torhace wjelki.“ Mat. 7, 15.
„Mało zakiſanoho cźěſta zakiſa cyłe cźěſto.“ Gal. 5, 9.

46. Kak mamy pokazacź, zo je naſcha wěra kruta a wobſtajna?

Pſchez to, zo ju ženje, ani po zdacźu njezaprějemy, ale wſchudźom we
ſłowje a ſkutku ſwěrnje wuznawamy.

<pb n="41"/>

„Schtóž mje pſched cžłowjekami wuznaje, toho chcu pſched mojim wótcom,
kiž we njebjeſach je, wuznacź. Schtóž pak mje pſched cžłowjekami
zaprěje, toho chcu tež pſched mojim wótcom zaprěcź, kiž we njebjeſach
je.“ Mat. 10, 32. 33. „Z wutrobu wěri ſo k ſprawnoſcźi, z hortom pak
ſtanje ſo wuznacźo k zbóžnoſcźi.“ Romſk. 10, 10. Pſchikład Eleazarowy.

47. Pſchez kotre znamjo wuznawa katholſki kſcheſcźan ſwoju wěru? Pſchez
znamjo ſ. kſchiža.

48. Cžohodla nałožujemy k wuznacźu ſwojeje wěry znamjo ſ. kſchiža?

Dokelž wone dwě najwoſebniſchej potajnoſcźi naſcheje wěry wupraji,
potajnoſcź najſwjecźiſcheje Trojicy a potajnoſcź wumoženja na kſchižu.

49. Z wotkel pſchińdźe waſchnjo, znamjo ſ. kſchiža cžinicź?

Tute waſchnjo je praſtare, a pſchińdźe z japoſchtołſkich cžaſow.

50. Hdy mamy znamjo ſ. kſchiža cžinicź?

Derje a ſpomožne je, je po pſchikładźe prěnich kſcheſcźanow huſto
cžinicź, woſebje pſchi ſtawanju a lěhanju, pſched modlitwu a po
modlitwje, pſched kóždym wažnym ſkutkom a we wſchěch ſpytowanjach a
ſtrachach.

51. Cžohodla je ſpomožne, huſto znamjo ſ. kſchiža cžinicź?

Dokelž ſo pſchez pobožne woznamjenjenjo ze ſwjatym kſchižom pſchecźiwo
napadam złoho njepſchecźela wobronimy a njebjeſke žohnowanjo ſebi
wuproſymy.

*52. Cžohodla ſmy zwucženi, pſchi cžitanju ſ. ſcźenja ſebi cžoło, hort a
wutrobu ze ſwjatym kſchižom woznamjenjecź?

Zo by nam Bóh pſchez zaſłužby kſchižowanoho zbóžnika hnadu dał, ſwjate
ſcźenjo z naſchim rozomom ſpóznacź, z hortom wuznawacź a z wutrobu
lubowacź.

Wucžba. Njehańbuj ſo ženje katholſkeje wěry, abo ſ. kſchiža. Twoje heſło
budź: „Ja njecham ſo we nicžim druhim khwalicź, hacž we kſchižu naſchoho
knjeza Jězuſa Khryſtuſa.“ Gal. 6, 14. Hladaj ſo ſwěrnje njewěriwych
bohazabycźiwych ludźi a knihow, kiž bychu tebje we prawej wěrje a we
póccźiwoſcźi mohłe woſłabicź.

Wo japoſchtolſkim wěrywuznacźu.

1. Hdźe je z krótka wopſchijate, ſchtož mamy pſchede wſchitkim wjedźecź
a wěricź?

We dwanacźich artiklach japoſchtołſkoho wěrywuznacźa.

2. Cžohodla wone rěka „japoſchtołſke“?

Dokelž wot ſwjatych japoſchtołow pſchińdźe.

<pb n="42"/>

Prěni artikel.

„Ja wěrju do Boha wótca, wſchohomócnoho ſtworicźerja njebjes a zemje.“

§ 1. Wo Bohu.

„Ja wěrju do Boha.“

3. Schto je Bóh?

Bóh je njeſkóncžnje doſpołny duch, knjez njebja a zemje, wot kotrohož
wſcho dobre pſchińdźe.

4. Cžohodla mjenujemy Boha „ducha“?

Boha mjenujemy ducha, dokelž ma rozom a ſwobodnu wolu, nima pak cźěła.
Jan 4, 24.

5. A cžohodla prajimy, zo je Bóh „njeſkóncžnje doſpołny“?

To prajimy, dokelž Bóh njeje, kaž druhe ſtworjenja, jenož we wěſtej
měrje dobry, ale dokelž we ſebi wſchě dobre ſamotnoſcźe bjez měry a
licžby zjenocźuje.

6. Kotre ſamotnoſcźe abo doſpołnoſcźe Bože mamy woſebje znacź?

Tute: Bóh je wěcžny a njepſcheměnity — wſchudźom pſchitomny —
wſchohowědomy — najmudriſchi — wſchohomócny; wón je njeſkóncžnje ſwjaty
a ſprawny — njeſkóncžnje dobrocźiwy, ſmilny a dołhomyſlny — njeſkóncžnje
wěrnoſcźiwy a ſwěrny.

7. Schto rěka: Bóh je wěcžny?

Bóh je wěcžny rěka: Wón je pſchecy, bjez zapocžatka a bjez kónca.

„Prjedy hacž ſo hory zrodźichu a naſta zemja a ſwět, wot wěcžnoſcźe do
wěcžnoſcźe ſy ty Bóh.“ Pſ. 89, 2.

8. Schto rěka: Bóh je njepſcheměnity?

Bóh je njepſcheměnity rěka: Wón woſtanje wěcžnje tónſamy, bjez toho zo
by ſebje abo ſwoje wotpohladanja pſcheměnjał.

„Pola Boha njeje p cheměnjenjo ani ſcźěn pſchewobrocźenja.“ Jak. 1, 17.
„Moje wotpohladanjo wobſteji, a wſcha moja wola ſo ſtanje.“ Iſ. 46, 10.

*9. Schto dyrbimy cžinicź, dokelž je Bóh wěcžny a njepſcheměnity?
Dyrbimy jomu wěcžnje ſłužicź a joho wěcžnje lubowacź. „Mojeje wutroby
Bóh a mój podźěl je Bóh na wěcžne.“ Pſ. 72, 26.

10. Schto rěka: Bóh je wſchudźom pſchitomny?

Bóh je wſchudźom pſchitomny rěka: Wón je wſchudźom; we njebjeſach, na
zemi a na wſchitkich měſtach.

<pb n="43"/>

„Njenapjelnju ja njebjo a zemju? praji tón Knjez.“ Jer. 23, 24. „Bóh
njeje daloko wot kóždoho wot nas, dokelž we nim ſmy žiwi, we nim ſo
hibamy a we nim ſmy.“ Jap. ſtaw. 17, 27. 28. — Hacž runje Bóh wſcho
napjelnjuje, je wón wſchudźom cyły a doſpołny, njehodźi ſo ze žanym
rumom wobdacź; dokelž wón je njeſměrny.

11. Schto rěka: Bóh je wſchohowědomy?

Bóh je wſchohowědomy rěka: Wón wě wſchitko doſpołnje a wot wěcžnoſcźe,
wón wě zańdźene, pſchitomne a pſchichodne, znaje tež naſche
najpotajniſche myſle.

„Božej wocži ſtej wjele jaſniſchej dyžli ſłónco a pſchehladujetej
najhłubſche bjezdna we wutrobje cžłowjekow; dokelž Bohu tomu knjezej
běchu wſchě wěcy znate, prjedy hacž je ſtwori, a tak pſchehlada wón tež
wſchě, hdyž ſu dokonjane.“ Sir. 23, 28. 29. Hlad. cyły pſalm 138.
Pſchikł.: Wěſchcźenja Khryſtuſa a profetow.

*12. K cžomu ma nas huſcźiſche dopomnjecźo na Božu
wſchudźompſchitomnoſcź a wſchohowědomoſcź pohnuwacź?

Wone ma 1) nas wſchudźom, tež tam, hdźež nas nichtó njewidźi, wot złoho
wotdźeržowacź a k dobromu pohonjecź;

„Ja chcu radſcho njewinowata do waſcheju rukow panycź, dyžli zhrěſchicź
pſched tym Knjezom.“ Dan. 13, 23. „Njech je twoja jałmožna we potajnym a
twój wótc, kiž widźi do potajnoho, cźi zapłacźi.“ Mat. 6, 4.

2) nam w kóždej nuzy móc a tróſcht podawacź.

„Hdyž ja tež khodźu we dole ſmjertnoho khłódka, njeboju ſo złoho,
pſchetož ty, o knježe! ſy pola mje.“ Pſ. 22, 4. „We njebjeſach je mój
ſwědk, a tón, kiž mje znaje, we wyſokoſcźi“ Job. 16, 20.

13. Schto rěka: Bóh je najmudriſchi?

Bóh je najmudriſchi rěka: wón wě wſchitko nanajlěpje zrjadowacź, zo by
dokonjał, ſchtož chce.

„Kak wulke ſu twoje ſkutki, o knježe! wſcho ſy ty z mudroſcźu cžinił.“
Pſ. 103, 24. Pſchikład: Mójzes wumoženy, Józef powyſcheny, Aman
zaſtorcženy.

14. Schto rěka: Bóh je wſchohomócny?

Bóh je wſchohomócny rěka: Wón móže wſchitko, a trjeba jenož chcycź, zo
by dokonjał.

„Wſcho, ſchtož chce, cžini tón Knjez, w njebjeſach, na zemi, we morju a
we wſchitkich bjezdnach.“ Pſ. 134, 6. „Pola Boha njeje žana wěc
njemóžna.“ Luk. 1, 37. Pſchikł.: Stworjenjo ſwěta, dźiwy we Egiptowſkej
a w puſcźinje.

*15. K cžomu ma nas wěra do Božeje wſchohomocy a njeſkóncžneje mudroſcźe
pohonjecź?

Wona ma nas pohonjecź, 1) cyłu ſwoju dowěru na Boha ſtajecź;

„Njeſpuſchcźejcźe ſo na cžłowjekow, kiž pomhacź njemóža. Zbóžny, kotryž
ſwoju nadźiju na Boha, ſwojoho knjeza ſtaja.“ Pſ. 145, 2. 5. Pſchikład:
Gedeon.

<pb n="44"/>

2) z joho wjedźenjemi pſchecy ſpokojom bycź.

„Porucž tomu Knjezej ſwój pucź a dowěŕ ſo jomu, pſchetož wón je derje
cžini.“ Pſ. 36, 5. Pſchikł.: Job.

16. Schto rěka: Bóh je ſwjaty?

Bóh je ſwjaty rěka: Wón lubuje a chce jenož dobre, t. r. ſchtož ſo z
joho doſpołnoſcźemi znjeſe a zacpěje wſchitko zło.

„Ty lubujeſch ſprawnoſcź a hidźiſch njeprawdu.“ Pſ. 44, 8. Pſchikł.:
Dawanjo zakonjow na horje Sinai.

17. Schto rěka: Bóh je ſprawny?

Bóh je ſprawny rěka: Wón płacźi a khoſta po zaſłužbje.

„Wón kóždomu zapłacźi po joho ſkutkach .... Dokelž pola Boha njepłacźi
nahladnoſcź woſoby.“ Romſk. 2, 6. 11. Pſchikł.: Swět khoſtany pſchez
lijeṅcu, měſcźe Sodoma a Gomorrha pſchez woheń z njebjes; Noe a Lot
wumoženaj.

18. Hdy pak budźe płacźenjo dokonjane?

Dokonjane budźe płacźenjo hakle we wěcžnoſcźi; tola tež we tutym
žiwjenju njeje žadyn bjezbóžny woprawdźe zbožowny, žadyn ſprawny
woprawdźe njezbožowny.

Pſchirunanjo wo pjancy a pſcheṅcy (Mat. 13, 30), wo bohatym mužu a
khudym Lazaru. Luk. 16. „My buchmy mucžni na pucźu złóſcźe a zahuby a
khodźachmy na twjerdych pucźach.“ Mudr. 5, 7. Pſchikł.: Kain, Abſalon,
Achab, Antiochus. „Duſche ſprawnych ſu we rucy Božej.“ Mudr. 3, 1.
Pſchikł.: Józef, Tobias, Suſanna, Daniel, Pawoł. 2. Kor. 7, 4.

*19. K cžomu ma nas wěra do ſwjatoſcźe a ſprawnoſcźe Božeje pohonjecź?

Wona ma nas pohonjecź 1) zo bychmy ſo wſchoho złoho ſwěrnje zdalowali, a
pſchecy ſwjecźiſchi byli;

„Njebojcźe ſo tych, kiž morja cźěło, duſchu pak njemóža moricź, ale
bójcźe ſo wjele wjacy toho, kiž móže cźěło a duſchu do hele ſtorcžicź.“
Mat. 10, 28. „Ja ſym knjez, waſch Bóh; budźcźe ſwjecźi, dokelž ſym ja
ſwjaty.“ 3. Mójz. 11, 44.

2) zo bychmy ſebi wjele bycź njezdali ſwojeje ſprawnoſcźe dla.

„Ja drje ſebi nicžoho wědomy njejſym, ale tohodla njejſym
wuſprawnoſcźeny. Kiž pak mje ſudźi, je tón Knjez.“ 1. Kor. 4, 4.

20. Schto rěka: Bóh je dobrocźiwy?

Bóh je dobrocźiwy rěka: Wſchitkim ſtworjenjam pſcheje wón z luboſcźe
dobre a wopokazuje nam woprawdźe njeſkóncžnje wjele dobrotow.

„Ty lubujeſch wſchitko, ſchtož tu je, a njehidźiſch nicžo wot toho,
ſchtož ſy ſcžinił.“ Mudr. 11, 25. „To praji tón Knjez: Móže ſnadź macź
zabycź na ſwoje dźěcźo, zo ſo njeby ſmiliła nad ſynom, kotrohož je
porodźiła? A hdy by wona tež na nje zabyła, njecham tola ja na tebje
zabycź.“ Iſ. 49, 15.

<pb n="45"/>

21. Schto je najwjetſchi dopokaz Božeje luboſcźe a dobrocźiwoſcźe?

To, zo je Bóh ſwojoho jenorodźenoho ſyna k ſmjercźi pſchepodał, zo by
nas hrěſchnikow wumožił.

„Bóh je luboſcź. Pſchez to je ſo luboſcź Boža pſchecźiwo nam wozjewiła,
zo je Bóh ſwojoho jenorodźenoho ſyna do ſwěta póſłał, zo bychmy pſchez
njoho žiwi byli.“ 1. Jan. 4, 8. 9.

22. Schto to rěka: Bóh je ſmilny?

Bóh je ſmilny rěka: Wón wſchitkim wěrnje pokutnym hrěſchnikam wodawa.

„Bóh je ſmilny pſchecźiwo wſchěm ſtworjenjam.“ Sir. 18, 12. Pſchir. Jon.
4, 11. „Kaž ſym žiwy, praji tón Knjez, njecham ſmjercź hrěſchnika, ale
zo by ſo hrěſchnik wobrocźił wot ſwojoho pucźa, a žiwy był.“ Ez. 33, 11.
Pſchikł.: Ninivitojo. Pſchir. wo zhubjenym ſynu. Luk. 15.

23. Schto rěka: Bóh je dołhomyſlny?

Bóh je dołhomyſlny rěka: Wón cžaſto dołho cžaka, prjedy hacž hrěſchnikow
khoſta, zo by jim cžas k pokucźe dał.

„Ty ſmilujeſch ſo nad hrěchami cžłowjekow pokuty dla.“ Mudr. 11, 24.
Pſchikł.: Manaſſes. 2. Khrón. 33. Jeruzalem. Mat. 23, 37. Pſchir. wo
njepłódnym ſchtomje. Luk. 13.

*24. Schto mamy cžinicź, dokelž je Bóh tak dobrocźiwy, ſmilny, a
dołhomyſlny?

My mamy 1) Bohu dźakowni bycź a joho z wutroby lubowacź;

„Khwalcźe toho Knjeza; pſchetož je dobrocźiwy, do wěcžnoſcźe traje joho
ſmilnoſcź.“ Pſ. 106, 1. Pſchikł.: Njedźak Iſraelitow bu we puſcźinje
khoſtany.

2) hdyž ſmy zhrěſchili, joho z dowěru wo wodacźo proſycź;

„Zebjeru ſo a póṅdu k ſwojomu nanej.“ Luk. 15, 18.

3) dobrocźiwi a ſmilni pſchecźiwo ſwojim ſobucžłowjekam bycź.

„Budźcźe ſmilni, kaž je waſch wótc we njebjeſach ſmilny.“ Luk. 6, 36.
Pſchirunanjo wo njeſmilnym wotrocžku. Mat. 18.

25. Schto rěka: Bóh je wěrnoſcźiwy?

Bóh je wěrnoſcźiwy rěka: Wón wozjewja jenož wěrnoſcź, dokelž njemóže
zmolicź a zełhacź.

„Njemóžne je, zo Bóh łži.“ Hebr. 6, 18.

26. Schto rěka: Bóh je ſwěrny?

Bóh je ſwěrny rěka: Wón dźerži, ſchtož ſlubi, a dopjelni, ſchtož hrozy.

„Wěz, zo je tón Knjez, twój Bóh mócny a ſwěrny Bóh, kiž ſlub a hnadu tym
dźerži, kotſiž joho lubuja, kiž pak tym, kotſiž joho hidźa, hnydom
płacźi a jich zahubi.“ 5. Mójz. 7, 9. 10.

<pb n="46"/>

*27. Kotre winowatoſcźe za nas ſcźěhuja z Božeje wěrnoſcźe a ſwěry?

Tele, 1) zo do ſłowa Božoho krucźe wěrimy, a na joho ſlubjenja ſo
ſtajnje ſpuſchcźamy;

„Zbóžni, kotſiž njewidźa a tola wěrja.“ Jan 20, 29. Pſchikł.: Abraham.

2) zo ſami jenož wěrnoſcź rycžimy a date ſlubjenjo ſwěrnje dźeržimy.

Khoſtanjo Ananiaſa a Safiry. Jap. ſtaw. 5.

†28. Móžemy Boha tež widźecź?

Ně, Boha njemóžemy z cźěłnymaj wocžomaj widźecź, dokelž je luty duch.

29. Kak dha ſmy k ſpóznacźu Boha a joho ſamotnoſcźow pſchiſchli, hacž
runje Boha widźecź njemóžemy?

Bóh ſam je ſo cžłowjekej ſpóznacź dał na naturſke a pſcheznaturſke
waſchnjo.

30. Pſchez cžo je ſo Bóh cžłowjekej na naturſke waſchnjo ſpóznacź dał?

1) Pſchez widźomny ſwět, kotryž je ſtworił a ſtajnje rjaduje; dokelž
rozomny cžłowjek njemóže ſebi myſlicź, zo je ſwět ſam wot ſo naſtał, abo
zo je ſo we nim wobſtejacy rjad ſam wot ſo ſcžinił a ſo wobkhowa.
„Błazyn praji we ſwojej wutrobje: Njeje Bóh.“ Pſ. 13, 1.

Tohodla praji ſwj. Pawoł wo pohanach, zo ſo zamołwjecź njemóža, hdyž do
Boha njewěrja, pſchetož „wot ſtworjenja ſwěta móže ſo joho njewidźomne
bycźo, joho wěcžna móc a bójſtwo we ſtworjenych wěcach ſpóznacź a
widźecź.“ Romſk. 1, 20. „Bóh ženje njeje zabył ſwědcženjo wo ſebi
dawacź, dobroty z njebjes wudźělejo, deſchcź a płódne cžaſy dawajo, a z
cyrobu a z wjeſołoſcźu naſche wutroby napjelnjejo.“ Jap. ſtaw. 14, 16.
Pſchir. Mudr. 13.

2) pſchez hłós ſwědomja, kiž nas dopomnja, ſo bojecź pſched njewidźomnym
wjecźerjom złoho, a ſo nadźijecź na wotpłacźerja dobroho. Romſk. 2, 15.

Swědomjo njeje wot nas, wone dźěn nam porokuje, ale je wot tamnoho
ſwjatoho, ſprawnoho bycźa, kiž je nas ſtworiło.

31. Pſchez cžo je ſo Bóh cžłowjekej na pſcheznaturſke waſchnjo ſpóznacź
dał?

Pſchez zjewjenjo, kotrež je nam Bóh pſchez profetow a na poſledku pſchez
ſwojoho ſyna dał. (Hl. ſtr. 33, praſch. 5.)

„Boha nichtó widźał njeje, jenorodźeny ſyn, kiž je we wótcowym klinje,
je nam wo nim powjedał.“ Jan 1, 18.

<pb n="47"/>

32. Je wjacy dyžli jedyn Bóh?

Ně, jenož jedyn Bóh je.

„Ja ſym Bóh, a hewak njeje Bóh, a žadyn njeje mi runja.“ Iſ. 46, 9.

33. Cžohodla prajimy: „Ja wěrju do Boha“ a nic ja wěrju Bohu?

Dokelž mamy nic jeno wěricź, zo je Bóh, a wſchitko za wěrno měcź, ſchtož
je wón prajił, ale tež z luboſcźu a z dowěru Bohu tomu knjezej
pſchiſłuſchecź.

Wucžba: „Daj mi, mój ſyno! twoju wutrobu.“ Pſchiſł. 23, 26. — O daj ju
wěcžnomu, njeſkóncžnje rjanomu, dobrocźiwomu, ſwěrnomu — bjez komdźenja
— na pſchecy a wěcžne! Bóh ſam ma prawo ju wobſynycź, a móc, zo by ju
wozbožił do wěcžnoſcźe.

§ 2. Wo tſjoch bójſkich woſobach.

„Ja wěrju do Boha wótca.“

34. Cžohodla prajimy: Ja wěrju do Boha wótca.

Tak prajimy, 1) dokelž je Bóh naſch njewidźomny wótc we njebjeſach, a 2)
dokelž je w Bohu wjacy woſobow, z kotrychž prěnja Wótc rěka.

35. Kak wjele woſobow je we Bohu?

We Bohu ſu tſi woſoby: Wótc, Syn a Duch ſwjaty.

„Kſchcźijcźe wſchitke ludy we mjenje Wótca, a Syna, a Ducha ſwjatoho.“
Mat. 28, 19. „Tſjo ſu, kiž ſwědcženjo dawaja we njebjeſach: wótc, ſłowo
a Duch ſwjaty a tucźi tſjo ſu jene.“ 1. Jan. 5, 7.

36. Je kóžda tychle woſobow Bóh?

Haj; Wótc je wěrny Bóh, Syn je wěrny Bóh, a Duch ſwjaty je wěrny Bóh.

37. Je pak jenož jedyn Bóh?

Haj; tute tſi woſoby ſu jenož jedyn Bóh.

38. Cžohodla ſu tute tſi woſoby jenož jedyn Bóh?

Dokelž maja tute tſi woſoby jene a teſame njedźělomne bycźo.

39. Je jena woſoba ſtarſcha abo mócniſcha dyžli druha?

Ně; wſchě tſi woſoby ſu wot wěcžnoſcźe, wſchě ſu jenak mócne, dobrocźiwe
a doſpołne; dokelž ſu wſchitke tſi jenož jedyn Bóh.

<pb n="48"/>

40. Njeje potajkim žadyn rozdźěl mjez Wótcom, a Synom a Duchom ſwjatym?

Po woſobach je mjez nimi wſchelakoſcź, po bycźu pak jenoſcź.

41. We cžim rozeznawaja ſo tſi bójſke woſoby?

We tym, zo Wótc njeje ſpłodźeny, a njewukhadźa, Syn pak je wot Wótca
ſpłodźeny, a Duch ſwjaty wot Wótca a Syna wukhadźa.

42. Hdyž pak je Syn wot Wótca ſpłodźeny, a Duch ſwjaty wot wobeju
wukhadźa, cžohodla tola njeje žana z bójſkich woſobow ſtarſcha dyžli
druha?

Dokelž je Syn wot wěcžnoſcźe ſpłodźeny a Duch ſwjaty wot wěcžnoſcźe
wukhadźa.

43. A hdyž žana z bójſkich woſobow ſtarſcha abo wjacy njeje dyžli druha,
cžohodla mjenuje ſo Wótc prěnja, Syn druha a Duch ſwjaty tſecźa woſoba?

Tak ſo mjenuja, nic hako dyrbjało ſo pſchez to wěſta prjednoſcź
wozjewicź, ale zo by ſo rjad woznamjenił, we kotrymž jena z druheje wot
wěcžnoſcźe wukhadźa.

44. Kotre ſkutki ſo woſebicźe pſchipiſuja kóždej z tſjoch bójſkich
woſobow?

1) Wótcej pſchipiſuja ſo ſkutki wſchohomocy, a woſebje ſtworjenjo ſwěta;
2) Synej ſkutki mudroſcźe, woſebje wumoženjo cžłowjeſtwa; 3) Duchej
ſwjatomu ſkutki luboſcźe, woſebje ſwjatoſcźenjo cžłowjekow; hacž runje
ſo tute ſkutki wot wſchitkich tſjoch woſobow hromadźe dokonjeja.

45. Kak mjenujemy potajnoſcź wo jenym Bohu we tſjoch woſobach?

Potajnoſcź najſwjecźiſcheje Trojicy.

46. Móžemy tule potajnoſcź zapſchijecź?

Naſch ſłaby rozom, kiž ſamo ſtworjene wěcy jenož njedoſpołnje ſpóznawa,
njemóže potajnoſcź zapſchijecź, kotraž wſchitke ſtworjene wěcy
njeſměrnje pſcheſahuje.

„Wulki ſy (o Božo) a njezapſchijomny za naſche myſle.“ Jer. 32, 19.
„Pſchetož z dźěla ſpóznajemy. Widźimy nětko (Boha) kaž we ſchpihelu w
podobnoſcźi.“ 1. Kor. 13, 9. 12. Hacž runje je tuta potajnoſcź za naſch
rozom njezapſchijomna, njeje tola pſchecźiwo žanej wot naſchoho rozoma
ſpóznatej wěrnoſcźi; pſchetož njeprajimy, zo je Bóh we ſwojim bycźu
jedyn a tſoji, ale prajimy, zo je jedyn we ſwojim bycźu, tſoji pak we
woſobach. Jenoſcź pocźahuje ſo na bycźo, trojica pak na woſoby.
(Pſchirunanjo z duſchu.)

<pb n="49"/>

*47. Je wucžba wo najſwjecźiſchej Trojicy za nas tež wažna?

Wona je jara wažna, dokelž je hłowna a zakładna wucžba kſcheſcźanſtwa,
tak zo je jeje zacźiſnjenjo prěcźo kſcheſcźanſkeje wěry.

Wucžba. Zo by ſo tebi hnada wozbožaceje wěry njewotewzała, njezabudź
ženje, kajki dźak ſy najſwjecźiſchej Trojicy za tak wulke dobroty
ſtworjenja, wumoženja a ſwjatoſcźenja winojty, a ſchto ſy jej we ſ.
kſchcźeṅcy ſwjatocžnje ſlubił. (Swjedźeṅ najſwjecźiſcheje Trojicy,
znamjo ſ. kſchiža.)

§ 3. Wo ſtworjenju a wjedźenju ſwěta.

„Stworicźerja njebjes a zemje“.

48. Cžohodla rěka Bóh „ſtworicźeŕ njebjes a zemje“?

Dokelž je Bóh cyły ſwět, njebjo a zemju, a wſchitko, ſchtož we nim je,
ſtworił, t. r. z nicžoho ſcžinił.

49. Pſchez cžo je Bóh cyły ſwět ſtworił?

Pſchez ſwoju wſchohomócnu wolu.

„Ty ſy wſchitke wěcy ſtworił, a pſchez twoju wolu ſu wone naſtałe.“
Zjewj. 4, 11.

50. Je Bóh ſwět ſtworił, dokelž jón potrjebaſche?

Ně; Bóh je ſam we ſebi njeſkóncžnje bohaty a zbóžny, a njepotrjeba
nicžoho z wonka ſebje.

„Mój Bóh ſy ty, mojich kubłow ty njetrjebaſch.“ Pſ. 15, 2.

51. Hdyž Bóh z wonka ſebje nicžo njepotrjeba, cžohodla je wón ſtworjenja
ſtworił?

Wón je je ſtworił, dokelž je njeſkóncžnje dobrocźiwy, a dokelž chcyſche
tež ſtworjenjam ſwoju dobrocźiwoſcź ſobudźělicź.

„Dokelž je Bóh dobrocźiwy, ſmy my.“ Swj. Auguſtin. „Pſchicžina, kotraž
Boha k ſtworjenju pohnu, njebě žana druha, hacž zo by wěcam, kotrež
chcyſche ſtworicź, tež ſwoju dobrocźiwoſcź ſobudźělił.“ (Romſki Kat.)

52. Je potajkim Bóh ſwět ſtworił ſtworjenjow dla?

Bóh je ſwět ſtworił ſwoje dla, t. r. k ſwojomu pſchekraſnjenju, tola k
wužitku ſtworjenjow.

„Bóh je wſchitko ſwoje dla ſcžinił.“ Pſchiſł. 16, 4. Pſchir. Iſ. 43, 7.

53. Schto cžini Bóh hiſchcźe pſchecy, zo ſwět, kotryž je ſtworił, njeby
zaſy zahinył?

Wón zdźeržuje a wjedźe tež ſwět.

<pb n="50"/>

54. Kak zdźeržuje Bóh ſwět?

Wón cžini pſchez tuſamu móc ſwojeje wole, z kotrejž je ſwět ſtworił, zo
wón tež dale wobſteji, a to tak a tak dołho, kaž ſo jomu ſpodoba.

„Kak mohło něſchto wobſtacź bjez twojeje wole“? Mudr. 11, 26.

55. Kak wjedźe Bóh ſwět?

Wón ſtara ſo za wſchitko, rjaduje a wjedźe wſcho z mudrej dobrocźiwoſcźu
k tomu, k cžomuž je ſwět ſtworił.

„Bóh je małoho kaž wulkoho ſcžinił, a ſtara ſo jenak za wſchitkich.“
Mudr. 6, 8. „Tež wſchitke waſche włoſy na hłowje ſu zlicžene.“ Mat. 10,
30. „Bójſka mudroſcź ſkutkuje wot jenoho kónca k druhomu mócnje, a
rjaduje wſchitko najlubozniſcho.“ Mudr. 8, 1. Pſchikł. Wumoženjo Židow
pſchez Eſtheru.

56. Kak mjenuje ſo Bože ſtaranjo we zdźerženju a wjedźenju ſwěta? Boža
pſchedwidźiwoſcź.

57. Hdyž pak Bóh wſchitko we ſwěcźe rjaduje a wjedźe, cžohodla ſtanje ſo
tola tejko złoho, chce wón to tež?

Zło Bóh njecha; wón je jenož dopuſchcźi, 1) dokelž je cžłowjeka
ſwobodnoho ſtworił; 2) dokelž tež zło k dobromu, t. r. k docpěcźu
ſwojich wěcžnych wotpohladanjow wužicź wě.

Pſchikł.: Stawizna wo egiptowſkim Józefje: „Wy běſchcźe zło pſchecźiwo
mi wotmyſlili, Bóh pak je to wobrocźił k dobromu.“ 1. Mójz. 50, 20. Tak
wjedźeſche Bóh złóſcź Židow, z kotrejž woni ſyna Božoho morichu, k zbožu
ſwěta, a zaſakłoſcź tychſamych Židow k wobrocźenju pohanow wužicź. A tak
wón wſchědnje hiſchcźe wotpohladanja bjezbóžnych wjedźe k
pſchekraſnjenju ſwojeje cyrkwje; dokelž „žana mudroſcź, wědomoſcź a rada
njeje pſchecźiwo tomu Knjezej.“ Pſchiſł. 21, 30.

58. A hdyž ſo Bóh za wſchitko ſtara, cžohodla je we ſwěcźe tejko
cźeŕpjenjow?

We ſwěcźe je tejko cźeŕpjenjow, zo by 1) hrěſchnik Bože khoſtanjo
ſpóznawajo ſo nakazał, a tak wěcžnje njezahinył;

Pſchikł.: Józefowi bratſja: „Smy zawinowali, ſchtož cźeŕpimy, dokelž ſmy
ſo na naſchim bratſe pſchehrěſchili.“ 1. Mójz. 42, 21. Manaſſes, 2.
Khrón. 33. Jonas 2.

2) ſprawny ſo hiſchcźe bóle wucžiſcźił, na zaſłužbach ſo wobohacźił, a
tak wjetſche myto we njebjeſach dóſtał.

„Slěbro a złoto cžiſcźi ſo pſchez woheṅ, Bohu ſpodobni cžłowjekowje pak
we wohnju poniženja.“ Sir. 2, 5. „Zbóžni ſcźe wy, hdyž budźa was
cžłowjekojo hanicź a pſcheſcźěhacź a wſcho zło na was rycžecź a łžecź
moje dla; wjeſelcźe a radujcźe ſo, dokelž waſche myto je wulke we
njebjeſach.“ Mat. 5, 11. 12.

†59. Cžohodla pak da Bóh złym ſo huſto derje hicź, mjez tym zo ſo dobrym
zlě dźe?

<pb n="51"/>

1) Dokelž Bóh njecha hrěſchnikow jenož pſchez khoſtanja wottraſchicź,
ale tež pſchez dobroty k ſebi ſcźahnycź;

„Schto bych ſwojej winicy hiſchcźe cžinił, ſchtož cžinił njejſym? Ja
wocžakowach, zo kicźe pſchinjeſe, cžohodla pſchinjeſe njezrałe
kicźiſka?” Iſ. 5, 2.

2) dokelž chce woſebje we wěcžnoſcźi złych khoſtacź a ſprawnych
płacźicź;

„Knjez wocžakuje dołhomyſlnje, zo by jich potom za wſchitke jich hrěchi
khoſtał, hdyž dźeṅ ſuda pſchiṅdźe.” 2. Makk. 6, 14.

3) dokelž njecha dobre, kotrež zli druhdy cžinja, cyle njepłacżene
woſtajicź, a tohodla płacźi je hižo na zemi, hdyž je we wěcžnoſcźi jich
njepokutnoſcźe dla płacźicź njemóže.

„Běda wam, wy bohacźi, dokelž hižo macźe ſwój tróſcht”, t. r. ſwoju mzdu
tudy. Luk. 6, 24. Pſchikł. Achab: „Dokelž ſo Achab ponižowaſche moje
dla, njecham njezbožo pſchinjeſcź we joho dnach.” 3. Kral. 21, 29.

60. Kak mamy potajkim cźeṙpjenja, kotrež na nas pſchikhadźeja,
pſchijecź?

Mamy je hako wopokazy Božeje hnady pſchijecź, „dokelž kohož Bóh lubuje,
ſchwika” (Hebr. 12, 6) a kohož chce powyſchicź, toho ponižuje. Pſchiſł.
18, 12.

„Zo ſo hrěſchnikam dołho njedowoli, po ſwojich myſlach cžinicź, ale zo
ſo hnydom khoſtanjo nałožuje, je znamjo wulkeje dobroty.” 2. Makk. 6,
13.

Wucžba. Njecžwěluj ſo z tyſchnymi ſtaroſcźemi, dokelž tón Knjez ſo za
tebje ſtara. 1. Pětr. 5, 7. „Pohladajcźe na ptaki pod njebjom, wone
njeſyja a nježnjeja, ani njehromadźa do bróžnjow, a waſch njebjeſki wótc
je zežiwja. Wohladajcźe lilije na polu” a t. d. Mat. 6, 26—33. Wzmi
wſchitko pſchecźiwne podwolnje z ruki Božeje: („Kaž je ſo tomu Knjezej
ſpodobało, tak je ſo ſtało; Knjezowe mjeno budź khwalene.” Job. 1, 21) a
njezwaž ſo, ſkoržicź na to, ſchtož je Bóh poſtajił. Njech pſchińdźe,
ſchtož chce; „tym, kotſiž Boha lubuja, ſłuži wſchitko k dobromu.” Romſk.
8, 28.

§ 4. Wo jandźelach.

61. Njeje Bóh nicžo druhe hacž jenož widźomny ſwět ſtworił?

Bóh je tež njewidźomny ſwět ſtworił, njepſchehladne ſyły duchow,
kotrychž jandźelow mjenujemy. Dan. 7, 10.

Jandźelojo dźěla ſo do dźewjecź wſchelakich rjadownjow abo khorow:
jandźelojo, arcjandźelojo, ſylnoſcźe, mocy, knjejſtwa, wjeŕchowſtwa,
tróny, cherubimy a ſerafimy. Kol. 1, 16. Ef. 1, 21. Ez. 10. Iſ. 6, 2.

62. Kajcy běchu jandźelojo, hdyž bě jich Bóh ſtworił?

Wſchitcy běchu dobri a zbožowni, z kraſnymi darami wuhotowani.

<pb n="52"/>

63. Woſtachu tež wſchitcy jandźelojo dobri a zbožowni?

Ně; wjele z nich je ſo pſchecźiwo Bohu ſpjecźiło, tohodla buchu na
wěcžne wot Boha zacźiſnjeni, a do hele zaſtorcženi.

„Bóh njeje jandźelow, kiž běchu zhrěſchili, pſchelutował, ale je jich,
zaſtorcžiwſchi do hele w rjecźazach cźěmnoſcźe k cžwělowanju pſchepodał,
zo bychu k ſudźenju ſkhowani byli.” 2. Pětr. 2, 4. Pſchir. Jud. 6.

64. Kak je Bóh ſwěrnych jandźelow mytował?

Wón je jich z wěcžnej zbóžnoſcźu mytował, kotraž we widźenju a wužiwanju
Boha wobſteji.

„Jich jandźelojo w njebjeſach widźa ſtajnje woblicžo mojoho wótca, kiž
je w njebjeſach.” Mat. 18, 10.

65. Kak ſu dobri jandżelojo pſchecźiwo nam zmyſleni?

Dobri jandźelojo lubuja nas; tohodla zakitaja nas na cźěle a duſchi,
proſcha za nas, a napominaja nas k dobromu.

„Swojim jandźelam je Bóh twoje dla porucžił, zo bychu tebje zakitali na
wſchitkich twojich pucźach.” Pſ. 90, 11. Pſchikł.: Agar, Lot, Tobias,
Judas Makkabejſki (2. Makk. 10, 29. 30), Pětr we jaſtwje, ſtotnik
Kornelius.

66. Kak mjenujemy jandźelow, kiž ſu woſebicźe k zakitej cžłowjekow
poſtajeni?

Swjatych jandźelow pěſtonow.

67. Schto ſmy jandżelam pěſtonam winojcźi?

My dyrbimy jich pobožnje cžeſcźicź, jim ſo dźakowacź a a jich
napominanja rady poſłuchacź.

„Hlej, ja ſcźełu ſwojoho jandźela, kiž pſched tobu póṅdźe. Kedźbuj na
njoho, a poſłuchaj na joho hłós, a njechał joho zacpěcź.” 2. Mójz. 23,
20. 21.

68. Kak ſu hrěſchne abo złe duchi pſchecźiwo nam zmyſlene?

Złe duchi hidźa nas, a ze zawiſcźe chcedźa nam na cźěle a duſchi
ſchkodźecź a pſchez zawjedźenjo k hrěchej nas do wěcžnoho njezboža
zaſtorcžicź.

„Waſch njepſchecźel, djaboł, khodźi wokoło kaž rujacy law a pyta, koho
by póžrjeł.” 1. Pětr. 5, 8. Pſchikł.: Jěwa, Job, Sara, wobſynjeni,
Judaſch. Hl. tež Luk. 8, 12; Zjew. 12.

*69. Cžohodla dopuſchcżi Bóh, zo móža nam złe duchi ſchkodźecź?

Wón to dopuſchcźi, dokelž jich lecženja k ſwojomu pſchekraſnjenju a k
ſpomoženju cžłowjekow nałožicź wě.

„A wſchitcy prajachu: Kajke je to ſłowo, zo wón (Jězus) z mocu a
ſylnoſcźu njecžiſtym ducham porucža, a woni wuṅdu? A rycž wo nim
rozſchěri ſo do wſchitkich měſtow kraja.” Luk. 4, 36. 37. „Cžródy
poſłuchachu jenomyſlnje na to, ſchtož Filip rycžeſche, dokelž dźiwy
ſłyſchachu a widźachu, kotrež cžinjeſche; pſchetož wjele z nich mějachu
njecžiſte duchi, kiž wótſe wołajo wuṅdźechu.” Jap. ſtaw. 8, 6. 7.

<pb n="53"/>

70. Schto mamy cžinicź, zo bychu nam lecženja złych duchow k zbóžnoſcźi
byłe?

My dyrbimy z krutej dowěru wojowacź, brónje modlenja a cyrkwinſkich
požohnowanjow wužiwajcy, a wſchěm ſpytowanjam k złomu ſo wobſtajnje
napſchecźiwjecź.

„Nimamy jenož wojowacź pſchecźiwo mjaſu a krewi, ale tež pſchecźiwo złym
ducham pod njebjeſami.” Ef. 6, 12. „Pſchede wſchim wzmicże ſchkit wěry,
z kotrymž móžecźe wſchě žehliwe kłoki złoho njepſchecźela wuhaſchecź.”
Ef. 6, 16. „Napſchecźiwjejcźe ſo djabołej, a wón wot was cźeknje.” Jak.
4, 7. Pſchikł.: Tobias a Sara. Tob. 4, 16—19 a 8, 4—10.

Wucžba. Kedźbuj, zo njeby pſchez hrěſchenjo złym ducham podobny a pſchez
zawjedźenjo k hrěchej jich pomocnik był. Scźěhuj dobrych jandźelow; budź
cžiſty, podwolny, pobožny, nutrniwy, bližſchomu we dobrym pomocny.
Cžeſcźuj wſchědnje ſwojoho jandźela pěſtona, porucžej ſo jomu we
wſchitkich ſtrachach cźěła a duſche. (Swjedźeṅ jandźelow pěſtonow.)

§ 5. Wo prěnimaj cžlowjekomaj a prěnim hrěchu.

(Hl. ſtaw. nabož. 1. 2.)

71. Na kajke waſchnjo ſtwori Bóh prěnjoho cžłowjeka, Hadama?

Bóh ſcžini cźěło ze zemje, a dychny do njoho njeſmjertnu duſchu; tak bu
prěni cžłowjek ſtworjeny. 1. Mójz. 2, 7.

72. Z cžoho ſcžini Bóh Jěwu?

Z jenoho rjebła wuſnjenoho muža. 1. Mójz. 2, 21.

*73. Cžohodla ſcžini Bóh žonu z jeneje mužoweje koſcźe?

Dokelž dyrbitaj muž a žona hako mandźelſkaj ſo mjez ſobu tak lubowacź,
hako byſchtaj jene cźěło a jena duſcha byłoj.

74. Kak je Bóh cžłowjeka pſchi joho ſtworjenju wuznamjenił?

Wón je joho po ſwojej podobnoſcźi ſtworił. 1. Mójz. 1, 27.

75. We cžim bě prěni cžłowjek Bohu podobny?

We tym, zo bě z naturſkimi a pſcheznaturſkimi darami wuhotowany, kiž
joho Bohu podobnoho ſcžinichu.

76. We cžim wobſteja tute naturſke dary?

Woſebje we tym, zo je cžłowjeſka duſcha njeſmjertny, z rozomom a ze
ſwobodnej wolu wuhotowany duch.

77. We cžim wobſteja pſcheznaturſke dary?

Woſebje we tym, 1) zo mějeſche prěni cžłowjek ſwjatoſcźacu hnadu a z
njej dźěcźowſtwo Bože a prawo k njebjeſkomu kraleſtwej; 2) zo ſo we nim
zmyſłojtoſcź ženje pſchecźiwo <pb n="54"/>rozomej njeſpjecźowaſche; 3)
zo njedyrbjeſche pocźiſnjeny bycź wobcźežnoſcźam a boloſcźam, a tež nic
ſmjercźi.

*78. Cžohodla mjenuja ſo tute poſledniſche dary pſcheznaturſke?

Rěkaja tohodla pſcheznaturſke dary, dokelž njejſu kaž naturſke nuznje k
naſchej naturje pſchiſłuſchace dary, ale wurjadne dopokazy Božeje hnady,
kotrež cžłowjeka pſchez joho naturu pozběhuja.

79. Staj naſchej prěnjej ſtarſchej tute dopokazy Božeje hnady ſamaj za
ſo dóſtałoj?

Staj je tež za ſwojich potomnikow dóſtałoj; a tohodla dyrbjachu po Božej
woli nic jeno jeju naturſke, ale tež pſcheznaturſke dary na cyły
cžłowjeſki ſplah pſcheńcź.

80. Pod kajkim wuměnjenjom ſtaj tute pſcheznaturſke wopokazy Božeje
hnady za ſo a za ſwojich potomnikow dóſtałoj?

Pod wuměnjenjom, zo byſchtaj kaznju Božu wobkedźbowałoj, po kotrejž wot
płodu wěſtoho ſchtoma jěſcź njeſmědźeſchtaj. 1. Mójz. 2, 17.

81. Cžohodla je jimaj Bóh tule kaznju dał?

Wón je jimaj ju dał, zo byſchtaj ſebi pſchez poſłuſchnoſcź
pſcheznaturſku zbóžnoſcź zaſłužiłoj, k cžomuž běſchtaj ſwjatoſcźacu
hnadu dóſtałoj.

82. Staj Hadam a Jěwa tule tak lohku kaznju dopjelniłoj?

Ně; wonaj pſcheſtupiſchtaj kaznju Božu, a jědźeſchtaj wot zakazanoho
płodu. 1. Mójz. 3, 6.

83. Bě tute pſcheſtupjenjo cźežki hrěch?

Haj jara cźežki; dokelž hacž runje Boha derje znajeſchtaj, wěrjeſchtaj
tola hadej (kiž bě djaboł, Zjewj. 20, 2) wjacy, dyžli Bohu,
ſpjecźiſchtaj ſo pſchecźiwo Bohu, a chcyſchtaj bycź kaž Bóh. 1. Mójz. 3.

84. Kak je Bóh Hadama a Jěwu khoſtał?

1) Wonaj zhubiſchtaj wſchitke pſcheznaturſke dary, a mocy jeju duſchow
buchu z tym tež woſłabjene; 2) buſchtaj z paradiza, do kotrohož bě jej
Bóh ſadźił, wuſtorcženaj; 3) wěcžnoho zatamanja winowataj.

85. Staj naſchej prěnjej ſtarſchej tute pſcheznaturſke dary ſamaj za ſo
zhubiłoj?

Ně; kaž byſchtaj je pſchez poſłuſchnoſcź nic jeno za ſo, ale tež za
wſchitkich ſwojich potomnikow zdźeržałoj, tak ſtaj je <pb n="55"/>pſchez
ſwoju njepoſłuſchnoſcź nic jeno za ſo, ale tež za nas wſchitkich
zhubiłoj, a tak cyły cžłowjeſki ſplah do najwjetſchoho hubjenſtwa
zaſtorcžiłoj.

86. We cžim wobſteji hubjenſtwo, do kotrohož ſtaj naſchej prěnjej
ſtarſchej cžłowjeſki ſplah pſchinjeſłoj?

We tym, zo je hrěch ze ſwojimi zrudnymi ſcźěhwkami wot Hadama na
wſchitkich cžłowjekow pſcheſchoł, tak zo ſo wſchitcy nětko we hrěſche
narodźimy.

„Pſchez jenoho cžłowjeka je hrěch do ſwěta pſchiſchoł, a pſchez hrěch
ſmjercź; a tak je na wſchitkich cžłowjekow ſmjercź pſcheſchła, dokelž ſu
wſchitcy we nim zhrěſchili.” Romſk. 5, 12. „Hlej we złóſcźi ſo
narodźich, a we hrěſche podja mje moja macźeŕ.” Pſ. 50, 7. —
Najzbóžniſcha knježna Marija ſama bu pſchez woſebitu hnadu zaſłužbow
Khryſtuſowych dla zakitana nic jeno pſched wſchitkimi ſamſnymi hrěchami,
ale tež pſched kóždym blecžkom herbſkoho hrěcha.

87. Kak mjenujemy hrěch, we kotrymž ſo wſchitcy narodźimy?

Mjenujemy jón herbſki hrěch, dokelž jón njejſmy ſami wobeſchli, ale wot
naſcheju prěnjeju ſtarſcheju takrjec herbowali.

88. Je herbſki hrěch, hacž runje jón ſami njewobeńdźechmy, tola
woprawdźity hrěch?

Haj, wón mori duſchu —, je wěrny, woprawdźity hrěch.

Pſchez Hadamowy hrěch zhubi mjenujcy cyły cžłowjeſki ſplah prěnjotnu
ſwjatoſcź a ſprawnoſcź, t. r. ſwjatoſcźacu hnadu, a wſchitke
pſcheznaturſke dary, kotrež běchu za njoho poſtajene. Pſchez to ſkazy ſo
wón na cźěle a duſchi, bě duchownje morwy, wot Boha dźěleny, njebě wjac
khmany k ſwojomu wyſchſchomu pſcheznaturſkomu powołanju pſchiṅcź; Bóh
widźeſche, zo je joho luboſcźiwe wotpohladanjo podarmo, a njemóžeſche
wjac ze ſpodobanjom na znjehódnjenoho cžłowjeka pohladacź. „My běchmy
wſchitcy wot naroda dźěcźi hněwa”, dokelž „morwi we hrěchu.” Ef. 2, 3.

89. Kajke zrudne ſcźěhwki ſu z herbſkim hrěchom na wſchitkich cžłowjekow
pſcheſchłe?

1) Hněw Boži, a z nim zhubjenjo dźěcźowſtwa Božoho a prawa na njebjeſke
kraleſtwo;

Hlad. Ef. 2, 3. „Jelizo ſo něchtó z nowa njenarodźi z wody a Ducha
ſwjatoho, njemóže do Božoho kraleſtwa pſchiṅcź.” Jan 3, 5.

2) njewědomoſcź, požadliwoſcź a nakhilnoſcź k złomu;

„Widźu druhi zakoṅ we mojich ſtawach, kiž ſo zakonjej mojoho ducha
napſchecźiwja.” Romſk. 7, 23. „Žadanjo a myſlenjo cžłowjeſkeje wutroby
je k złomu nakhilene wot młodoſcźe.” 1. Mójz. 8, 21.

3) wſchelake pſchecźiwnoſcźe, boloſcźe, wobcźežnoſcźe a ſkóncžnje
ſmjercź.

„Wjele wobcźežnoſcźow je wſchěm cžłowjekam pſchinarodźene a cźežki
pſchah leži na wſchitkich dźěcźoch Hadamowych wot dnja jich naroda hacž
k dnju jich pohrjeba.” Sir. 40, 1. „Bóh je cžłowjeka nje<pb
n="56"/>ſmjertnoho ſtworił, ale pſchez zawiſcź djaboła je ſmjercź do
ſwěta pſchiſchła.” Mudr. 2, 23. 24. — Wucžba Božoho zjewjenja wobkrucźa
ſo pſchez wſchědne nazhonjenjo a pſchez zrudne ſtawizny cžłowjeſtwa. Hl.
Romſk. 7, 18—24.

90. Pſchińdźechu zrudne ſcźěhwki hrěcha jenož na cžłowjekow?

Khoſtanjo Bože pſchińdźe tež na zemju, kiž bě cžłowjeka dla ſtworjena.

„Zemja budź zaklata we twojim ſkutku”, prajeſche Bóh k Hadamej, „pod
wjele prócu dyrbiſch z njeje jěſcź wſchě dny twojoho žiwjenja. Cźernje a
wóſty dyrbi tebi płodźicź.” 1. Mójz. 3, 17. 18.

91. Kak by ſo cžłowjekam zeſchło, njeby=li ſo Bóh nad nimi ſmilił?

Žadyn njeby mohł hnadu wot Boha dóſtacź a zbóžny bycź.

*92. Cžohodla njeby žadyn cžłowjek mohł hnadu dóſtacź?

Dokelž ſebi Boža ſprawnoſcź hrěchej pſchiměrjene zarunanjo žadaſche, a
žane ſtworjenjo, hłuboko panjeny cžłowjek najmjenje, njemóžeſche te ſame
dokonjecź.

93. Kak ſmili ſo Bóh nad cžłowjekami?

Wón ſlubi zbóžnika, kotryž mějeſche pſchez doſpołne zarunanjo hrěch jim
wotewzacź, a jim hnadu a prawo k njebjeſkomu kraleſtwej zaſy dobycź. 1.
Mójz. 3, 15.

„Kaž tohodla pſchez hrěch jenoho (Hadama) na wſchitkich zatamanjo
pſchiṅdźe; tak pſchiṅdźe tež pſchez ſprawnoſcź jenoho (Khryſtuſa) na
wſchěch cžłowjekow wuſprawnoſcźenjo žiwjenja; . . . . zo by, runje kaž
je hrěch knježił k ſmjercźi, tež hnada knježiła pſchez ſprawnoſcź k
wěcžnomu žiwjenju.” Romſk. 5, 18. 21.

*94. Hdyž bjez hnady zbóžnika nichtó zbóžny bycź njemóžeſche, kak
móžachu cźi, kiž běchu pſched pſchikhadom zbóžnika žiwi, do njebjes
pſchińcź?

Kotſiž běchu pſched pſchikhadom zbóžnika žiwi, njemóžachu drje prjedy
njoho do njebjes pſchińcź, ale z hnadu, kiž jim Bóh pſchichodnoho
zbóžnika dla da, móžachu ſebi njebjeſke kraleſtwo zaſłužicź, a potom z
nim do njoho pſchińcż.

Wo wſchelakich woſebnych hnadach, kiž Bóh Iſraelitam wudźěleſche, a wo
ſprawnych, kiž mjez nimi běchu, powjeda nam ſtary zakoṅ. (Hl. ſtaw.
nabožn. § 6—19.)

†95. Je Bóh tež pohanam hnadu k zbóžnoſcźi jich duſchow dał?

Haj; wón wozjewi ſo tež pohanam a napominaſche jich k pokucźe a k
polěpſchenju na wſchelake waſchnjo:

1) pſchez hłós ſwědomja a nutskowne pohnuwanja;

„Pohanojo pokazuja, zo je ſłowo zakonja do jich wutrobow zapiſane,
dokelž ſwědomjo jim wo tym ſwědcženjo dawa.” Romſk. 2, 15.

<pb n="57"/>

2) pſchez dobroty we pſchirodźe;

„Bóh ženje njeje pſcheſtał, ſwědcženjo wo ſebi dawacź, z njebjes dobroty
wudźělejo”, a t. d. Jap. ſtaw. 14, 16.

3) pſchez ſwoje khoſtanja;

Potepjenjo ſwěta, khoſtanjo Sodomy, Egiptowſkeje, Kanaana a t. d. Hl.
Mudr. 12 a 10—18.

4) pſchez woſebitych mužow, kotrychž mjez nimi zbudźi abo k nim póſła;

Job, Balaam, Jonas, Daniel a t. d.

5) pſchez Iſraelitow, kotrychž z jich ſwjatymi knihami mjez nimi
rozſchěrjeſche;

„Tohodla je Bóh was (Iſraelitow) mjez pohanami rozpjerſchił, kiž
johonnjeznaja, zo byſchcźe jim joho dźiwy powjedali, a k wjedźenju dali,
zo žadyn druhi wſchohomócny Bóh njeje, khiba wón.” Tob. 13, 4.

6) tež druhdy pſchez jandźelow, ſony, ſpodźiwne zjewjenja a podawki.

Pohanſki ſtotnik Kornelius bu powucženy pſchez jandźela, Jap. ſtaw. 10,
3. Nabuchodonoſor pſchez ſony, Dan. 2, 4. Balthaſar pſchez ſpodźiwnu
ruku, Dan. 5. Balaam pſchez wóſlicu, 4. Mójz. 22, 28—30.

*96. Cžohodla njepſchińdźe zbóžnik hnydom po wobeńdźenju prěnjoho
hrěcha?

Dokelž dyrbjachu cžłowjekojo najprjedy ſpóznacź, do kak wulkoho
hubjenſtwa je jich hrěch zaſtorcžił, a zo jich nichtó wumožicź njemóže,
khiba Bóh ſam.

Wucžba. Budź, lube dźěcźo, Bohu podobne, a hidź hrěch, kotryž je
wſchitke horjo do ſwěta pſchinjeſł. „Hrěch cžini ludy njezbožowne.”
Pſchiſł. 14, 34.

Druhi artikel.

„A do Jězuſa Khryſtuſa, joho jenorodźenoho ſyna, naſchoho knjeza.”

1. Schto wucži nas tutón druhi artikel japoſchtołſkeje wěry?

Wón wucži nas, zo je wumožnik, kotrohož je Bóh nam cžłowjekam ſlubił a
póſłał, jenorodźeny ſyn Boži Jězus Khryſtus, naſch knjez.

2. Schto rěka „Jězus?”

Jězus rěka tak wjele hako: zbóžnik a wumožnik.

„Narjeknjeſch joho mjeno Jězus; pſchetož wón wumoži ſwój lud wot jich
hrěchow.” Mat. 1, 21.

3. Schto rěka „Khryſtus?”

Khryſtus, hebrejſcy Meſias, rěka tak wjele kaž: žałbowany.

<pb n="58"/>

4. Cžohodla mjenuje ſo Jězus „žałbowany”?

Dokelž buchu we ſtarym zakonju profetowje, wyſchſchi měſchnicy, a
kralojo z wolijom žałbowani; Jězus pak je naſch najwyſchſchi profeta
(jap. ſtaw. 3, 22), měſchnik (Hebr. 4, 14) a kral. (Jan 18, 37.)

„Jězuſa z Nazaretha je Bóh ze ſwjatym Duchom a z mócu žałbował.” Jap.
ſtaw. 10, 38. — Žałbowanjo Jězuſowe je połnoſcź bójſtwa, kiž we nim
bydli.

5. Cžohodla rěka Jězus naſch profeta, měſchnik a kral?

Jězus rěka a je 1) naſch profeta, dokelž je nam potajnoſcźe Bože zjewił,
a nas wſchitko wucžił, ſchtož mamy wěricź a cžinicź, a cžoho mamy ſo
nadźijecź, zo bychmy zbóžni byli;

2) naſch měſchnik, dokelž je ſo ſam za nas na kſchižu woprował, a
wſchědnje ſo na wołtarju wopruje, tež wěcžnje we njebjeſach naſch
ſrjedźicźeŕ a zaſtupnik woſtanje;

3) naſch kral, dokelž je duchowne kraleſtwo (cyrkej) załožił, kotrohož
wjeŕch wón je a wěcžnje woſtanje.

6. Cžohodla rěka Jězus Khryſtus „jenorodźeny ſyn Boži?”

Dokelž je Jězus Khryſtus, hako druha woſoba najſwjecźiſcheje Trojicy,
jenicžki wěrny a woprawdźity ſyn Boži, t. r. ſyn Boži wot wěcžnoſcźe,
jeneje natury a jenoho bycźa z Bohom wótcom.

„Kotromu z jandźelow je Bóh hdy prajił: Ty ſy mój ſyn, dźenſa (nětko,
wot wěcžnoſcźe) ſym tebje ſpłodźił?” Hebr. 1, 5. Tule zakładnu wucžbu
kſcheſcźanſtwa „wo jenej naturje a jenym bycźu Jězuſa Khryſtuſa z Bohom
wótcom” je katholſka cyrkej na powſchitkownym koncilu we Nicäa takle
wuprajiła: „Ja wěrju do jenoho knjeza Jězuſa Khryſtuſa, jenorodźenoho
ſyna Božoho, z Wótca rodźenoho wot wěcžnoſcźe, Boha wot Boha, ſwětło wot
ſwětła, wěrnoho Boha wot wěrnoho Boha, ſpłodźenoho, nic ſcžinjenoho,
jenoho bycźa z wótcom; pſchez kotrohož je wſchitko ſcžinjene.”

7. Njejſmy tež my dźěcźi Bože?

Haj; ale nic wot natury a wot wěcžnoſcźe, ale z hnady pſchiwzate dźěcźi.

„Wſchitkim, kiž joho pſchiwzachu, da wón móc, zo bychu dźěcźi Bože
byli.” Jan 1, 12.

†8. Cžohodla rěka Jězus Khryſtus „naſch knjez?”

Jězus Khryſtus rěka a je naſch knjez 1) hako Bóh, dokelž je jene (bycźo)
z wótcom, runja jomu knjez a ſtworicźeŕ njebjes a zemje;

2) hako cžłowjek, dokelž je nas we cžłowjecžej naturje wumožił, a tak
pſchez ſwoju krej nas hako ſwojich wukupił, a dokelž budźe we njej něhdy
naſch ſudnik, a wěcžnje naſch wjeŕch a kral.

<pb n="59"/>

„Pſchetož droho ſcźe wukupjeni.” 1. Kor. 6, 20. „Wón je wot Boha
poſtajeny hako ſudnik žiwych a morwych.” Jap. ſtaw. 10, 42. „A wſchitko
je wón k joho nohomaj połožił a joho ſtajił hako wjeŕcha nad cyłej
cyrkwju.” Ef. 1, 22.

Wucžba. Měj w ſwojej wutrobje pſchecy najnutrniſchu luboſcź a pobožnoſcź
k Jězuſej, „w kotrohož mjenje ſo wſchitkich kolena zhibuja, kotſiž ſu w
njebjeſach, na zemi a pod zemju.” Fil. 2, 10. Wupraj huſcźiſcho,
najcžeſcźomniſcho a najdowěrniſcho tele ſ. mjeno, woſebje w ſpytowanju.
Trjebaj rady rjane poſtrowjenjo: „Budź khwaleny Jězus Khryſtus — do
wěcžnoſcźe, Amen.” (Swjedźeń najſwjecźiſchoho mjena Jězus.)

§ 1. Jězus Khryſtus, ſlubjeny Meſias.

9. Z wotkel wěmy, zo je Jězus Khryſtus wot Boha ſlubjeny Meſias abo
wumožnik?

Dokelž je ſo na nim wſchitko dopjelniło, ſchtož ſu profetowje wo nim do
prědka prajili, kaž móže ſo ze žiwjenja a cźeŕpjenja Khryſtuſowoho
ſpóznacź. (Wo profetach cžitaj Staw. nabož. 17.)

10. Schto ſu profetowje wo wumožniku ſwěta do prědka prajili?

1) Cžas joho pſchikhada, wobſtejnoſcźe joho naroda, žiwjenja, cźeŕpjenja
a ſmjercźe;

2) joho horjeſtacźo a donjebjesſpěcźo, pſchikhad Ducha ſwjatoho;

3) po joho ſmjercźi dokonjane zapuſcźenjo Jeruzalema, zacźiſnjenjo Židow
a wobrocźenjo pohanow;

4) załoženjo, rozſchěrjenjo a tracźo joho cyrkwje.

*11. Schto praja woni wo cžaſu joho pſchikhada?

Profeta Daniel (9, 24 rc.) praji, zo ſo wot porucžnoſcźe, po kotrejž
mějeſche ſo Jeruzalem zaſy twaricź, hacž k ſmjercźi Meſiaſa 70 lětowych
tydźenjow, t. r. 490 lět doſpołnje njeminu; 2) patriarcha Jakub
wěſchcźeſche, zo budźe we cžaſu pſchikhada Meſiaſa ſceptaŕ wot Judy
wzaty; zaſy druzy, zo budźe templ we Jeruzalemje tehdom hiſchcźe ſtacź a
zo budźe ſwět wulke wěcy wocžakowacź. Wſchitko to dopjelni ſo we Jězuſu.

*12. Schto wěſchcźachu woni wo joho narodźe?

Zo ſo we Bethlehemje wot jeneje knježny, ze ſplaha Juda a ze ſwójby
Davidoweje narodźi, a zo budźa ſo k njomu kralojo z dalokich krajow
modlicź. Iſ. 7, 14. 11, 1 a 60, 6. Mich. 5, 2. Pſ. 71, 10.

<pb n="60"/>

† 13. Schto wopiſuja nam z joho žiwjenja?

Joho zjawne wucžeŕſtwo, joho ſpodźiwne wuſtrowjenja, joho dobrocźiwoſcź
a luboſcź, joho ſwjatocžny cźah do Jeruzalema na jenej wóſlicy a dr. Iſ.
61 a 35, 3. Zach. 9, 9.

†14. Schto powjedaja woni wo joho cźeŕpjenju a ſmjercźi?

Woni wopiſuja nimale wſchitke wobſtejnoſcźe, tež najſnadniſche; k
pſchikł. zo budźe za 30 ſlěbornikow pſchedaty, zo budźe bity, mjez wocži
wopluwany, ze žołdźom a kiſałom napojeny, na rukomaj a nohomaj
pſchekłóty, zo budźe ſo wo joho draſtu loſowacź, zo budźa wſchitcy, kiž
joho wohladaja, z hłowu tſchaſcź a prajicź: „Wón je ſo nadźijał na toho
Knjeza, Knjez jomu pomhaj!” Zach. 11, 12. 13. Iſ. 50, 6. Pſ. 21, 7. a
68, 22.

Profetowje ſlubichu drje wulkoho krala, ale nic po nadźiji ſwěta,
kajkohož joho Židźa hiſchcźe wocžakuja; hewak joho woni njebychu hako
„muža boloſcźow” wopiſali (Iſ. 53, 4), joho „ſměch cžłowjekow a zacpěcźo
ludu” (Pſ. 21, 7) mjenowali; ale krala duchownoho, nadzeḿſkoho kraleſtwa
Božoho (cyrkwje), kotrež drje ma ſo na zemi zapocžecź a rozſchěrjecź,
ale we njebjeſach hakle dokonjecź a wěcžnje tracź.

†15. Schto praja woni wo joho horjeſtacźu a donjebjesſpěcźu, a wo
póſłanju Ducha ſwjatoho?

Woni praja, zo budźe joho row kraſny, zo wón njebudźe pſchetłacźo
widźecź, ale zo ſo pſchez wſchitke njebjeſa pozběhnje, a ſwojoho ducha
na wſchitke mjaſo wulinje. Pſ. 15, 10 a 67, 19. 34. Iſ. 11, 10. Joel. 2,
28. 29.

†16. Powjedaj mi, ſchto ſu profetowje wo zapuſcźenju Jeruzalema a wo
zacźiſnjenju Židow do prědka prajili?

1) Hdyž budźe Meſias morjeny, pſchicźehnje cuzy lud ze ſwojim wjeŕchom,
zapuſcźi Jeruzalem a templ, a zapuſcźenjo ma tracź hacž do poſlednjoho
kónca.

2) Židźa, zaſlepjeni, zaſtorcženi, mjez wſchitke ludy rozpjeŕſcheni
njezměja ani wopora ani templa, tola jich Bóh njewukorjeni, zo bychu
zbytknje woſtajeni na kóncu cžaſow wumoženi byli. Dan. 9, 26. 27. Pſ.
68, 24—26 a 108. Iſ. 10, 21 a 59, 20. (Hl. ſtaw. nabožn. 31.)

†17. Schto wozjewjeja woni wo wobrocźenju pohanow, wo załoženju,
rozſchěrjenju a tracźu cyrkwje?

Wſcho, ſchtož hižo dopjelnjene abo ſo dopjelnjecź widźimy. Woni
wozjewjachu — 1) zo budźe Meſias ſwětło pohanow, a zo budźa we nim
wſchitke ludy zemje žohnowane. 1. Mójz. 22, 18. Pſ. 71. Iſ. 42, 6.

<pb n="61"/>

2) zo wón nowy wopor a nowe měſchniſtwo, a kraleſtwo Bože załoži, kotrež
budźe wot morja k morjej hacž na pomjezy zemje doſahowacź a kotrež do
wěcžnoſcźe njezańdźe. Mal. 1, 11. Iſ. 66, 21. Jer. 3, 15. Zach. 9, 10.
Dan. 2, 44 a 7, 14.

*18. Wěſchcźachu profetowje dołho pſched pſchikhadom Khryſtuſowym?

Malachias, poſledni z profetow, wěſchcżeſche 450 lět pſched Khryſtuſom.

*19. Běchu jich wěſchcźenja tež dołho pſched Khryſtuſom znate?

Haj, wone běchu hižo wjacy lětſtotkow pſched Khryſtuſom napiſane a wot
Židow hako ſłowo Bože wobkhowane a cžitane, tež do druhich rycžow
pſchełožowane a mjez pohanſkimi ludami rozſchěrjane.

*20. Powołachu ſo Khryſtus a joho japoſchtołojo na ſwědcženjo profetow?

Haj; Khryſtus a joho japoſchtołojo dopokazowachu Židam z piſmow
profetow, zo je Meſias pſchiſchoł, a zo wón ſam — Jězus z Nazaretha —
Meſias je.

„Pytajcźe we piſmje”, prajeſche Jězus k Židam, „wone je, kiž wo mni
ſwědcženjo dawa.” Jan 5, 39. Tež njewěriwych wucžownikow pſchepokaza wón
pſchez profetow. Luk. 24, 25—27 a 44—47. Pětr pſcheſwědcži z
wěſchcźenjemi profetow tamne tſi tyſacy a pjecź tyſac, kotrež ſo
kſchcźicź dachu. Jap. ſtaw. 2. a 3. Pawoł wobkrucźeſche pſched kralom
Agrippu, „zo wón ſwědcženjo dawa pſched małymi a wulkimi, a nicžo druhe
njepraji, khiba ſchtož ſu profetojo a Mójzes prajili, zo ſo ſtanje.”
Jap. ſtaw. 26, 22. Scźenikojo pokazuja we ſwojich powjeſtwach ſtajnje na
profetow. Tež wo Apollu ſo praji: „Mócnje pſchepokaza wón Židow zjawnje,
a pokaza z piſma, zo Jězus je Khryſtus”, t. r. ſlubjeny Meſias. Jap.
ſtaw. 18, 28.

*21. Njewidźimy we Khryſtuſu nicžo druhe dopjelnjene hacž wěſchcźenja
profetow?

My widźimy we nim tež dopjelnjene wſchitke pſchedznamjenja, kotrež na
ſkutki a cźeŕpjenjo Meſiaſa wjele lětſtotkow prjedy pokazowachu.

*22. Kotre ſu najwoſebniſche pſchedznamjenja Meſiaſa?

1) Pſchedznamjenja joho cźeŕpjenja a ſmjercźe ſu Abel, Izak, Józef,
David, jutrowne jehnjo, wujednacy wopor, mjedźany had;

2) pſchedznamjo joho měſchniſtwa je woſebje Melchiſedech;

3) pſchedznamjo joho profetiſkoho a ſrjedźicźeŕſkoho zaſtojnſtwa je
Mójzes;

4) pſchedznamjo joho horjeſtacźa je Jonas we mórſkej rybje;

<pb n="62"/>

5) pſchedznamjenja joho cyrkwje a ſwjatych ſakramentow ſu archa,
cžeŕwjene morjo, manna, templ ze ſwojimi pſchiprawami a woporami. Hebr.
9.

Wucžba. Kak zbožowny ſy, zo ſlubjenoho zbóžnika ſwěta znajeſch a
wobſynjeſch, za kotrymž wótcojo ſtaroho zakonja tak dołho a nutrnje
žadachu! Njech wón w twojej wutrobje pſchecy jomu ſpodobne wobydlenjo
namaka. Prócuj ſo tohodla pſchecy, woſebje we cžaſu adventa, ju za njoho
derje pſchihotowacź.

§ 2. Jězus Khryſtus, wěrny Bóh.

23. Z wotkel wěmy, zo je Jězus Khryſtus ſyn Boži, wěrny Bóh?

1) Z wěſchcźenjow profetow, 2) ze ſwědcženja joho njebjeſkoho Wótca, 3)
z joho ſamſnoho ſwědcženja, 4) z wucžby ſ. japoſchtołow, 5) z wucžby
katholſkeje cyrkwje.

24. Schto wěſchcźa profetojo?

Woni mjenuja ſlubjenoho zbóžnika: „Boha, Boha z nami, najſwjecźiſchoho,
ſpodźiwnoho, wótca pſchichoda.” Iſaias (35, 4) praji wo nim: „Bóh ſam
pſchińdźe a was wumoži”; a Jeremias (23, 6): „To je mjeno, z kotrymž
budźa joho mjenowacź: Knjez — Jehova — naſch Sprawny.”

25. Schto ſwědcži njebjeſki wótc wo nim?

Pſchi Khryſtuſowej kſchcźeńcy we Jordanje, a pſchi joho pſchekraſnjenju
na Taborje da ſo ſłyſchecź hłós z njebja: „Tutón je mój lubowany ſyn, na
kotrymž mam ſwoje ſpodobanjo.” Mat. 3. a 17.

26. Schto ſwědcži Jězus Khryſtus ſam wo ſebi?

Khryſtus 1) ſwědcžeſche, zo je ſyn Boži a wěrny Bóh, kaž joho njebjeſki
wótc;

2) dopokaza ſwoje ſwědcženjo tak pſchez ſwjatoſcź ſwojoho žiwjenja, kaž
pſchez dźiwy a wěſchcźenja, a

3) wobkrucźi te ſame pſchez ſwoju ſmjercź.

„Ja a Wótc ſmoj jene. Wěŕcźe, zo je Wótc we mni a ja we Wótcu.” Jan 10,
30. 38. „Schtóž mje widźi, widźi tež Wótca.” Jan 14, 9. „Wſcho, ſchtož
ma Wótc, je moje.” Jan 16, 15. „Wſchitko, ſchtož Wótc cžini, to cžini
podobnje tež Syn. Pſchetož kaž Wótc morwych wubudźa a wožiwja, tak
wožiwja tež Syn, kotrychž chce, zo bychu wſchitcy Syna cžeſcźili, kaž
Wótca cžeſcźa.” Jan 5. „Zawěrno, praju wam, prjedy dyžli bu Abraham, ſym
ja.” Jan 8, 58. Hdyž Pětr k Jězuſej rjekny: „Ty ſy Khryſtus, ſyn žiwoho
Boha” (Mat. 16, 16) a Domaſch k njomu prajeſche: „Mój Knježe a mój
Božo!” (Jan 20, 28); wobkrucźi zbóžnik wěru a ſłowa wobeju japoſchtołow.

<pb n="63"/>

*27. Schto ſu dźiwy?

Dźiwy ſu tajke wurjadne ſkutki, kiž ſo pſchez naturſke mocy
njedokonjeja, ale pſchez Božu wſchohomóc.

*28. Kotre ſu najwoſebniſche dźiwy, kiž je Jězus cžinił?

Wodu pſchewobrocźi do wina; z pjecźimi khlěbami naſycźi wjacy tyſac
ludźi; z jenym ſłowom změrowa wichory a žołmy, zahoji wſchelake
khoroſcźe, wuhna djabołow, zbudźi morwych. Hdyž wón wumrje, žarowaſche
cyła natura; tſi dny po ſmjercźi ſtany zaſy z rowa, a ſpějeſche potom
pſched wocžomaj ſwojich wucžownikow k njebju.

Jězuſowe dźiwy běchu tajke, zo dyrbjeſche cyła Židowſka wjedźecź, hacž
ſu ſo woprawdźe ſtałe abo nic. Tola njeje je nichtó prěł abo nad nimi
dwělował, tež nic joho najhórſchi njepſchecźelojo. Tyſacy, haj milliony
ſu we wěrje do tutych dźiwow wſchitko woprowali, tež ſwoje žiwjenjo.

*29. Kak dopokazuja tute dźiwy Khryſtuſowe bójſtwo?

Wone dopokazuja, 1) zo je Khryſtuſowe wuprajenjo, po kotrymž je wón ſyn
Boži, wěrne, dokelž Bóh łžu pſchez dźiwy wobkrucźicź njemóže;

„Hdyž mi (mojim ſłowam) wěricź njechacźe, wěŕcźe mojim ſkutkam, zo
byſchcźe ſpóznali a wěrili, zo je Wótc we mni a ja we Wótcu.” Jan 10,
38.

2) zo ma Khryſtus bójſku móc, dokelž ze ſamſneje mocy dźiwy ſkutkuje.

„Wſchitko, ſchtož Wótc cžini, to cžini podobnje tež Syn . . . Pſchetož
kaž Wótc morwych wubudźa a wožiwja, tak wožiwja tež Syn, kotrychž chce.”
Jan 5, 19. 21.

*30. Kak wobkrucźi Jězus wucžbu wo ſwojim bójſtwje pſchez wěſchcźenja?

Pſchez to, zo wón wjele wěcow do prědka prajeſche, kotrež móžeſche jenož
Bóh wjedźecź: Judaſchowu pſcheradu a Pětrowe zaprěcźo, waſchnjo ſwojeje
ſmjercźe, ſwoje horjeſtacźo, donjebjesſpěcźo a t. d.

*31. Kotre wěſchcźenja Khryſtuſowe widźimy ſo nětko hiſchcźe
dopjelnjecź?

Wěſchcźenja, 1) zo ſo joho wucžba we cyłym ſwěcźe prěduje, Mat. 24, 14;
2) zo ſo cyrkej pſchez mocy hele njepſchedobudźe, Mat. 16, 18; 3) zo wot
templa we Jeruzalemje kamjeń na kamjenju njewoſtanje, Mark. 13, 2.

We wotpohladanju, zo by wěſchcźenjo Knjeza a profetow znicžił, wobzankny
wotpadnjeny khěžor Julian (363), templ we Jeruzalemje zaſy twaricź.
Wjeſele pſchińdźechu Židźa ze wſchěch ſtronow a pomhachu pſchi tym
ſkutku, wotnoſychu rozpadanki templa, zo kamjeń na <pb n="64"/>kamjenju
njewoſta. Hdyž pak chcychu twaricź zapocžinacź, wudyrichu zatraſchne
wohnjowe płomjenja ze zemje, kotrež dźěłacźerjow z dźěla morichu, z
dźěla pak wotehnachu. Tak huſto hacž chcychu z nowa zapocžecź, ſta ſo
toſame, tak zo dyrbjachu na poſledku pſcheſtacź. Spiſowarjo tamnoho
cžaſa, pohanjo a kſcheſcźenjo wobſwědcžeja tutón dźiw.

*32. Kak je Jězus wucžbu wo ſwojim bójſtwje pſchez ſwoju ſmjercź
wobkrucźił?

Wón je ju ze ſwojej ſmjercźu wobkrucźił, hdyž je pſched ſudom, pſchi
žiwym Bohu wopſchiſahany, ſwjatocžnje wuznał, zo je „Khryſtus, ſyn
žiwoho Boha, zo budźe k prawicy mocy Božeje ſedźecź a zo na mrócželach
njebja pſchińdźe;” a hdyž je tutoho wuznacźa dla ſmjercź cźeŕpjeł. Mat.
26, 63. 64. Jan 19, 7.

Kaž by najwjetſchi hrěch był, hdy by ſo něchtó wopacžnje za Boha
wudawał, tak je najwjetſche wonjecžeſcźenjo Jězuſa Khryſtuſa, hdyž ſo
joho wobkrucźenju, zo je wón Bóh, njewěri.

33. Schto wucža ſwjecźi japoſchtołowje wo woſobje Khryſtuſa?

Japoſchtołowje wucža zjawnje, 1) zo je Jězus Khryſtus wěrny Bóh;

„My wěmy, zo je ſyn Boži pſchiſchoł. Tutón je wěrny Bóh a wěcžne
žiwjenjo.” 1. Jan. 5, 20. „Khryſtus, kiž je nad wſchitkim, Bóh, wulcy
khwaleny do wěcžnoſcźe. Amen.” Romſk. 9, 5.

2) zo ma wón cyłu połnoſcź bójſtwa a njeſkóncžne doſpołnoſcźe Bože;

„We Khryſtuſu bydli cyła połnoſcź bójſtwa woprawdźe.” Kol. 2, 9. Wo
Khryſtuſu, ſynu Božim, praji ſwj. Jan: „We ſpocžatku bě ſłowo, a ſłowo
bě pola Boha, a Bóh běſche ſłowo. Teſame běſche we ſpocžatku pola Boha.
Pſchez nje je wſchitko ſcžinjene, a bjez njoho njeje nicžo cžinjene,
ſchtož je cžinjene.” Jan 1, 1—3. „Pſchez Khryſtuſa je wſchitko
ſtworjene, ſchtož we njebju a na zemi je, widźomne a njewidźomne: njech
ſu tróny, abo knjejſtwa, abo wjeŕchowſtwa, abo mocy; wſchitko je pſchez
njoho a we nim ſtworjene; a wón je pſched wſchitkim a wſchitko wobſteji
we nim.” Kol. 1, 16. 17. „Pſchez ſwojoho ſyna je Bóh ſwět ſcžinił,
kotryž, dokelž je wotbłyſchcź a podobnoſcź joho bycźa, pſchez ſłowo
ſwojeje mocy wſchitko njeſe.” Hebr. 1, 2. 3.

3) zo maja wſchitke ſtworjenja ſo k njomu modlicź.

„We mjenje Jězuſowym njech ſo zhibuja kolena wſchitkich, kiž we
njebjeſach, na zemi a pod zemju ſu a wſchitke jazyki njech wuznawaja, zo
je knjez Jězus Khryſtus we kraſnoſcźi Boha wótca.” Fil. 2, 10. 11. „K
njomu njech ſo modla wſchitcy jandźelojo Boži.” Hebr. 1, 6.

Tež ſwjecźi japoſchtołowje wobkrucźichu ſwoju wucžbu wo bójſtwje
Jězuſowym pſchez wjele dźiwow, kotrež we mjenje Jězuſowym ſkutkowachu, a
pſchez najſpodźiwniſchi wſchitkich dźiwow, pſchez wobrocźenjo ſwěta.

34. Schto wucži ſ. katholſka cyrkej wo Jězuſu Khryſtuſu?

Katholſka cyrkej je we wſchitkich cžaſach wěriła a wucžiła, zo je Jězus
Khryſtus woprawdźe Bóh a jenoho bycźa <pb n="65"/>z Wótcom, a je k
zakitanju tuteje hłowneje kſcheſcźanſkeje wucžby pſchez koncil we Nicäa
woſebite wěrywuznacźo zeſtaj ała, a hinak wucžacych ze ſwojeje
zhromadźizny wuſtorcžiła. (Hl. ſtaw. nabožn. 36.)

Tule wěru wuznawachu tež ſwjecźi martrarjo, za nju znjeſechu woni
wjeſele njewopiſajomne cźeŕpjenja, tež ſmjercź; a huſto lubjeſche ſo
Bohu, wuznacźo ſwojich ſwěrnych ſłužownikow ze zjawnymi dźiwami
wobkrucźecź. Woſebicźe dźiwny je podawk, kiž ſo we l. 484 we Africy ſta
a pſchez wjele najwěſcźiſchich tam pſchitomnych ſwědkow ſo wobkrucźa.
Hdyž bě mjenujcy arianſki kral Vandalow, Hunnerich, kotryž wuznawarjow
bójſtwa Khryſtuſowoho najſurowiſcho pſcheſcźěhaſche, prawjewěriwym měſta
Tipaſa, jazyki wutorhacź dał, rycžachu woni bjez jazykow runje tak
jaſnje a derje, kaž prjedy, a wozjewjachu wſchudźom, zo je Jězus
Khryſtus wěrny Bóh, z Wótcom jenoho bycźa. Wokoło ſchěſcźdźeſat z nich
cźekny do Konſtantinopla, hdźež cyłe měſto lěta dołho wſchědnje jich
widźeſche a rycžecź ſłyſcheſche.

Wucžba. Złóſcźiwoſcź zacźěmnja rozom. Duž budź pobožny a póccźiwy, a
njebudźeſch ženje na wěrnoſcźi ſwojeje wěry dwělowacź. Schtóž je po
mojej wucžbje žiwy, praji Jězus Khryſtus, ſpóznaje, zo je z Boha. Jan 7,
17.

Tſecźi artikel.

„Kotryž je podjaty wot ſwjatoho Ducha, narodźeny z knježny Marije.”

(Hl. ſtaw. nabožn. 21. 22. 23.)

1. Schto wucži nas woſebje tſecźi artikel japoſchtołſkeje wěry?

Wón wucži nas, zo je ſyn Boži pſchez ſkutkowanjo Ducha ſwjatoho ſo
cžłowjek ſtał, t. r. zo je cźěło a duſchu pſchiwzał, kaž my cžłowjekojo
mamy.

„Słowo (jenorodźeny wótca) je ſo mjaſo ſcžiniło a mjez nami bydliło.”
Jan 1, 14.

2. Kak mjenujemy tule potajnoſcź?

Wocžłowjecženjo ſyna Božoho.

3. Schto wěrimy potajkim wo Jězuſu Khryſtuſu, hdyž do potajnoſcźe joho
wocžłowjecženja wěrimy?

My wěrimy, zo je Jězus Khryſtus wěrny Bóh a wěrny cžłowjek —
Bóhcžłowjek: Bóh je wón wot wěcžnoſcźe, cžłowjek pak je ſo we cžaſu
ſtał.

Hdyž Khryſtus praji: „Ja a Wótc ſmoj jene”, rycži wón wo ſebi hako wo
Bohu; a hdyž praji: „Wótc je wjetſchi, dyžli ja”, rycži wón wo ſebi hako
wo cžłowjeku.

4. Kak wjele naturow je potajkim we Khryſtuſu?

We Khryſtuſu ſtej dwě naturje, bójſka a cžłowjeſka natura.

<pb n="66"/>

5. Stej we Jězuſu Khryſtuſu tež dwě wot ſebje rozdźělenej woli?

Haj; we Jězuſu Khryſtuſu je bójſka wola a cžłowjeſka wola, kotraž pak je
bójſkej ſtajnje doſpołnje pocźiſnjena.

„Wótcže! nic moja, ale twoja wola ſo ſtań.” Luk. 22, 42.

6. Stej we Jězuſu tež dwě woſobje?

Ně; Jězus Khryſtus je jenož jena a to bójſka woſoba; pſchetož dwě
naturje ſtej we jenej woſobje ſyna Božoho njerozdźělomnje zjenocźenej.

7. Cžohodla pſchipiſuje ſo wocžłowjecženjo ſyna Božoho ſkutkowanju Ducha
ſwjatoho?

Dokelž je woſebje ſkutk Božeje luboſcźe a hnady pſchecźiwo nam
cžłowjekam.

„Tak jara je Bóh ſwět lubował, zo je ſwojoho jenorodźenoho ſyna podał.”
Jan 3, 16.

8. Wot koho je ſyn Boži cžłowjeſku naturu pſchiwzał?

Wot Marije, najcžiſcźiſcheje knježny; tohodla rěka wona tež macź Boža
abo Boharodźicźeŕka. (Swjedźeń Marije pſchizjewjenja.)

9. Cžohodla mjenuje ſo Marija „najcžiſcźiſcha knježna”?

Dokelž je wona we wſchěch cžaſach njepſchirunajomnje cžiſta a cyle
njewoblakowana knježna woſtała, kaž pſched, tak we a po porodźe bójſkoho
dźěſcźa.

„Hlej, knježna budźe podjecź a porodźi ſyna, a joho mjeno budźe Emanuel
(t. j. Bóh z nami) rěkacź.” Iſ. 7, 14. — We ſwjatym piſmje mjenuja ſo
huſto blizcy krejni pſchecźelojo „bratſja”, kaž Lot a Abraham; tak
mjenuja ſo tež Jězuſowi wujowje joho bratſja. Mat. 12, 46.

10. Cžohodla rěka Marija „macź Boža” abo „Boharodźicźeŕka”, hacž runje
je Khryſtus jenož cžłowjecžu naturu wot njeje pſchijał?

Z cyłym prawom rěka wona tak, dokelž je Khryſtus, kiž je ſo z njeje po
mjaſu narodźił, wěrny Bóh.

„Swjate, ſchtož ſo z tebje narodźi, budźe ſyn Boži rěkacź.” Luk. 1, 35.
— Wucžba Neſtoria, zo ſo Marija njeſmě macź Boža mjenowacź, bu wot
powſchitkowneje cyrkwinſkeje zhromadźizny w Efeſu (w l. 431) hako błudna
zacźiſnjena.

11. Mějeſche Jězus tež nana?

Hako cžłowjek njemějeſche Jězus Khryſtus žanoho nana, dokelž Józef,
knježniſki mandźelſki Marije, bě jenož joho zežiwjeŕ abo zaſtaracźeŕ.

„Jězuſa mějachu za Józefowoho ſyna.” Luk. 3, 23.

<pb n="67"/>

†12. Cžohodla je ſo ſyn Boži cžłowjek narodźił?

1) Zo by za nas cźeŕpjecź a wumrjecź mohł; 2) zo by nas z pſchikładom
ſwojoho žiwjenja a ze ſwojim ſłowom k póccźiwoſcźi a k ſwjatoſcźi
nawjedował.

*13. Kotre pocžinki wucži nas Jězus ze ſwojim pſchikładom?

Wſchitke pocžinki we najdoſpołniſchej měrje, woſebje horliwoſcź za
cžeſcź Božu ¹) a za zbóžnoſcź cžłowjekow ²), cźichomyſlnoſcź ³),
ponižnoſcź ⁴), ſcźeŕpnoſcź ⁵), dobrocźiwoſcź a ſmilnoſcź pſchecźiwo
wſchitkim ⁶), tež pſchecźiwo ſwojim najhórſchim njepſchecźelam ⁷), a
poſłuſchnoſcź pſchecźiwo ſwojomu njebjeſkomu wótcej hacž k ſmjercźi. ⁸)

1) Khoſtanjo wonjecžeſcźerjow templa. 2) Jězus, dobry paſtyŕ. 3)
Napominanjo japoſchtołow, kiž chcychu woheṅ z njebjes wołacź. 4)
Nohimycźo. 5) Stawizna joho cźeŕpjenja. 6) Jězus miłoſcźiwy Samaritan,
Jězus pſchi Jakubowej ſtudni, pola Zachäa a t. d. 7) „Pſchecźelo, na cžo
ſy ty pſchiſchoł?” — „Wótcže, wodaj jim.” 8) „Wótcže, nic moja, ale
twoja wola ſo ſtaṅ.”

*14. Kajki pſchikład dawa Jězus woſebje młodoſcźi?

Wón wucži ju ze ſwojim pſchikładom podwolnje poſłuchacź, wjeſelo měcź na
modlenju a rozwucžowanju, rady we domje Božim pſchebywacź, a na
mudroſcźi a hnadźe kaž na ſtarobje pſchibjeracź.

Hólcžec Jězus we templu a we Nazarecźe.

*15. Cžohodla wuzwoli ſebi Jězus Khryſtus khude a ponižne žiwjenjo?

1) Zo by hnydom wot ſpocžatka ſwojoho žiwjenja za nas cźeŕpjeł; 2) zo by
nas wucžił, zo nimamy prózne kubła tohole ſwěta lubowacź a pytacź.

Wucžba. Dźakuj ſo Bohu z cyłeje wutroby, zo je z luboſcźe k tebi
podobnoſcź wotrocžka pſchiwzał a ſo hako khude dźěcźo narodźił, woſebje
hdyž rano, pſchipołdnju a wjecžor klakanjo bicź ſłyſchiſch. Wotmyſli
ſebi tež, wſchitko tak cžinicź, kaž by to Jězus cžinił; potom budźeſch
ſo Bohu ſpodobacź, njech ſy bohaty abo khudy. (Swjedźeṅ hodow.)

Schtwórty artikel.

„Je cźeŕpjeł pod Ponciom Pilatom, kſchižowany, wumrjeł a pohrjebany.”

(Hl. ſtawizny nabožniſtwa 25. 26.)

1. Schto wucži nas ſchtwórty artikel japoſchtołſkeje wěry?

Wón wucži nas, zo je Jězus Khryſtus za nas cźeŕpjeł, na kſchižu wumrjeł
a do rowa połoženy.

<pb n="68"/>

*2. Je Khryſtus woprawdźe wumrjeł?

Haj, joho duſcha je ſo wot cźěła woprawdźe dźěliła.

*3. Je ſo tež joho bójſtwo dźěliło?

Ně; bójſka woſoba je pſchecy njerozdźělomnje zjenocźena woſtała z cźěłom
a z duſchu.

*4. Cžohodla chcyſche Jězus pohrjebany bycź?

Zo ſo joho ſmjercź njeby prěcź mohła, zo by joho horjeſtacźo cźim
kraſniſche było a ſo cźim ſkerje wěriło.

5. Je Khryſtus hako Bóh abo hako cžłowjek cźeŕpjeł?

Khryſtus je hako cžłowjek, t. r. po ſwojej cžłowjeſkej naturje cźeŕpjeł.

6. Bě Khryſtus nuzowany, ſmjercź cźeŕpjecź?

Ně; Khryſtus je dobrowólnje wumrjeł: „Wón je woprowany, dokelž ſam
chcyſche.” Iſ. 53, 7.

„Kiž je mje lubował, a ſo ſamoho za mnje pſchepodał.” Gal. 2, 20.
Pſchir. Jan 10, 17. 18. a 18, 4—9.

7. Cžohodla chcyſche Jězus cźeŕpjecź a wumrjecź?

Khryſtus chcyſche cźeŕpjecź a wumrjecź, zo by Božej ſprawnoſcźi za
naſche hrěchi doſcźcžinił, a nas pſchez to wumožił a wozbožił. (Hl. ſtr.
56 pr. 91—93.)

T. r.: pſchez ſwoju dobrowólnu poſłuſchnoſcź hacž k ſmjercźi na kſchižu
je Khryſtus majeſtoſcźi Božej tu pſchez naſchu njepoſłuſchnoſcź jej
pſchihotowanu njecžeſcź a kſchiwdu doſpołnje, haj pſchebohacźe zarunał,
a nas tak wumožił wot zaſłuženoho wěcžnoho khoſtanja. Tohodla praji ſo
Romſk. 5, 19: „Kaž buchu pſchez njepoſłuſchnoſcź jenoho mnozy
hrěſchnikowje, tak budźa pſchez poſłuſchnoſcź jenoho (Jězuſa Khryſtuſa)
mnozy ſprawni.” A 1. Pětr. 2, 22. 24.: „Kotryž žadyn hrěch njewobeṅdźe,
njeſeſche ſam naſche hrěchi na ſwojim cźěle na kſchižu, zo bychmy,
hrěcham wotemrjecźi, ſprawnoſcźi žiwi byli; pſchez joho rany ſcźe wy
zahojeni.” A Iſ. 53, 4. 5: „Zawěrno, wón njeſeſche naſche khoroſcźe a
wza na ſo naſche boloſcźe. Naſchich njeſkutkow dla je wón ranjeny, a
naſchich złóſcźow dla rozbity.”

8. Za kotre hrěchi je Khryſtus doſcźcžinił?

„Za hrěchi cyłoho ſwěta”, 1. Jan. 2, 2., za herbſki hrěch a za wſchitke
druhe hrěchi cžłowjekow.

*9. Cžohodla njemóžeſche nichtó druhi hacž Khryſtus za naſche hrěchi
doſcźcžinicź?

Dokelž ſebi rozhněwanjo, kiž bě ſo njeſkóncžnej majeſtoſcźi Božej ſtało,
zarunanjo njeſkóncžneje płacźiwoſcźe žadaſche, a tute móžeſche jenož
Khryſtus dokonjecź.

„Cžłowjek njemóže Bohu zarunanjo dacź, ani płacźiznu wukupjenja za ſwoju
duſchu, byrnje ſo do wěcžnoſcźe prócował a žiwy był bjez kónca.” Pſ. 48,
8. 9.

<pb n="69"/>

*10. Cžohodla ma doſcźcžinjenjo Khryſtuſowe njeſkóncžnu płacźiwoſcź?

Wone ma njeſkóncžnu płacźiwoſcź, dokelž je bójſka woſoba je dokonjała.
Pſchetož cžim woſebniſcha je woſoba, kiž doſcź cžini, cźim wjetſcha je
tež płacźiwoſcź a zaſłužba doſcźcžinjenja.

†11. Bě k doſpołnomu doſcźcžinjenju trěbne, zo Khryſtus tak jara wjele
cźeŕpjeſche?

Tež najmjeńſche cźeŕpjenjo Bóhcžłowjeka by ſame na ſebi doſahało, dokelž
kóždy joho ſkutk ma njeſkóncžnu płacźiwoſcź.

† 12. Cžohodla chcyſche pak wón tak wjele cźeŕpjecź?

Zo bychmy cźim lěpje wulkoſcź joho luboſcźe a winu naſchich hrěchow
ſpóznali, a tež ſwój kſchiž cźim ſcźeŕpniſcho njeſli.

13. Wot cžoho je nas Khryſtus pſchez ſwoje cźeŕpjenjo a wumrjecźo
wumožił?

Wón je nas wumožił 1) wot hrěcha;

„Wón je nas lubował a nas wumył wot naſchich hrěchow ze ſwojej krewju.”
Zjewj. 1, 5.

2) wot wotrocžſtwa djaboła, kotryž bě nas pſchez hrěch pſchedobył;

Khryſtus je krej a mjaſo pſchijał, „zo by pſchez ſmjercź tomu móc wzał,
kiž mějeſche móc ſmjercźe, to je, djabołej.” Hebr. 2, 14.

3) wot wěcžnoho zatamanja, kotrež ſmy pſchez hrěch zaſłužili.

„Bóh nas njeje k hněwej (k zatamanju) poſtajił, ale k dobycźu zbóžnoſcźe
pſchez naſchoho knjeza Jězuſa Khryſtuſa, kiž je za nas wumrjeł.” 1.
Theſſ. 5, 9.

14. Schto je nam Khryſtus dale pſchez ſwoje cźeŕpjenjo a wumrjecźo
zaſłužił?

Wón je nas 1) z Bohom wujednał;

„Hdyž běchmy hiſchcźe njepſchecźelojo, buchmy z Bohom wujednani pſchez
ſmjercź joho ſyna.” Romſk. 5, 10.

2) nam njebjo zaſy wotewrił;

„Mamy dowěru, do ſwjatnicy (do njebjes) pſchez Khryſtuſowu krej
zaſtupicź, hdźež je nam nowy žiwy pucź pſchihotował.” Hebr. 10, 19. 20.

3) bohate hnady nam zaſłužił, zo bychmy ſwjecźe žiwi a zbóžni byli.

„Bóh je nas žohnował ze wſchitkim duchownym žohnowanjom, z njebjeſkimi
darami we Khryſtuſu . . . po bohatſtwje ſwojeje hnady, kiž bu nam
pſchebohacźe ſobudźělena.” Ef. 1, 3. 7. a 8. Pſchir. Romſk. 5, 15—21.

<pb n="70"/>

15. Je Khryſtus hnadu a wěcžnu zbóžnoſcź jenož za tych zaſłužił, kiž
woprawdźe k zbóžnoſcźi pſchińdu?

Ně, wón je ju za wſchitkich cžłowjekow bjez wuwzacźa zaſłužił, kaž je za
wſchitkich bjez wuwzacźa wumrjeł. 2. Kor. 5, 14.

„Jězus Khryſtus je ſo hako wukupjenjo za wſchitkich pſchepodał.” 1. Tim.
2, 6.

16. Hdyž je Khryſtus za wſchitkich wěcžnu zbóžnoſcź zaſłužił, cžohodla
njebudźa wſchitcy zbóžni?

Dokelž wſchitcy ze ſwojeje ſtrony njecžinja, ſchtož je k docpěcźu
zbóžnoſcźe trěbne, t. r. dokelž wſchitcy njewěrja, Bože kaznje
njedźerža, ſrědki Božeje hnady njedóſtawaja.

„Wſchitkim, kiž ſu jomu poſłuſchni, je wón (Khryſtus) załožeŕ wěcžneje
zbóžnoſcźe.” Hebr. 5, 9. Pſchikł. ſwj. Pawoła: Kol. 1, 24. „Kotryž je
cźe bjez tebje ſtworił, njecha cźe zbóžnoho cžinicź bjez tebje.” Swj.
Auguſtin.

Wucžba. Njezabudź tola ženje, kak je Jězus tebje lubował a ſchto je za
tebje cźeŕpjeł; pſchetož z miłoſcźe a „ſwojeje pſchewulkeje luboſcźe dla
je nas, kotſiž běchmy morwi we hrěchach” (Ef. 2, 4.), pſchez ſwoje hórke
cźeŕpjenjo a wumrjecźo wumožił a do kraleſtwa ſwojeje hnady pſcheſadźił.
Tale luboſcź pohonjej tebje, zo by za toho žiwy był, kotryž je za tebje
wumrjeł a wot ſmjercźe ſtanył. 2. Kor. 5, 14. 15. (Cžeſcźenjo
Khryſtuſowoho cźeŕpjenja, pobožnoſcź kſchižowoho pucźa, wopyt Božoho
rowa w martrownym tydźenju, póſt na pjatkach a t. d.)

Pjaty artikel.

„K helam dele ſtupił, na tſecźi dźeń zas wot morwych ſtanył.”

(Hl. ſtaw. nabožn. 27.)

1. Schto wucža nas ſłowa: „K helam dele ſtupił?”

Zo je Jězuſowa duſcha po ſmjercźi do pſchedhele ſtupiła, t. r. na tamne
měſto, hdźež duſche wotemrjetych ſprawnych běchu a cžas ſwojoho
wumoženja wocžakowachu.

„Wón drje bu morjeny po cźěle, wožiwjeny pak po duchu pſchiṅdźe k
ducham, kiž běchu we jaſtwje, a prědowaſche jim”, t. r. pſchipowjedaſche
jim wumoženjo. 1. Pětr. 3, 18. 19.

2. Cžohodla běchu duſche wotemrjetych ſprawnych we pſchedheli?

Dokelž běchu njebjeſa pſchez hrěch zanknjene, a pſchez Khryſtuſa
dyrbjachu ſo hakle zas wotewricź. Hebr. 9, 6—8.

3. Cžohodla je Khryſtus do pſchedhele ſtupił?

1) Zo by duſche ſprawnych tróſchtował a wumožił;

2) zo by tež tam ſwoju móc a kraſnoſcź pokazał.

<pb n="71"/>

4. Schto wucža ſłowa: „Na tſecźi dźeń zas wot morwych ſtanył“?

Zo je Khryſtus na tſecźim dnju po ſwojej ſmjercźi, kaž je to do prědka
prajił, ſwoju duſchu pſchez ſamſnu móc z cźěłom zaſy zjenocźił a z rowa
ſtanył. (Jutry.)

„Roztorhajcźe tutón templ, a za tſi dny jón zaſy natwarju. Wón pak
rycžeſche wo templu ſwojoho cźěła.“ Jan 2, 19. 21. Pſchir. Jan 10, 18.

5. Kak je Khryſtus wot ſmjercźe ſtanył?

Wón je kraſny a njeſmjertny ze zanknjenoho rowa wuſchoł.

*6. Njeje Khryſtus na ſwojim pſchekraſnjenym cźěle žane znamjo ſwojoho
cźeŕpjenja wobkhował?

Wón je na ſwojimaj rukomaj a nohomaj a na ſtronje błuzny ranow
wobkhował; tohodla prajeſche k Domaſchej: „Połož ſem ſwój porſt (do
błuznow hozdźi), a hlej mojej rucy, a podaj ſwoju ruku a połož ju do
mojeje ſtrony.“ Jan 20, 27.

*7. Cžohodla je wón rany na ſwojim cźěle wobkhował?

1) K znamjenju ſwojoho dobycźa nad helu; 2) k dopokazej, zo je z tym
ſamym cźěłom, we kotrymž je cźeŕpjeł, tež wot ſmjercźe ſtanył; 3) zo by
na ſudnym dnju je pokazał k tróſchtej ſprawnych a k wohańbjenju
bjezbóžnych.

8. Z wotkel wěmy, zo je Khryſtus wot ſmjercźe ſtanył?

Ze ſwědcženja japoſchtołow a joho wucžownikow, kiž joho po horjeſtacźu
huſcźiſcho widźachu, ſo joho dótkachu, z nim jědźachu, rycžachu a
wobkhadźachu, a kotſiž joho horjeſtacźo wſchudźom, tež pſched wyſokej
radu, kiž bě joho k ſmjercźi wotſudźiła, wótſe wozjewjachu, hacž runje
ſebi pſchez to zacpěcźo a pſcheſcźěhanjo pſchiwobrocźachu.

Wojacy, kiž mějachu Jězuſowy row wobkedźbowacź, rozſchěrichu drje,
pſchez pjenjezy wobtykani, powjeſcź, zo ſu, mjez tym hacž woni ſpachu,
Jězuſowi wucžownicy joho cźěło kranyli. Ale 1) hdyž ſpachu, kak dha
móžachu potom widźecź, zo ſu wucžownicy joho kranyli? 2) Z wotkel
dóſtachu na dobo bojazni wucžownicy, kiž wot ſwojoho morjenoho miſchtra
nicžo wjacy njewocžakowachu, tule wulku wutrobitoſcź? 3) Kak pſchiṅdźe,
zo ani jedyn wot ſtražnikow pſchi wotwalenju cźežkoho kamjenja ze ſpanja
njewotucźi? 4) Cžohodla njebuchu ſtražnicy zakomdźeneje winowatoſcźe dla
khoſtani? Pſchir. jap. ſtaw. 12, 19.

Njeby-li ſwědcženjo japoſchtołow a wucžownikow tak wěſte a njeprějomne
było, ženje njebychu ſwět pſchi tak wulkej mocy a leſcźi Jězuſowych
njepſchecźelow pſcheſwědcžicź móhli, zo je tón, kiž bě hako złóſtnik
pſched wocžomaj wſchitkich morjeny a pohrjebany, po tſjoch dnach zas
pſchekraſnjeny wot morwych ſtanył. A tola ſu woni ſwět wo tym tak krucźe
pſcheſwědcžili, zo njeſměrne ſyły tutoho pſcheſwědcženja dla
najboloſcźiwſchu martraŕſku ſmjercź wutrachu.

9. Schto ma wucžba wo Khryſtuſowym wot-ſmjercźe-ſtanjenju we nas
ſkutkowacź?

<pb n="72"/>

Wona ma 1) nas poſylnicź we wěrje do joho bójſtwa a we nadźiji na naſche
pſchichodne wot-ſmjercźe-ſtanjenjo;

„Bóh je joho wot morwych zbudźił a jomu kraſnoſcź dał, zo by waſcha wěra
a waſcha nadźija we Bohu była.“ 1. Pětr. 1, 21.

2) nas pohonjecź, zo bychmy ze ſmjercźe hrěcha k nowomu ſwjatomu
žiwjenju ſtanyli.

„Kaž je Khryſtus wot morwych ſtanył, khodźmy tež my we nowym žiwjenju.“
Romſk. 6, 4.

Wucžba. Schtóž hiſchcźe w zanknjenym rowje hrěcha, t. r. w złych
nawucženjach abo hrěſchnych žadoſcźach pohrjebany leži, njeje hiſchcźe k
nowomu žiwjenju wotucźił. Njebjeſcy dyrbimy zmyſleni bycź, za njebjom
žadacź. „Hdyž ſcźe z Khryſtuſom ſtanyli, pytajcźe, ſchtož je horjeka,
hdźež je Khryſtus, k prawicy Božej ſedźacy; ſchtož horjeka je, mějcźe w
myſlach, nic ſchtož je na zemi.“ Kol. 3, 1. 2.

Scheſty artikel.

„Je ſpěł do njebjes, ſedźi na prawicy Boha Wótca wſchohomócnoho.“

(Hl. ſtaw. nabožn. 27.)

1. Schto wucža ſłowa: „Je ſpěł do njebjes“?

Zo je Jězus Khryſtus ze ſwojej ſamſnej mocu z cźěłom a z duſchu do
njebjes ſpěł. (Swjedźeń Khryſtuſowoho donjebjesſpěcźa.)

2. Je Khryſtus ſam do njebjes ſpěł?

Ně; wón je tež duſche ſprawnych, kotrež je z pſchedhele wuwjedł, ſobu do
njebjes wzał.

„Wón je ſpěł do wyſokoſcźe a jate wjedł jaſtwo.“ Ef. 4, 8.

3. K cžomu je Khryſtus do njebjes ſpěł?

1) Zo by hako dobycźeŕ nad ſmjercźu a helu dóſtał ſwoju kraſnoſcź; Fil.
2, 8—11. 2) zo by pola ſwojoho wótca naſch ſrjedźicźeŕ a zaſtupnik był;
Hebr. 9, 24. 3) zo by ſwojim wucžownikam Ducha ſwjatoho póſłał; Jan 16,
7. 4) zo by tež nam njebjeſa wotewrił a wobydlenjo pſchihotował; Jan 14,
2.

4. Schto znamjenjeja ſłowa: „Sedźi na prawicy Božej“?

Wone znamjenjeja, zo je Khryſtus tež hako cžłowjek wyſche wſchěch
ſtworjenjow pozběhnjeny a zo ma móc a kraſnoſcź bójſkeje majeſtoſcźe.

„Wón je joho wot morwych zbudźił a k ſwojej prawicy we njebjeſach ſadźił
wyſche kóždoho wjeŕchowſtwa a mocy a ſylnoſcźe a knjejſtwa a kóždoho
mjena, kiž ſo mjenuje, nic jeno we tutym ſwěcźe, ale tež we
pſchichodnym. Wſchitko je jomu k nohomaj podał a joho hako wjeŕcha dał
nad cyłej cyrkwju.“ Ef. 1, 20—22.

<pb n="73"/>

*5 Njeje Khryſtus na wſchitkich měſtach pſchitomny?

Hako Bóh je wón wſchudźom, hako Bóh a cžłowjek pak jenož we njebjeſach a
we najſwjecźiſchim ſakramencźe wołtarja pſchitomny.

Wucžba. Wopomṅ cžaſto, woſebje we pſchecźiwnoſcźach a ſpytowanjach, zo
„ſmy pſchikhadnicy a cuznicy na zemi“, a zo je naſcha wótcžina w
njebjeſach, hdźež je Khryſtus ſchoł, zo by tež tebi měſto pſchihotował.
„Njewuſtawaj, woſłabujo we myſlach“, ale „pohladuj k Jězuſej, kotryž
ſmjercź na kſchižu pſchetra a nětko na Božej prawicy ſedźi“. Hebr. 11,
13. a 12, 2. 3.

Sedmy artikel.

„Z tam pſchińdźe ſudźicź žiwych a morwych.“

1. Schto wucži nas ſedmy artikel wěrywuznacźa?

Zo Jězus Khryſtus na kóncu ſwěta z wulkej mocu a majeſtoſcźu zaſy
pſchińdźe, zo by wſchitkich cžłowjekow, dobrych a złych ſudźił. Jap.
ſtaw. 1, 11.

2. Kak rěka tutón ſud?

Powſchitkowny abo poſledni ſud abo ſud ſwěta.

3. Hdy budźe ſudny dźeń?

„Dźeń a hodźinu njewě nichtó, ani jandźelojo njebjes.“ Mat. 24, 36.

Tola Khryſtus a joho japoſchtołojo ſu nam někotre wěcy, kotrež pſched
kóncom ſwěta ſo na zemi ſtanu, do prědka zjewili (Mat. 24. Mark. 13. a
2. Theſſ. 2), zo bychu wěriwi kedźbowali a ſo k wotpadej zawjeſcź
njedali. Pſchetož potom jebarjo poſtanu a budźa wopacžne znamjenja a
dźiwy cžinicź, zo bychu, hdy by móžno było, tež wuzwolenych zawjedli.

4. Wo cžim budźemy ſudźeni?

My budźemy ſudźeni wo naſchich myſlach, ſłowach a ſkutkach a tež wo
zakomdźenju dobroho.

„Praju wam, zo změja cžłowjekojo wot kóždoho njewužitnoho ſłowa, kotrež
rycža, na ſudnym dnju zamołwjenjo dawacź.“ Mat. 13, 36.

*5. Kak budźe ſo powſchitkowny ſud dźeržecź?

1) Khryſtus pſchińdźe we mrócželach njebjes, zhromadżi wſchitke ludy
pſched ſwojim trónom, a poſtaji dobrych k ſwojej prawicy, złych k ſwojej
lěwicy. Mat. 24. a 25. Potom budźe 2) dobre a złe, tež najpotajniſche
myſle kóždoho cžłowjeka wozjewjecź, tež hnady, kotrež je kóždomu
wudźělił, a na poſledku budźe nad kóždym ſwój rozſud prajicź. 2. Kor. 5,
10.

„A ja widźach morwych, wulkich a małych, ſtejacych pſched trónom. A
knihi buchu wotewrjene; a morwi buchu z toho ſudźeni, ſchtož bě piſane
we knihach, po ſwojich ſkutkach.“ Zjewj. 20, 12. „Dokelž nicžo <pb
n="74"/>njeje zakhowane, ſchtož njebudźe wozjewjene, a nicžo potajne,
ſchtož ſo njezhoni.“ Luk. 12, 2. a Mark. 4, 22. „Knjez tež to we cźmě
potajene rozjaſni a wotpohladanja wutrobow wozjewi.“ 1. Kor. 4, 5.

6. Kajki budźe rozſud a wukónc powſchitkownoho ſuda?

K dobrym budźe Khryſtus prajicź: „Pójcźe, žohnowani mojoho wótca,
wobſedźcźe kraleſtwo, kiž je wam pſchihotowane wot ſpocžatka ſwěta.“ K
złym pak: „Precž wote mnje, zaklecźi, do wěcžnoho wohnja, kiž je
pſchihotowany djabołej a joho jandźelam. A cźile póńdźa do wěcžneje
cžwěle, ſprawni pak do wěcžnoho žiwjenja.“ Mat. 25.

7. Je pódla powſchitkownoho ſudu tež hiſchcźe druhi ſud?

Haj; je tež woſebity ſud, we kotrymž budźe kóždy cžłowjek hnydom po
ſmjercźi ſudźeny.

Tohodla praji ſwj. piſmo, zo budźe Bóh „kóždomu hižo na dnju joho
ſmjercźe płacźicź po joho ſkutkach.“ Sir. 11, 28.

8. Cžohodla budźe po woſebitym ſudźe hiſchcźe powſchitkowny ſud?

Z tſjoch hłownych pſchicžinow: 1) zo by ſo Boža mudroſcź a ſprawnoſcź
wot wſchitkich cžłowjekow pſchipóznała;

„Wozjewjecź budźa njebjeſa joho ſprawnoſcź, dokelž Bóh je ſudnik.“ Pſ.
49, 6.

2) zo by ſo Jězus Khryſtus pſched cyłym ſwětom pſchekraſnił;

„A budźa widźecź ſyna cžłowjeka pſchiṅcź we mrócželach njebja z wulkej
mocu a majeſtoſcźu.“ Mat. 24, 30.

3) zo bychu pobožni zaſłuženu cžeſcź, bjezbóžni pak zaſłuženu hańbu
dóſtali.

„Bjezbóžni budźa ze ſtrachom ducha žałoſcźicź: Tucźi ſu, kotrymž ſo
něhdy ſmějachmy a kotrychž z njehódnymi rycžemi hanjachmy. My njerozomni
mějachmy jich žiwjenjo za błaznoſcź, a jich kónc za njecžeſny. Hlejcźe,
kak ſu nětko ſtajeni mjez dźěcźi Bože, a kak je jich herbſtwo mjez
ſwjatymi!“ a t. d. Mudr. 5, 3—5.

9. Hdźe pſchińdźe duſcha po woſebitym ſudźe?

Pak do njebjes, pak do hele, pak do cžiſcźa.

10. Kotre duſche pſchińdu do cžiſcźa?

1) Duſche, kiž drje nic z cźežkimi, tola pak ze ſnadnymi hrěchami z
tutoho žiwjenja wuſtupichu;

2) tež tamne, kiž drje hrěcha na ſebi njemějachu, kiž maja pak hiſchcźe
khoſtanja za prjedawſche hrěchi zapokucźicź.

11. Z wotkel wěmy, zo je cžiſcż?

1) Ze ſwj. piſma a z cyrkwinſkich podawiznow.

Ze ſwj. piſma, dokelž we ſtarym zakonju 2. Makk. 12, 46. ſteji: „Swjata
a ſpomožna myſl je, za wotemrjetych ſo modlicź, zo bychu wot jich <pb
n="75"/>hrěchow wumoženi byli.“ We nowym zakonju rycži Khryſtus pola
Mat. 12, 32. wo hrěchach, kotrež ſo we pſchichodnym ſwěcźe wodawaja a
pola Mat. 5, 26. wo jaſtwje pſchichodnoho žiwjenja, z kotrohož ſo
cžłowjek po zapłacźenju dołha puſchcźi. A ſwj. Pawoł 1. Kor. 3, 12—15.
rycži wo tajkich, kiž budźa na ſudnym dnju „zbóžni, ale kaž pſchez
woheń.“

Wucžba cyrkwinſkich podawiznow wukhadźa ze ſtajnoho waſchnja w cyrkwi,
kotraž ſo za wotemrjetych modli, kaž z jenohłóſnoho ſwědcženja ſwjatych
wótcow a koncilow.

2) Z naſchoho rozoma; pſchetož do njebja nichtó njepſchińdźe, kotryž
njeje doſpołnje cžiſty (Zjewj. 21, 27), a do hele jenož tón, kiž w
cźežkim hrěchu wumrje; duž dyrbimy w tamnym ſwěcźe hiſchcźe druhe měſto
měcź, hdźež nic doſpołnje cžiſte, tola pak we hnadże Božej ze ſwěta
wuſtupjene duſche tak dołho pokucźeja, dóńž njebjes doſtojne njejſu.

12. Woſtanje cžiſcź tež hiſchcźe po powſchitkownym ſudźe?

Po powſchitkownym ſudźe budźe jenož njebjo a hela.

Wucžba. Njemyſli ſebi ženje, zo je cźma wokoło tebje, zo nichtó
njewidźi, ſchtož złoho cžiniſch. Pſchetož wócžko Bože widźi wſchitko „a
ſchtožkuli ſo ſtanje, njech je złe abo dobre, pſchinjeſe Bóh něhdy
pſched ſwój ſud.“ Prěd. 12, 14.

Woſmy artikel.

„Ja wěrju do ſwjatoho Ducha.“

(Hl. ſtaw. nabožn. 28.)

1. Pſchez koho wudźěla ſo nam płód abo hnada bójſkoho wumoženja?

Pſchez ſwjatoho Ducha.

2. Hdźe wudźěla ſo nam tuta hnada?

Wona wudźěla ſo nam we katholſkej cyrkwi, kotrejž je Khryſtus runje
tohodla Ducha ſwjatoho ſlubił a póſłał.

3. Schtó je Duch ſwjaty?

Duch ſwjaty je tſecźa woſoba najſwjecźiſcheje Trojicy, wěrny Bóh z
Wótcom a Synom.

Tak wucži ſ. piſmo:

1) Wone mjenuje Ducha ſwjatoho Boha, jene (bycźo) z Wótcom a Synom:
„Cžohodla daſche djabołej twoju wutrobu zawjeſcź, zo by zełhał Duchej
ſwjatomu? Ty njejſy cžłowjekam zełhał, ale Bohu.“ Jap. ſtaw. 5, 3. 4.
„Wótc, ſłowo a Duch ſwjaty a tucźi tſjo ſu jene.“ 1. Jan. 5, 7. — Wone
pſchipiſuje jomu bójſke ſamotnoſcźe: wſchohomóc, wſchudźompſchitomnoſcź,
wſchohowědomoſcź, wěcžnoſcź a t. d. 1. Kor. 12, 8—11. Pſ. 138, 7—10.
a 1. Kor. 2, 10. 11. a t. d. — Wone pſchipiſuje jomu bójſke ſkutki:
ſtworjenjo, wobnowjenjo, ſwjatoſcźenjo ſwěta, wudźělenjo wſchitkich
duchownych darow a t. d. Pſ. 103, 30. Jan 3, 5. 1. Kor. 6, 11. Romſk. 5,
5. Jap. ſtaw. 2, 4. 17. a t. d.

<pb n="76"/>

2) Wone mjenuje Ducha ſwjatoho hako woſobu wot Wótca a Syna rozdźělnu:
„A ja chcu Wótca proſycź, a wón da wam druhoho tróſchtarja, zo by do
wěcžnoſcźe z wami woſtał, ducha wěrnoſcźe.“ Jan 14, 16. 17. „Duch ſwjaty
znoſchowaſche ſo widźomnje hakož hołb’ nad nim, a hłós da ſo z njebjes
ſłyſchecź: Ty ſy mój lubowany ſyn.“ Luk. 3, 22. a t. d.

Tak wucži a je pſchecy wucžiła katholſka cyrkej. Hižo we powſchitkownym
koncilu we Konſtantinoplu (w l. 381) je wona błudnu wucžbu Macedonia,
kiž bójſtwo Ducha ſwjatoho prějeſche, jenohłóſnje zacźiſła a woſebicźe
wuprajiła: „zo Duch ſwjaty, knjez a wožiwjeŕ z Wótcom a Synom jenak ſo
khwali a z modlenjom ſo cžeſcźi.“

4. Wot koho wukhadźa Duch ſwjaty?

Duch ſwjaty wukhadźa wot Wótca a Syna hako z jenoho ſpocžatka.

„Ja póſcźełu wam ducha wěrnoſcźe, kiž wot Wótca wukhadźa. — Wón wot
mojoho dóſtanje.“ Jan 15, 26. a 16, 15.

*5. Cžohodla mjenuje ſo tſecźa woſoba najſwjecźiſcheje Trojicy runje
„Duch ſwjaty“, hacž runje mjenje „duch“ kaž „ſwjaty“ tež prěnjej a
druhej woſebje ſłuſchatej?

Tſecźa woſoba mjenuje ſo woſebje „Duch ſwjaty“; dokelž ſo jej woſebje
ſkutk naſchoho ſwjatoſcźenja pſchipiſuje a wona nam duchowne žiwjenjo
hnady podawa.

Tohodla tež mjenuje ſo tſecźa woſoba „ſwjatoſcźeŕ“ a „wožiwjeŕ“.
Hłubſchu winu, cžohodla ſo tſecźa woſoba najſwjecźiſcheje Trojicy „duch“
mjenuje, widźa wucženi we woſebitym a potajnym waſchnju, na kotrež wona
wot Wótca a Syna wukhadźa.

*6. Cžohodla pſchipiſuje ſo woſebje Duchej ſwjatomu ſkutk naſchoho
ſwjatoſcźenja?

Dokelž je wón hako duch luboſcźe zapocžeŕ wſcheje znutskowneje
ſwjatoſcźe a wudźěleŕ wſchěch pſcheznaturſkich darow a hnadow, z
kotrymiž ſo ſwjatoſcźimy.

Na ſkutku naſchoho ſwjatoſcźenja drje ſo wſchitke tſi bójſke woſoby
wobdźěleja; tola pocźahuje ſo tónſamy hako ſkutk luboſcźe woſebje na
Ducha ſwjatoho, na ducha luboſcźe.

*7. Njeje pak Khryſtus, hako naſch wumožnik, zapocžeŕ naſchoho
ſwjatoſcźenja?

Khryſtus je zapocžeŕ naſchoho ſwjatoſcźenja, dokelž je nam hnadu
tohoſamoho zaſłužił a pſchihotował; Duch ſwjaty pak, dokelž nas
zaſłužbow Khryſtuſowych dla woprawdźe ſwjatoſcźi, t. r. wot hrěchow
cžiſcźi, ſprawnych a Bohu ſpodobnych cžini.

„Scźe wotmycźi, ſcźe ſwjatoſcźeni, ſcźe wuſprawnoſcźeni we mjenje
naſchoho knjeza Jězuſa Khryſtuſa a we duchu naſchoho Boha.“ 1. Kor. 6,
11.

<pb n="77"/>

8. Pſchez cžo ſwjatoſcźi nas Duch ſwjaty?

Wón ſwjatoſcźi nas pſchez pſcheznaturſku hnadu, kotruž najbóle pſchez
ſwjate ſakramenty do naſcheje duſche wuliwa.

9. Kotre ſu woſebicźe dary Ducha ſwjatoho?

Tych je ſydom: Dar 1) mudroſcźe, 2) rozoma, 3) rady, 4) ſylnoſcźe, 5)
wědomoſcźe, 6) pobožnoſcźe, 7) bohabojoſcźe. Jſ. 11, 2.

10. Hdy je Khryſtus ſwojej cyrkwi Ducha ſwjatoho póſłał?

Wón je jej tohoſamoho widźomnje póſłał ſwjatki, hdyž Duch ſwjaty we
wohniwych jazykach na japoſchtołow pſchińdźe.

11. K cžomu bu Duch ſwjaty cyrkwi póſłany?

Wón bu jej póſłany, zo by ju ſtajnje rozwucžował, ſwjatoſcżił,
njewidźomnje wjedł, z cyła zo by jej pokłady hnadow ſobudźělił, kotrež
bě jej Khryſtus zaſłužił.

We mocy Ducha ſwjatoho wucži cyrkej, Jan 14, 26. wucžiſcźa a ſwjatoſcźa
wona, Jan 20, 22. wjedźe a knježi wona. Jap. ſtaw. 20, 28 a 15, 28.

*12. Scźele ſo Duch ſwjaty tež nětko hiſchcźe?

Njewidźomnje ſcźele ſo tež nětko hiſchcźe, tak huſto hacž ze ſwojej
ſwjatoſcźacej hnadu do naſcheje duſche pſchińdźe, zo by we njej bydlił.

„Njewěſcźe, zo ſcźe temple Bože, a zo Duch Boži we was bydli?“ 1. Kor.
3, 16.

13. Kak dołho woſtawa Duch ſwjaty we naſchej duſchi?

Kaž dołho ſo wona cžiſta kóždoho hrěcha zdźerži.

14. Wucźěri potajkim hrěch Ducha ſwjatoho z duſche?

Haj, cźežki hrěch wucźěri Ducha ſwjatoho a wonjeſwjecźi templ Boži.

„Hdyž pak něchtó templ Boži wonjeſwjecźi, znicži joho Bóh, dokelž templ
Boži je ſwjaty, a tón ſcźe wy.“ 1. Kor. 3, 17.

15. Njeje pak Duch ſwjaty wſchudźom?

Hako wſchudżompſchitomny Bóh je wón wſchudźom; ale hako zapocžeŕ a
wudźěleŕ hnadow je wón woſebje pſchi katholſkej cyrkwi a we duſchi
ſprawnoho.

Wucžba. Prócuj ſo pilnje, Ducha ſwjatoho pſchez wotwobrocźenjo kóždoho
hrěcha we wutrobje wobkhowacź a joho pohnuwanjam ſwěrnje poſłuchacź.
„Pſchetož do złeje duſche njezaſtupi mudroſcź, a njebydli we cźěle,
hrěcham podcźiſnjenym; pſchetož Duch ſwjaty cźeknje pſched tajeńcom.“
Mudr. 1, 4. 5.

<pb n="78"/>

Dźewjaty artikel.

„Swjatu, katholſku cyrkej, zhromadźenſtwo ſwjatych.“

§ 1. Wo cyrkwi a jeje zarjadowanju.

1. Schto cžinjachu japoſchtołowje, hdyž běchu ſwjatki Ducha ſwjatoho
dóſtali?

Woni dźěchu do cyłoho ſwěta, prědowachu a kſchcźijachu a zjenocźachu
wſchitkich wokoło ſo, kotſiž wěrjachu a ſo kſchcźicź dachu. (Staw.
nabožn. 28. 29.)

2. Schto naſta z tutych zjenocźenjow wěriwych?

Na wjele měſtach naſtachu kſcheſcźanſke woſady, kotrychž
pſchedſtejicźerjo běchu japoſchtołowje.

Hl. jap. ſtaw. 2, 41. 44. a 4, 32. Japoſchtołſke ſtawizny a wſchitke
liſty japoſchtołow wobkrucźeja, zo nic jeno wucžachu a kſchcźijachu, ale
zo tež cyrkej hako jeje pſchedſtejerjo wjedźechu. Woni porucžachu a
dawachu zakonje, hrožachu, ſudźachu a khoſtachu; wuzankachu njehódnych z
cyrkwje, 1. Kor. 5, 5. a 1. Tim. 1, 20. a pſchiwzachu želnoſcźiwych zas
do cyrkwje. 2. Kor. 2, 10 a t. d.

3. Schto cžinjachu japoſchtołowje, hdyž kſcheſcźanſke woſady
pſchibjerachu?

Woni ſwjecźachu ſtarſchich mužſkich hako biſkopow, a poſtajichu jich
hako pſchedſtejicźerjow nowych kſcheſcźanſkich woſadow z pſchikaznju, zo
bychu tež woni druhich ſwjecźili a poſtajeli. (Staw. nabožn. 31.)

„Woni poſtajachu jim z modlenjom a poſcźenjom ſtarſchich (biſkopow a
měſchnikow) we wſchitkich woſadach.“ Jap. ſtaw. 14, 22. „Tohodla ſym
tebje we Kreta zawoſtajił, zo by we wſchelakich měſtach ſtarſchich
poſtajał.“ Tit. 1, 5.

4. Stejachu jenotliwe woſady mjez ſobu we zwjazku?

Haj, wſchitke ſtejachu mjez ſobu we wuzkim zwjazku, wone wuznawachu
tuſamu wěru, wobdźělichu ſo na tychſamych ſakramentach, wucžinjachu
hromadźe wulku kſcheſcźanſku woſadu pod zhromadnym wjeŕchom — ſwjatym
Pětrom. (Staw. nabožn. 31.)

5. Kak mjenowaſche ſo tuta wulka kſcheſcźanſka woſada pod zhromadnym
wjeŕchom?

Katholſka t. r. powſchitkowna cyrkej, abo z jenym ſłowom cyrkej.

6. Schto je potajkim dźenſniſchi dźeń hiſchcźe cyrkej?

Cyrkej je zhromadźenſtwo wſchitkich kſcheſcźanow na zemi, kiž ſu pſchez
wuznawanjo tejeſameje wěry, a pſchez wobdźělenjo <pb n="79"/>na
tychſamych ſakramentach zjenocźeni pod zhromadnym wjeŕchom, bamžom (hako
naſtupnikom ſ. Pětra), a jomu poddatymi biſkopami (hako naſtupnikami
druhich japoſchtołow).

7. Ma cyrkej tute zarjadowanjo wot japoſchtołow?

Tute zarjadowanjo ma cyrkej wot Khryſtuſa, ſwojoho załožerja;
japoſchtołowje jenož dopjelnichu joho wolu.

8. Pſchez cžo je Khryſtus ſwojej cyrkwi tute zarjadowanjo dał?

Pſchez to, zo ſwojim japoſchtołam ſwoju ſamſnu móc pſchepoda a jich
wupóſła, zo bychu wſchudźom 1) prědowali, 2) kſchcźili, 3) kſchcźenych
pod wyſchſchim dohladom ſ. Pětra wodźili.

Prjedy hacž Khryſtus do njebjes ſpějeſche, rjekny k ſwojim japoſchtołam:
„Mi je wſchitka móc data we njebjeſach a na zemi. Tohodla dźicźe,
wucžcźe wſchitke ludy a kſchcźicźe jich we mjenje Wótca a Syna a Ducha
ſwjatoho; a wucžcźe jich wſchitko dźeržecź, ſchtožkuli ſym wam porucžił;
a hlej ja ſym z wami wſchitke dny hacž do kónca ſwěta.“ Mat. 28, 18—20.
Hižo prjedy bě wón k nim prajił: „Kaž je mje Wótc póſłał, tak ſcźełu ja
was. Kotrymž hrěchi wodacźe, tym ſu wodate; a kotrymž je zdźeržicźe, tym
ſu zdźeržane.“ Jan 20, 21. 23. „Zawěrno wam praju, ſchtožkuli budźecźe
na zemi wjazacź, budźe tež we njebjeſach zwjazane; a ſchtožkuli na zemi
wotwjazacźe, budźe tež we njebjeſach wotwjazane.“ Mat. 18, 18. „Schtóž
was ſłyſchi, mje ſłyſchi; a ſchtóž was zacpěje, mje zacpěje.“ Luk. 10,
16 a t. d.

9. Kak mjenuje ſo tſoje zaſtojnſtwo, kotrež je Khryſtus ze ſwojej mocu
japoſchtołam pſchepodał?

Zaſtojnſtwo wucžeŕſtwa, měſchniſtwa a paſtyŕſtwa.

10. We cžim wobſteji wucžeŕſtwo, měſchniſtwo a paſtyŕſtwo?

Wucžeŕſtwo wobſteji we połnomocy, bójſku wucžbu prědowacź, napſchecźiwne
błudne wucžby zacźiſnycź, a we naſtatych pſchekorach wo wěrje
rozſudźecź.

Měſchniſtwo wobſteji we połnomocy, wopor Božeje mſchě woprowacź,
ſakramenty wudźělecź, ſwjecźicź a žohnowacź.

Paſtyŕſtwo wobſteji we połnomocy, cyrkej Božu wjeſcź, potajkim tež
zakonje dawacź, a jich pſcheſtupjenjo khoſtacź.

11. Cžohodla njemějachu japoſchtołowje ſwoje zaſtojnſtwo hinak, hacž pod
wyſchſchim wjedźenjom ſ. Pětra zaſtacź?

Dokelž bě Khryſtus k zdźerženju jenoty a pſchezjenoſcźe, ſ. Pětra hako
ſwojoho naměſtnika na zemi, a widźomnoho wjeŕcha cyłeje cyrkwje
poſtajił.

*12. Njeje Khryſtus ſam wjeŕch cyrkwje?

Khryſtus drje je ſam wjeŕch cyrkwje, ale njewidźomny.

<pb n="80"/>

*13. Cžohodla bě pódla njewidźomnoho tež hiſchcźe widźomny wyſchſchi
wjeŕch nuznje trěbny?

Dokelž je cyrkej widźomne zhromadźenſtwo abo towaŕſtwo, widźomne
towaŕſtwo pak trjeba tež widźomnoho wjeŕcha.

Tak njemóže žane kraleſtwo bjez widźomnoho knježeŕſtwa wobſtacź, hacž
runje ſu wſchitke kraleſtwa ſwěta wot Boha njewidźomnje wjedźene.

*14. Z cžoho widźimy, zo je Khryſtus Pětra hako wjeŕcha ſwojeje cyrkwje
poſtajił?

To widźimy z toho, zo je Khryſtus 1) na Pětra, hako na woprawdźity
zakładny kamjeń, ſwoju cyrkej twarił;

„Ty ſy Pětr (ſkała) a na tule ſkału chcu ja ſwoju cyrkej twaricź, a mocy
hele ju njepſchewinu.“ Mat. 16, 18. Dokelž mějeſche Pětr zakładny kamjeń
cyrkwje bycź, je ſo Khryſtus woſebje za njoho modlił, zo „joho wěra
njeby wotebjerała“, a jomu pſchikazał, „joho bratrow něhdy wobkrucźecź.“
Luk. 22, 32.

2) jomu woſebje klucže njebjeſkoho kraleſtwa pſchepodał;

„A tebi dam klucže njebjeſkoho kraleſtwa. Schtožkuli zwjazaſch na zemi,
budźe zwjazane tež we njebjeſach; a ſchtožkuli wotwjazaſch na zemi,
budźe wotwjazane tež we njebjeſach.“ Mat. 16, 19.

3) jomu ſamomu pſchikazał, zo by joho cyłe ſtadło paſł.

„Pas moje jehnjata, pas moje wowcy.“ Jan 21, 15—17.

Khryſtus drje je wſchitkich ſwojich japoſchtołow kaž zakłady ſwojeje
cyrkwje ſcžinił a je wſchitkim móc dał, zo bychu wjazali a wotwjazali a
cyrkej wjedli; ſchtož pak je japoſchtołam zhromadnje, to wſchitko je
Pětrej tež hiſchcźe woſebje, a to najprjedy ſlubił a pſchepodał. Tak
dóſta Pětr doſpołnu a njewotwiſnu, japoſchtołowje pak jenož podrjadnu
móc.

*15. Kotre podawki wobkrucźeja nam, zo je Pětr wot Khryſtuſa hako wjeŕch
cyrkwje poſtajeny?

Tute, zo je Pětr po Khryſtuſowym donjebjesſpěcźu 1) zaſtojnſtwo wjeŕcha
woprawdźe zaſtał;

Hdyžkuli mějeſche ſo něſchto wažne rozſudźicź a wuwjeſcź, pozběhny ſo
Pětr najprěni a ſkutkowaſche hako wjeŕch druhich. Tak pſchi wuzwolenju
Matija, tak ſwjatki, tak pſchi naſtatej pſchekorje wo pſchiwzacźu
pohanow do cyrkwje, tak pſchi zhromadźiznje japoſchtołow we Jeruzalemje
a t. d. Jap. ſtaw. 1. 2. 11. 15.

2) zo je ſtajnje wot cyrkwje hako wjeŕch japoſchtołow a paſtyŕ cyłoho
ſtadła Khryſtuſowoho pſchipóznaty był.

Hižo ſwjecźi ſcźenikojo ſtajeja pſchi mjenowanju japoſchtołow ſ. Pětra
najprěnjoho, hacž runje njebě najſtarſchi mjez japoſchtołami, a tež nic
pſched wſchitkimi druhimi k japoſchtołſtwej powołany. Matej praji:
„Mjena dwanacźoch japoſchtołow ſu tele: Prěni Syman, Pětr mjenowany“ a
t. d. Cyrkwinſcy wótcojo powſchitkownoho koncila we Efeſu (we l. 431)
mějachu za „nikomu njewěſtu, wſchitkim lětſtotkam znatu wěc, zo je ſ.
Pětr wjeŕch a hłowa japoſchtołow, zakładny kamjeń katholſkeje cyrkwje“ a
t. d.

<pb n="81"/>

16. Mějeſche po ſmjercźi ſwjatoho Pětra zaſtojnſtwo wjeŕcha cyrkwje
pſcheſtacź?

Ně; pſchetož 1) mějeſche-li cyrkej, kaž bě ju Khryſtus załožił, pſchecy
wobſtacź, dyrbjeſche tež ſkała wobſtacź, na kotruž bě ju twarił, a tež
zaſtojnſtwo paſtyrja, kotrež bě ſam k wjedźenju cyrkwje załožił. 2)
Bě-li widźomny wjeŕch trěbny, kaž dołho bě cyrkej hiſchcźe mała, a hdyž
hiſchcźe žane błudne wucžby njeběchu abo jenož mało, běſche cźim
trěbniſchi potom, hdyž bě ſo cyrkej rozſchěriła, a hdyž błudne wucžby a
wſchelake rozſchcźěpjenja ſo rozmnožichu.

17. Schtó je po ſmjercźi ſ. Pětra widźomny wjeŕch cyrkwje?

Swjaty wótc, bamž, kotryž je prawomócny naſtupnik ſ. Pětra na biſkopſkim
ſtole we Romje, a kotryž bu tohodla hako widżomny wjeŕch cyrkwje a
naměſtnik Khryſtuſowy we wſchitkich cžaſach pſchipóznaty. (Staw. nabožn.
31.)

Cyrkwinſke zhromadźizny, kaž tež jenotliwi cyrkwinſcy wótcojo wſchitkich
lětſtotkow ſu we romſkich bamžach prjednoſcź a wyſchſchu móc ſ. Pětra
jenohłóſnje a najzjawniſcho ze ſłowom a ſkutkom pſchipóznali. Na
„wuradźenja powſchitkownych koncilow a na cyrkwinſke wuſtawy“ powoła ſo
cyrkwinſka zhromadźizna we Florencu (1438), hdyž wupraji: „romſki biſkop
(bamž) ma prjednoſcź (primat) nad cyłej zemju, wón je naſtupnik wjeŕcha
japoſchtołow Pětra, wěrny naměſtnik Khryſtuſowy, hłowa cyłeje cyrkwje,
wótc a wucžeŕ wſchitkich kſcheſcźanow a jomu je we woſobje ſ. Pětra wot
naſchoho knjeza Jězuſa Khryſtuſa doſpołna móc pſchepodata, zo by cyłu
cyrkej paſł, a wjedł a wobknježił.“ — Ženje njemějeſche ſo powſchitkowna
cyrkwinſka zhromadźizna, bjez toho zo njeby bamž abo wot njoho
wotpóſłani we njej pſchedſydſtwo wjedli, a ženje njenamaka cyrkwinſke
rozſudźenjo powſchitkownu płacźiwoſcź, dóṅž ju bamž njewobkrucźi; a
ſchtóž njechaſche bamža hako wjeŕcha cyrkwje pſchipóznacź, bu wot
wſchitkich prawje wěriwych kóždy cžas za wotpadnika dźeržany.

We běhu cžaſa pſchiṅdźe pſchez Bože dopuſchcźenjo naſtupnik ſ. Pětra tež
k wobſedźenju ſwětneje mocy, nahladnoho cyrkwinoho ſtata, zo by tak
ſwoju duchownu móc cźim ſwobodniſcho mohł nałožecź, a zo njeby wot
cžłowjeſkeje hnady a mocy wotwiſował, ale wot Boha ſamoho.

18. Dyrbjeſche tſoje zaſtojnſtwo, kotrež mějachu wſchitcy japoſchtołowje
zhromadnje, tež pſchecy wobſtacź?

Haj; po Khryſtuſowym poſtajenju mějeſche wot japoſchtołow pſcheńcź na
jich naſtupnikow a we tutych bjez pſchetorhnjenja tracź hacž do kónca
ſwěta.

19. Z cžoho ſpóznajemy tute poſtajenjo Khryſtuſowe?

Ze ſłowow, kotrež pſchi pſchepodacźu zaſtojnſtwa praji: „A hlej, ja ſym
pola was wſchitke dny hacž do kónca ſwěta“; ſchtož tola japoſchtołam
ſamym prajene bycź njemóžeſche, dokelž dźěn woni hacž do kónca ſwěta
žiwi bycź njemějachu.

<pb n="82"/>

20. Schtó ſu naſtupnicy japoſchtołow?

Biſkopja, kiž ſu po prawje ſwjecźeni, a z wjeŕchom cyrkwje, z bamžom
zjenocżeni; t. r. biſkopja katholſkeje cyrkwje.

*21. Cžohodla njemóže nichtó naſtupnik japoſchtołow bycź, hdyž njeje z
wjeŕchom cyrkwje zjenocźeny?

1) Dokelž tón, kiž je wot wjeŕcha dźěleny, ani ſtaw cyrkwje bycź
njemóže;

Tohodla je powſchitkowne prawidło: „Hdźež je Pětr (t. r. bamž), tam je
cyrkej.“ Tak ſwj. Ambroſius.

2) dokelž japoſchtołam a jich naſtupnikam njeje žana móc pſchepodata
była, hacž jenož we zjenocźenju z tym, kotromuž je Khryſtus najwyſchſchu
a doſpołnu móc nad cyłej cyrkwju pſchepodał.

*22. Ma po bójſkim poſtajenju bamž ſam cyrkej wjeſcź?

Tež biſkopja maja po bójſkim poſtajenju cyrkej wjeſcź, ale jenož ze
ſwojim wyſchſchim wjeŕchom, bamžom, a pod nim.

„Kedźbujcźe na ſo a na cyłe ſtadło, we kotrymž je was Duch ſwjaty hako
biſkopow poſtajił, zo byſchcźe cyrkej Božu wjedli.“ Jap. ſtaw. 20, 28.

*23. Na kajke waſchnjo wjedu biſkopja cyrkej?

Woni wjedu ju pſchez to, 1) zo kóždy biſkop tón jomu wot bamža
pſchipokazany dźěl cyrkwje, kiž ſo diöceſa, biſkopſka woſada mjenuje,
zaſtara; 2) zo ſo druhdy zhromadźa, zo bychu wo powſchitkownych
naležnoſcźach cyrkwje wuradźeli, a we pſchezjenoſcźi z bamžom
zarjadowanja a kaznje dawali.

24. Pſchez koho zaſtaraja biſkopja ſwoje zaſtojnſtwo we jenotliwych
woſadach ſwojeje diöceſy?

Pſchez měſchnikow abo duſchipaſtyrjow, wot nich póſłanych.

*25. Hdy ma potajkim duchowny prawo, ſwoje měſchniſke zaſtojnſtwo
wukonjecź?

Hdyž je wot ſwojoho prawoho biſkopa k tomu póſłany a hdyž je wot njoho
połnomóc dóſtał.

Nic wot wěriwych, ale wot Boha pſchez prawomócnoho biſkopa dóſtanje
měſchnik ſwjecźiznu a połnomóc. Wſchitcy, kotſiž ju dóſtachu, ſu
„póſłani na Khryſtuſowym měſcźe, kaž by Bóh pſchez nich napominał“ 2.
Kor. 5, 20.; a jim wſchitkim je prajene, ſchtož Jězus ſwojim wupóſłanym
wucžownikam prajeſche: „Schtóž was ſłyſchi, mje ſłyſchi, a ſchtóž was
zacpěje, mje zacpěje; ſchtóž pak mje zacpěje, zacpěje toho, kiž je mje
póſłał.“ Luk. 10, 16.

26. Kak zdźerži ſo pſchezjenoſcź a dobry rjad we cyłej cyrkwi?

Wonej ſo tak zdźeržitej, zo wſchitcy, kiž měſchnicy njejſu, měſchnikam,
měſchnicy biſkopam, biſkopja bamžej we podwolnej poſłuſchnoſcźi poddacźi
woſtanu.

<pb n="83"/>

Khryſtus njeje potajkim wſchitkim ſtawam cyrkwje jenajke prawo a jenajku
móc wudźělił, ale „kóždomu ſtawej na cźěle (cyrkwje) ſwoje měſto
pſchipokazał, kaž ſo jomu ſpodobaſche.... Wón ſam ſcžini někotrych
japoſchtołow, někotrych pak profetow, někotrych pak paſtyrjow a
wucžerjow, k wudoſpołnoſcźenju ſwjatych, k zaſtaranju ſłužby.... Su drje
wſchitcy japoſchtołowje, wſchitcy profetowje, wſchitcy wucžerjo?“ 1.
Kor. 12, 18. 29. Ef. 4, 11. 12. Tohodla pſchiruna ſ. Klemens, wucžownik
a naſtupnik ſ. Pětra, cyrkej z wójſkom, we kotrymž ſu wojacy ſwojim
wyſchkam, wyſchcy zas wyſchſchim porucžerjam, a tucźi zas ſwojomu
wójwodźe podcźiſnjeni.

Wucžba. Cžeſcźuj we ſwojej wutrobje bamža a poſłuchaj joho a z nim
zjenocźenych biſkopow a měſchnikow; pſchetož ſu tebi měſto Boha
pſchedſtajeni, maja tebje we Božim mjenje wucžicź, tebi pokłady hnadow
wudźělecź a tebje k wěcžnej zbóžnoſcźi wjeſcź. Běda tym, kotſiž
duchownſtwo zacpěja a rozſchcźěpjenja ſpocžinaja. „Woni ſu woteſchli po
pucźu Kainowym, a zahinyli w napſchecźiwjenju Koreowym.... Su błudne
hwězdy, kotrymž je tołſta cźma na wěcžne wobkhowana.“ Jud. 11. 13.

§ 2. Wo znamjenjach cyrkwje.

27. Je Khryſtus jenu abo wjacy cyrkwjow załožił?

Khryſtus je jenož jenu cyrkej załožił, kaž je jenož jenu wěru wucžił,
jenu kſchcźeńcu poſtajił (Ef. 4, 5.), jene wucžeŕſke a paſtyŕſke
zaſtojnſtwo za wſchitke ludy zarjadował.

Khryſtus prajeſche: „Na tule ſkału chcu ja ſwoju cyrkej (nic cyrkwje)
twaricź.“ Mat. 16, 18. „Budźe jena wowcžeŕnja a jedyn paſtyŕ.“ Jan 10,
16. A japoſchtołowje mjenuja cyrkej cźěło Khryſtuſowe; 1. Kor. 12, 27. a
dr.; Khryſtus pak ma jenož jene cźěło, a tak je wón tež jenož jenu
cyrkej załožił.

28. Móžemy tule jenu wot Khryſtuſa załoženu cyrkej lohcy ſpóznacź?

Haj; dokelž Khryſtus je widźomnu cyrkej ze ſpóznajomnymi znamjenjemi
załožił, tak zo ſo lohcy namakacź hodźi; hewak njeby pod hroženjom
wěcžnoho zatamanja porucžecź mohł, zo mamy ſo na cyrkej wobrocźicź a ju
poſłuchacź.

„Njezaſwěcźeja ſwěcu, a njeſtajeja ju pod kórc, ale na ſwěcžnik, zo by
wſchitkim ſwěcźiła.“ Mat. 5, 15. „Jeli pak je twój bratr zhrěſchił
pſchecźiwo tebi ..., praj je cyrkwi; jelizo pak cyrkej njepoſłucha, budź
wón tebi hako pohan a cłonik.“ Mat. 18, 17.

*29. We cžim je cyrkej widźomna?

Cyrkej je widźomna 1) we ſwojich pſchedſtajenych a ſwojich ſtawach, 2)
we wozjewjenju a wuznawanju ſwojeje wucžby, 3) we woporje Božeje mſchě a
wudźělenju ſakramentow.

Njeby-li cyrkej takle widźomna była, kak by potom móžno było po
porucžnoſcźi Khryſtuſa a japoſchtołow (Hebr. 13, 17. Mark. 16, 15. 16.
<pb n="84"/>a dr.), pſchedſtajenych cyrkwje poſłuchacź, jeje wucžerjow
ſłyſchecź, na jeje woporje a jeje ſakramentach a z cyła na jeje Božich
ſłužbach ſo wobdźělicź?

30. Na cžim ſpóznajemy wěrnu cyrkej Khryſtuſowu?

Wěrnu cyrkej Khryſtuſowu ſpóznajemy na tym, zo je 1) pſchezjena, 2)
ſwjata, 3) katholſka a 4) japoſchtołſka.

Hižo we Nicejſkim wěrywuznacźu rěka: „Ja wěrju jenu (a tohodla tež
pſchezjenu), ſwjatu, katholſku a japoſchtołſku cyrkej.“

31. Cžohodla dyrbi wěrna cyrkej Khryſtuſowa pſchezjena, ſwjata,
katholſka a japoſchtołſka bycź?

1) Pſchezjena dyrbi wona bycź, dokelž žane kraleſtwo wobſtacź njemóže,
„kiž je we ſebi ſamym njepſchezjene“; Luk. 11, 17. 2) ſwjata, dokelž je
jeje załožeŕ ſwjaty a jeje wotpohladanjo we ſwjatoſcźenju cžłowjekow
wobſteji; 3) katholſka abo powſchitkowna, dokelž je za wſchitke ludy a
za wſchitke cžaſy załožena, Mat. 28, 19. a dokelž ma ſo po ſlubjenju
Khryſtuſa a profetow pſchez cyłu zemju rozſchěrjecź; 4) japoſchtołſka,
dokelž je jeje ſpocžatk a jeje wucžba japoſchtołſka, Ef. 2, 20. a dokelž
maja jeje pſchedſtajeni woprawdźicźi naſtupnicy japoſchtołow bycź. (Hl.
ſtr. 81 praſch. 18—21.)

32. Kotra cyrkej ma tute ſchtyri znamjenja?

Tute ſchtyri znamjenja nima zawěrno žana druha, hacž romſko-katholſka
cyrkej, t. r. kotraž bamža we Romje za ſwojoho wjeŕcha pſchipóznawa.

33. Cžohodla je romſko-katholſka cyrkej pſchezjena?

Dokelž ma pſchecy a wſchudźom 1) tuſamu wěru, 2) tónſamy wopor a teſame
ſakramenty, 3) jenoho zhromadnoho wjeŕcha.

34. Cžohodla je romſko-katholſka cyrkej ſwjata?

1) Dokelž je jeje załožeŕ a jeje wucžba ſwjata; 2) dokelž wona wſchitke
wot Khryſtuſa załožene ſakramenty ſwěrnje wobkhowa a wudźěla; 3) dokelž
běchu we njej pſchecy ſwjecźi, kotrychž ſwjatoſcź bu tež pſchez dźiwy a
wurjadne hnady wot Boha wobkrucźena.

Njewuſchnoſcźe a njekhmanſtwa jenotliwych ſtawow njemóža ſo cyrkwi ſamej
pſchipiſowacź, dokelž njejſu z jeje wucžby abo z jeje zarjadowanja
naſtałe a ženje wot njeje za dobre ſpóznate njebuchu. Dyrbi ſnadź
cyrkej, dokelž ſo we njej njewuſchnoſcźe a pohórſchki namakaja,
pſcheſtacź prawa cyrkej bycź? Ale cžohodla dha pſchiruna Khryſtus ſam
ſwoju cyrkej z rolu, na kotrejž pſcheṅca a pjanka roſcźe, ze ſycźu,
kotraž dobre a ſchpatne ryby we ſebi zhromadźa? Mat. 13. A hdźe je we
cžaſu japoſchtołow prawa cyrkej była? pſchetož tež tehdom namakachu ſo
we njej pohórſchki, 1. Kor. 11. a tež njehódni pſchedſtejerjo. Zjewj. 2.
a 3.

<pb n="85"/>

35. Cžohodla je romſka cyrkej zawěrno katholſka abo powſchitkowna?

1) Dokelž wona wot Khryſtuſa we wſchitkich cžaſach wobſtejeſche z
tymſamym wucžeŕſtwom, měſchniſtwom a paſtyŕſtwom kaž nětko; 2) dokelž je
pſchez cyłu zemju rozſchěrjena, a 3) ſo pſchecy rozſchěrja po
porucžnoſcźi Božej: „Dźicźe, prědujcźe evangelium wſchitkim
ſtworjenjam.“ Mark. 16, 15.

Tohodla bu romſka cyrkej pſchecy katholſka mjenowana, tež wot
wotpadnikow a njewěriwych, kaž to ſ. Auguſtin hižo praji; a hacž do
dźenſniſchoho dnja mjenuje ſo po cyłym ſwěcźe katholſka cyrkej.

36. Cžohodla je romſko-katholſka cyrkej japoſchtołſka?

Dokelž 1) jeje ſpocžatk hacž k japoſchtołam doſaha; 2) ſo jeje wucžba na
japoſchtołſke podawizny zepjera; 3) ſu jeje pſchedſtejicźerjo, bamž a
biſkopja prawi naſtupnicy japoſchtołow. (Hl. 82. praſch. 20.)

Pſchipóznata wěc je, zo nowotarjo, kaž k pſchikł. Puſeyitojo, ſo cźim
bóle katholſkej wucžbje bliža, cžim bóle a cžim ſwěrniſcho we piſmach ſ.
wótcow za japoſchtołſkimi podawiznami pytaja.

†37. Njejſu dha druhe njekatholſke nabožne zjenocźenſtwa tež pſchezjene?

Wone njejſu a njemóža pſchezjene bycź, 1) dokelž žanoho zhromadnoho
wjeŕcha nimaja; 2) dokelž ma kóždy mjez nimi prawo, ſ. piſmo wukładowacź
a wěricź, kaž chce.

Tohodla „ſu tam a ſem khabłajo wot kóždoho wětra wucžby honjene.“ Ef. 4,
14.

†38. Cžohodla njemóže žane z nich ſo ſwjate mjenowacź?

1) Dokelž jeje załožerjo ſwjecźi njeběchu; 2) dokelž ſu wjele artiklow
wěry a wjele ſwjatoſcźacych ſrědkow, k pſchikł. wopor Božeje mſchě abo
najwjacy ſ. ſakramentow zacźiſli, a na druhej ſtronje wucžby zeſtajeli,
kotrež ſu ſwjatoſcźi napſchecźo; (Staw. nabožn. 43.) 3) dokelž žanoho
ſwjatoho ze ſwojeje ſrjedźizny nimaja, kiž by pſchez dźiwy wobkrucźeny
był.

†39. Cžohodla njemóže ſo žane z nich powſchitkowne mjenowacź?

Dokelž hakle ſu we pozdźiſchim cžaſu naſtałe, a njejſu pſcheſtałe zas do
mnohich ſektow rozpadowacź, z kotrychž žana jenicžka powſchitkownje
rozſchěrjena njeje a tež žana ſo po waſchnju, wot Khryſtuſa poſtajenym,
ſtajnje njerozſchěrja. (Staw. nabožn. 43, 47.)

†40. A cžohodla njemóže ſo žane z nich japoſchtołſke mjenowacź?

1) Dokelž hakle ſu dołho po japoſchtołach, a to pſchez wottorhnjenjo wot
ſtareje, japoſchtołſkeje cyrkwje naſtałe; 2) <pb n="86"/>dokelž jich
njewobſtajna a pſchecy ſo pſcheměnjaca wucžba tola japoſchtołſka bycź
njemóže; 3) dokelž žanych prawomócnych naſtupnikow japoſchtołow, a
tohodla tež žanych wot Khryſtuſa póſłanych wucžerjow a paſtyrjow nimaja.

41. Hdyž nětko žana druha, hacž jenož romſko-katholſka cyrkej, znamjenja
Khryſtuſoweje cyrkwje nima, ſchto z toho ſcźěhuje?

Zo je romſko-katholſka cyrkej jenicžcy wěrna, wot Khryſtuſa załožena
cyrkej.

Wucžba. Proſch huſto za měr a powyſchenjo katholſkeje cyrkwje a za
wobrocźenjo błudnowěriwych a njewěriwych. „Zbóžni ſu wſchitcy, kotſiž
tebje (cyrkej) lubuja, a kiž ſo wjeſela nad twojim měrom.“ Tob. 13, 18.

§ 3. Wo powołanju cyrkwje a wo ſamotnoſcźach, z njoho wukhadźacych.

42. K cžomu je Khryſtus cyrkej załožił?

Khryſtus je cyrkej załožił, zo by pſchez nju wſchitkich cžłowjekow k
wěcžnej zbóžnoſcźi wjedł.

43. Schto ma cyrkej cžinicź, zo by cžłowjekow k zbóžnoſcźi wjedła?

Wona ma jim 1) Khryſtuſowu wucžbu prědowacź; 2) wot Khryſtuſa załožene
ſrědki hnadow wudźělecź; 3) jich na pucźu k wěcžnomu žiwjenju wjeſcź a
regirowacź.

44. Kak je ſo Khryſtus ſtarał, zo móže cyrkej to wſchitko na prawe
waſchnjo dokonjecź?

Wón je 1) cyrkwi ſwoju wucžbu, ſwoje ſakramenty a ſwoju móc dowěrił, jej
ſwoje wucžeŕſke, měſchniſke a paſtyŕſke zaſtojnſtwo pſchepodawſchi;

2) jej pomoc Ducha ſwj. póſłał, zo by tež bójſku wucžbu we wſchitkich
cžaſach njeſkaženu zdźeržała, ſrědki Božeje hnady prawje wudźělała, móc
k ſpomoženju cžłowjekow nałožowała.

♣a)♠ Wo njezmólnej cyrkwi.

45. Pſchez koho zdźerži ſo bójſka wucžba w cyrkwi pſchecy cžiſta a
njeſkažena?

Pſchez njezmólne wucžeŕſtwo cyrkwje.

46. Schtó wucžinja tute njezmólne wucžeŕſtwo?

Romſki bamž a z nim zjenocźeni biſkopja.

Tucźi mjenu jaſo tež wucžaca cyrkej, abo z krótka cyrkej, (Mat. 18, 16.)
mjez tym zo ſo druzy wěriwi poſłuchaca cyrkej mjenuja.

<pb n="87"/>

47. Cžohodla rěka tute cyrkwinſke wucžeŕſtwo njezmólne?

Dokelž z pomocu Ducha ſwjatoho njemóže ani we wucžbje wěry ani we
wucžbje kſcheſcźanſkoho žiwjenja zmolicź.

48. Z wotkel mamy wěſtoſcź, zo cyrkwinſke wucžeŕſtwo zmolicź njemóže?

Wot Khryſtuſa ſamoho, kiž je nam tſoje ſlubjenjo dał:

1) zo „pſchi nim (pſchi wucžeŕſtwje) woſtanje wſchitke dny hacž do kónca
ſwěta“; Mat. 28, 20.

2) zo „duch wěrnoſcźe pſchi nim woſtanje do wěcžnoſcźe“; Jan 14, 16. 17.

3) zo „ſo cyrkej ženje wot mocow hele njepſchewinje“. Mat. 16, 18.

Jeli by ſo hdy ſtacź mohło, zo by wucžaca cyrkej zmoliła, by tež
poſłuchaca zmolicź dyrbjała, dokelž ma tuta winowatoſcź, ſo wot tamneje
powucžicź a wjeſcź dacź, a potom by pſchecźiwo ſlubjenju Khryſtuſowomu
cyła cyrkej wot ducha łžě abo wot hele pſchewinjena była.

*49. Kak mjenuje ſo cyrkej ſwojeje njezmólnoſcźe dla wot ſ. Pawoła?

Wona mjenuje ſo „ſtołp a twjerdźizna wěrnoſcźe“. 1. Tim. 3, 15.

*50. Njejſu pak tež we katholſkej cyrkwi jenotliwi wucžerjo do błuda
pſchiſchli?

Tež; ale jenož tohodla, dokelž hinak wucžachu, hacž cyłe wucžeŕſtwo;
dokelž njezmólnoſcź njeje kóždomu woſebje ſlubjena, ale wucžerjam
(biſkopam) zhromadnje we zjenocźenſtwje z bamžom.

Hdyž njekatholſcy praja, zo je zhromadne wucžeŕſtwo katholſkeje cyrkwje
we běhu cžaſa ſo wot bójſkeje wucžby zabłudźiło a do błuda zapanyło, dha
ſo 1) napſchecźiwjeja woprawdźe ſlubjenjam naſchoho zbóžnika; — 2)
zacźiſnu wſchitkich ſwjatych cyrkwinſkich wótcow, kotſiž toſame wucža,
ſchtož katholſka cyrkej wucži; — 3) rycža pſchecźiwo ſebi ſamym, dokelž
ženje wo tym pſchezjene njeběchu, ſchto je po prawym bójſka wucžba; — 4)
bychu woni, hdy bychu ludy pſchez katholſke wucžeŕſtwo do błuda
zawjedźeni byli, Bohu winu dawacź dyrbjeli, kiž je katholſku cyrkej z
jeje wucžeŕſtwom ſtajnje zdźeržał a jeje nahladnoſcź wobkrucźał, hdyž ju
we wſchitkich cžaſach ſpodźiwnje zakita, po cyłym ſwěcźe rozſchěrjeſche,
z wjele dźiwami pſchekraſni, jeje ſkutkowanju najſpomožniſche płody
pſchinjeſcź da, (Staw. nabožn., wobzanknjenjo 6, 7. 8.) mjez tym zo na
druhej ſtronje ſekty ženje z dźiwami dopokazacź njemóžachu, zo ſu wot
Boha póſłane, a na wopak do woprawdźitych błudow pſchiṅdźechu, pſchez
kotrež je ſo ſwět hiſchcźe bóle ſkazył. (Staw. nabožn. 43. 47.)

51. Hdyž nětko we wěcach wěry pſchekora naſtanje, ſchto mamy cžinicź?

My mamy ſo rozſudźenjow cyrkwinſkoho wucžeŕſtwa dźeržecź.

<pb n="88"/>

„Wón ſam (Khryſtus) je paſtyrjow a wucžerjow poſtajił ...., zo njebychmy
wjacy dźěcźi byli, tam a ſem khabłajo, honjene wot kóždoho wětra wucžby
we ſchibałſtwje cžłowjekow a leſcźi tamnych, kiž chcedźa druhich do
błuda zawjeſcź.“ Ef. 4, 11. 14.

52. Hdy dawa njezmólne wucžeŕſtwo rozſudźenja?

1) Hdyž wot bamža wobkrucźena cyrkwinſka zhromadźizna, abo

2) hdyž bamž hako najwyſchſchi paſtyŕ a wucžeŕ cyłeje cyrkwje rozſudźi,
cžoho maja ſo wſchitcy kſcheſcźenjo w naſtupanju wěrnoſcźe wěry abo
kſcheſcźanſkoho žiwjenja dźeržecź.

Tajke rozſudźenja bamža ſu runje tak njezmólne hako rozſudźenja cyłoho
wucžeŕſtwa, kaž je to cyrkej we vatikanſkim koncilu (18. julija 1870)
zjawnje wuprajiła.

53. Mamy tež wot Khryſtuſa wěſtoſcź, zo ſu tajke rozſudźenja bamža
njezmólne?

Haj, tule wěſtoſcź mamy w tym,

1) zo je Khryſtus bamža, hako naſtupnika ſwjatoho Pětra, k zakładej
ſwojeje cyrkwje ſcžinił; Mat. 16, 18.

2) zo je joho, hako naſtupnika ſwjatoho Pětra za paſtyrja a wucžerja
cyłeje cyrkwje poſtajił; Jan. 21, 15—17.

3) zo je jomu hako naſtupnikej ſwjatoho Pětra ſlubjenjo dał, zo joho
wěra njebudźe wotebjeracź, a porucžnoſcź, zo by ſwojich bratrow we wěrje
poſylnjał. Luk. 22, 32.

*54. Po cžim rozſudźuje cyrkwinſke wucžeŕſtwo, hdyž we wěcach wěry
pſchekora naſtanje?

Po wopſchijecźu ſ. piſma a cyrkwinſkich podawiznow.

*55. Njewucži potajkim cyrkej nicžo nowe, hdyž pſchi naſtatych
pſchekorach rozſudźi, ſchto ma ſo wěricź?

Ně; wona rozeſtaja jenož ſłowo Bože, jej w ſ. piſmje a cyrkwinſkich
podawiznach dowěrjene, a zacźiſnje napſchecźoſtejace błudy a
nowotaŕſtwa.

Wucžba katholſkeje cyrkwje njeje žana druha, hacž wucžba Khryſtuſa a
japoſchtołow, kotraž je jej k ſwěrnomu wobkhowanju a wozjewjenju
dowěrjena. Cyrkej zwoſtanje tohodla pſchecy a we wſchitkich cžaſach
pſchi ſtarej, wot wótcow dóſtatej wucžbje, a napomina ze ſ. japoſchtołom
wſchitkich: „Wobkhowaj tebi dowěrjenu wucžbu, a bjeŕ ſo na kedźbu pſched
njeſwjatym nowotaŕſtwom, a napſchecźiwjacymi rozmłowjenjemi wopacžnje
tak mjenowaneje wědomoſcźe.“ 1. Tim. 6, 20. a 2. Tim. 1, 14. „Mnozy
cžłowjekowje a zawjednicy pak budźa pſchecy hórſchi, dokelž woni błudźa
a wjedu do błuda. Ty pak woſtaṅ we tym, ſchtož ſy nawuknył a ſchtož je
tebi dowěrjene.“ 2. Tim. 3, 13. 14. „Hdyž wam něchtó druhe ſcźenjo
wozjewja, hako ſcźe dóſtali, budź wuzanknjeny.“ Gal. 1, 9. „Schtož je ſo
wſchudźom, we wſchitkich cžaſach a wot wſchitkich wěriło, to je wěrnje a
woprawdźe katholſke.“ (Tak Vincenc z Lerina † w l. 450.)

<pb n="89"/>

♣b)♠ Wo jenicžcy wozbožacej cyrkwi.

56. Hdyž ma katholſka cyrkej wſchitkich cžłowjekow k zbóžnoſcźi wjeſcź,
a hdyž je k tomu wot Khryſtuſa wucžbu, ſrědki Božeje hnady a druhu móc
dóſtała; ſchto dyrbi kóždy cžłowjek ze ſwojeje ſtrony cžinicź?

Kóždy dyrbi, jelizo chce wěcžnu zbóžnoſcź dóſtacź, ſtaw katholſkeje
cyrkwje bycź, jeje wucžby wěricź, jeje ſ. ſakramenty wužiwacź, a jeje
mocy ſo podcźiſnycź.

57. Schtó wucži nas tule winowatoſcź?

Jězus Khryſtus ſam ze ſłowami (Mat. 18, 17.): „Jelizo něchtó cyrkej
njepoſłucha, budź tebi hako pohan a cłonik“; a (Mark. 16, 16): „Schtóž
njewěri (japoſchtołam a jich prawym naſtupnikam), budźe zatamany“.

Z prawom rěka potajkim katholſka cyrkej jenicžcy wozbožaca. Ju zacpěcź
rěka tak wjele, hako Khryſtuſa, mjenujcy joho wucžbu, joho ſ.
ſakramenty, joho móc zacpěcź; wot njeje ſo dźělicź, tak wjele, hako wot
Khryſtuſa ſo dźělicź, a wěcžnoho zatamanja ſo hódnoho ſcžinicź. Tohodla
je hižo we lěcźe 412 na koncilu we Cirta ſ. Auguſtin z druhimi biſkopami
Afriki prajił: „Schtóžkuli je wot katholſkeje cyrkwje dźěleny, njezměje
runje tohodla, dokelž je z tym wot jenoty Khryſtuſoweje dźěleny, byrnje
khwalomnje žiwy bycź měnił, žiwjenjo we ſebi, ale hněw Boži woſtanje nad
nim.“

*58. Schtó je ſtaw katholſkeje cyrkwje?

Kóždy kſchcźeny, kiž njeje ani z dobrej wolu z njeje wuſtupił, ani z
njeje wuſtorcženy był.

*59. Kotſi ſu ſo dobrowólnje wot cyrkwje dźělili?

1) Wſchitcy, kiž ſu ze ſamſneje winy błudnowěriwi, t. r. wucžbu wot
cyrkwje zacźiſnjenu wuznawaja, abo njewěriwi, kiž z cyła kſcheſcźanſku
wěru nimaja a njewuznawaja.

2) Wſchitcy, kiž ſu ze ſamſneje winy ſchismatikojo, t. r.
wotſchcźěpjeni, kiž drje ſo wucžby cyrkwje njewotrjeknychu, ale
poſłuſchnoſcźe pſchecźiwo njej a bamžej, jeje wjeŕchej.

*60. Kotſi ſu z katholſkeje cyrkwje wuzanknjeni?

Exkommunicirowani, t. r. kotſiž ſu hako njeporadne ſtawy z cyrkwinſkoho
zjenocźenſtwa wuſtorcženi.

*61. Njejſu tajcy, kiž ſu bjez ſwojeje winy błudnowěriwy, tež wot
katholſkeje cyrkwje dźěleni?

Schtóž je bjez ſwojeje winy błudnowěriwy, pſchi tym ſwěrnje wěrnoſcź
pyta a mjez tym po najlěpſchim ſpóznacźu wolu Božu cžini, woſtanje,
byrnje we widźomnym zwjazku ze cyrk<pb n="90"/>wju njeſtał, tola we
duchu z njej zjenocźeny a ma dźěl na jeje hnadach.

Bjez winy błudnowěriwi paruja drje wjele, hacž runje nic wſchitke
hnadowne ſrědki a žohnowanja naſcheje ſ. wěry, k pſchikł. najſwjecźiſchi
wopor Božeje mſchě, woprawdźite woprawjenjo, měſchniſke wotwjazanjo, ſ.
ſakramenty mrějacych a t. d. — Tohodla mamy za błudźacych proſycź, z
wěrnej luboſcźu a dobrym pſchikładom k jich wobrocźenju ſobuſkutkowacź.

†62. Schtó je ze ſamſneje winy błudnowěriwy?

Błudnowěriwy ze ſamſneje winy je:

1) kotryž katholſku cyrkej znaje, a wo jeje wěrnoſcźi pſcheſwědcženy je,
ale do njeje njezaſtupi;

2) kotryž by, hdy by ſwěrnje pytacź chcył, ju ſpóznacź mohł, ale z
liwkoſcźe abo z druhich khoſtanja hódnych pſchicžinow pytacź zakomdźi.

*63. Mamy my rozſudźicź, hacž je něchtó ze ſamſneje winy we błudnej
wěrje abo nic?

To ſmě Bóh ſam rozſudźicź, kiž wutroby pſchepytuje (Pſ. 7, 10.) a
potajne cžłowjekow rozſudźuje. (Romſk. 2, 16.)

„Njeſudźcźe pſched cžaſom, prjedy hacž Knjez pſchiṅdźe, kiž tež we cźmě
zakhowane na ſwětło pſchinjeſe a wotpohladanja wutrobow wozjewi.“ 1.
Kor. 4, 5.

*64. Doſaha k dóſtacźu wěcžneje zbóžnoſcźe, zo je něchtó ſtaw
katholſkeje cyrkwje?

Ně; pſchetož ſu tež zhniłe a morwe ſtawy, Zjewj. 3, 1. kiž ſebi z
hrěchami wěcžne zatamanjo zaſłuža.

65. Schto wuznawamy potajkim ze ſłowami japoſchtołſkoho wěrywuznacźa:
„Ja wěrju ſwjatu, katholſku cyrkej“?

My wuznawamy, zo je Khryſtus widźomnu cyrkej załožił, kotraž je
njepowalna we ſwojim tracźu a njezmólna we ſwojej wucžbje, kotrejž mamy
bjez wuměnjenja wěricź a poſłuchacź, chcemy-li wěcžnu zbóžnoſcź dóſtacź,
a zo to žana druha cyrkej njeje, hacž romſko-katholſka cyrkej.

Wucžba. Z prawom mjenujemy katholſku cyrkej naſchu macź; pſchetož 1) je
nas we kſchcźeṅcy z nowa narodźiła a dźěcźi Bože ſcžiniła, 2) žiwi nas
ze ſłowom Božim a z khlěbom jandźelow, 3) wocźehnje nas w bohabojoſcźi,
a 4) podpjera nas we žiwjenju a tež po ſmjercźi z modlitwu, poſylnjenjom
a pomocu. Cžeſcźuj a lubuj tohodla cyrkej kaž ſwoju macź; poſłuchaj
pilnje jeje rozwucženja, a podcźiſṅ ſo ponižnje wſchitkim jeje zakonjam
a zarjadowanjam; pſchetož „tón njezměje Boha za wótca, kiž cyrkej njecha
za macźeŕ měcź.“ S. Cyprian, biſkop a martraŕ. († l. 258.)

<pb n="91"/>

§ 4. „Zhromadźenſtwo ſwjatych“.

66. Su jenož Khryſtuſawěriwi na zemi mjez ſobu w jenej cyrkwi
zjenocźeni?

Z Khryſtuſawěriwymi na zemi ſu tež duchownje zjenocźeni zbóžni we
njebjeſach a duſche we cžiſcźu.

Khryſtuſawěriwi na zemi, kiž ſu ſtawy katholſkeje cyrkwje, wucžinja
wojowacu, duſche we cžiſcźu cźeŕpjacu, a zbóžni we njebjeſach ſo
zradowacu cyrkej; tola ſu tute tſi cyrkwje po prawym jenož jena we
tſojim wobſtejenju.

67. We cžim wobſteji tute duchowne zjenocźenjo?

Tute duchowne zjenocźenjo wobſteji we tym, zo ſu wſchitcy ſtawy jenoho
cźěła, kotrohož hłowa je Khryſtus, a tohodla na duchownych kubłach
jenoho ſtawa wſchitke druhe tež dźěl maja.

„Kaž mamy we jenym cźěle wjele ſtawow, tak ſmy mnozy jene cźěło we
Khryſtuſu, jenotliwi pak mjez ſobu ſtawy.“ Romſk. 12, 4. 5. „Wón
(Khryſtus) je hłowa cźěła cyrkwje.“ Kol. 1, 18.

68. Kak mjenuje ſo tute duchowne zjenocźenſiwo?

Zhromadźenſtwo ſwjatych.

69. Cžohodla rěkaja ſtawy, kiž k tutomu zjenocźenſtwu ſłuſcheja,
zhromadnje ſwjecźi?

Dokelž ſu wſchitcy k ſwjatoſcźi powołani, (1. Theſſ. 4, 3) pſchez
kſchcźeńcu ſwjatoſcźeni, a mnozy z nich hižo k dokonjanej ſwjatoſcźi
pſchiſchli.

70. Schto mamy ze zjenocźenſtwa ze zbóžnymi we njebjeſach?

To, zo ſu zaſłužby, kotrež ſebi na zemi nahromadźichu, a jich zaſtupne
próſtwy pola Boha nam wužitne.

71. Njerozwjaza ſmjercź kóždy zwjazk mjez žiwymi a morwymi?

Ně; wona jón runje tak mało roztorhnje, kaž jich zwjazk z Khryſtuſom,
jich hłowu.

72. Schto maja duſche we cžiſcźu z naſchoho zjenocźenſtwa z nimi?

To, zo jim, hako ſwojim cźeŕpjacym bratram, k pomocy pſchińdźemy, zo
bychu jich cžwěle polóžene a pſchikrótſchene byłe.

73. Z cžim móžemy khudym duſcham we cžiſcźu k pomocy pſchińcź?

Z modlenjom, jałmožnu a druhimi dobrymi ſkutkami, woſebje z woporom
Božeje mſchě a pſchiwobrocźenjom wotpuſkow.

„Judaſch Makkabejſki póſła dwanacźe tyſac drachmow ſlěbra do Jeruzalema,
zo by ſo za hrěchi wotemrjetych wopor pſchinjeſł. Je potajkim ſwjata a
ſpomožna myſl, za wotemrjetych ſo modlicź, zo bychu wot jich hrěchow
wumoženi byli.“ 2. Makk. 12, 43. 46. Zo je ſo wot <pb
n="92"/>najſtarſchich cžaſow za wotemrjetych modliło, a zo ſu
japoſchtołowje ſami poſtajili, pſchi ſ. woporje Božeje mſchě jich
wopominacź, wobkrucźeja hižo najſtarſchi cyrkwinſcy wótcojo. (Dźeṅ
wſchěch duſchow.)

74. Schto mamy my ze zjenocźenſtwa, kiž mjez Khryſtuſawěriwymi na zemi
wobſteji?

My mamy dźěl na wſchitkich woporach Božeje mſchě, na modlitwach a
dobrych ſkutkach, kiž ſo we katholſkej cyrkwi dokonjeja, a z cyła na
wſchitkich jeje duchownych kubłach.

„Bóh je cźěło tak zarjadował, zo ſo ſtawy jenak za ſo ſtaraja.... Wy pak
ſcźe cźěło Khryſtuſowe a mjez ſobu ſtawy.“ 1. Kor. 12, 24—27.

*75. Maja tež hrěſchnicy, dóńž njejſu z cyrkwje wuſtorcženi, dźěl na
tutym zjenocźenſtwje?

Hrěſchnicy, hako morwe ſtawy, zhubja drje najwjacy z duchownych kubłow,
tola maja hiſchcźe, dokelž ſu z cyrkwju zjenocźeni, wſchelake ſrědki a
hnady k ſwojomu nakazanju.

Wucžba. Modl ſo wſchědnje za ſwojich ſobukſcheſcźanow, kotſiž pak na
zemi wojuja abo w cžiſcźu pokucźeja, a porucžej ſo kóžde ranjo a wjecžor
zakitej ſwjatych w njebjeſach. Pſchede wſchim prócuj ſo za ſwjatym
žiwjenjom; pſchetož ſmy „ſobukrajenjo ſwjatych a domjacy Boži.“ Ef. 2,
19.

Dźeſaty artikel.

„Wodawanjo hrěchow“.

1. Schto wucži nas dźeſaty artikel wěrywuznacźa?

Zo móžemy we katholſkej cyrkwi pſchez zaſłužby Jězuſa Khryſtuſa
ſpuſchcźenjo hrěchow a jich khoſtanjow dóſtacź.

„Khwaleny budź Bóh a wótc naſchoho knjeza Jězuſa Khryſtuſa, we kotrymž
mamy wumoženjo pſchez joho krej, wodacźo hrěchow po bohatoſcźi joho
hnady.“ Ef. 1, 3. 7.

2. Kajke hrěchi móža ſo we katholſkej cyrkwi ſpuſchcźecź?

Wſchitke hrěchi bjez wuwzacźa.

3. Schto dyrbi hrěſchnik cžinicź, zo by wodacźo ſwojich hrěchow dóſtał?

Wón dyrbi 1) wěrnu pokutu cžinicź, dokelž Khryſtus praji: „Jelizo pokutu
njecžinicźe, wſchitcy zahinjecźe.“ Luk. 13, 3. 2) wot Khryſtuſa k
wodacźu hrěchow poſtajene ſ. ſakramenty hódnje dóſtacź.

4. Kotre ſakramenty je Khryſtus k wodacźu hrěchow poſtajił? Swjataj
ſakramentaj kſchcźeńcy a pokuty.

<pb n="93"/>

5. Schtó ma móc, we ſwjatym ſakramencźe pokuty hrěchi ſpuſchcźecź?

Biſkopja a wot nich poſtajeni měſchnicy katholſkeje cyrkwje; pſchetož
jenož k tutym je prajene: „Kotrymž hrěchi wodacźe, tym ſu wodate.“ Jan
20, 23.

Wucžba. Dźakuj ſo Bohu z wutroby, zo je ſpuſchcźenjo hrěchow ſlubił, a
khodź rady a huſcźiſcho, ale tež z pſchiſłuſchnym pſchihotowanjom k ſ.
ſpowjedźi, zo by tež tebi prajene było: „Dowěr ſo, ſyno; twoje hrěchi ſu
cźi wodate.“ Mat. 9, 2.

Jědnaty artikel.

„Horjeſtacźo mjaſa“.

1. Schto ſtanje ſo pſchi ſmjercźi cžłowjeka?

Duſcha dźěli ſo wot cźěła a pſchińdźe pſched ſud Boži; cźěło pak wrócźi
ſo k zemi. Prěd. 12, 7.

2. Cžohodla dyrbja wſchitcy cžłowjekowje wumrjecź?

Dokelž ſu wſchitcy we Hadamje zhrěſchili.

„Pſchez hrěch je ſmjercź do ſwěta pſchiſchła.“ Romſk. 5, 12.

*3. Cžohodla je nam Bóh cžas naſcheje ſmjercźe potajił?

Zo bychmy joho 1) hako najwyſchſchoho knjeza nad žiwjenjom a ſmjercźu
cżim bóle cžeſcźili a ſo joho bojeli;

2) zo bychmy kóžde wokomiknjenjo k ſmjercźi hotowi byli;

„Budźcźe dha hotowi, dokelž ſyn cžłowjeka pſchiṅdźe we hodźinje, w
kotrejž njewocžakujecźe.“ Luk. 12, 40. Pſchirunanjo wo dźeſacźich
knježnach. Mat. 25.

3) zo by ſo pſchewulka bojoſcź pomjeńſchiła, kotruž pomyſlenjo na blizku
ſmjercź zbudźuje.

*4. Kak mamy k ſmjercźi hotowi bycź?

My mamy ſo ſwěrnje hrěchow woſtajicź a Bohu ſpodobne žiwjenjo wjeſcź.

5. Kak dołho woſtanje cźěło we zemi?

Cźěło woſtanje we zemi hacž k ſudnomu dnju, hdźež je Bóh zaſy zbudźi a z
duſchu, wot kotrejež je ſmjercź je dźěliła, zaſy na wěcžne zjenocźi.

„Pſchiṅdźe hodźina, we kotrejž wſchitcy, kiž we rowach ſu, hłós ſyna
Božoho wuſłyſcha. A wuṅdu, kiž ſu dobre cžinili, k horjeſtacźu žiwjenja,
kiž pak ſu złe ſkutkowali, k horjeſtacźu ſuda“, t. r. zo bychu ſwoje
wotſudźenjo k zatamanju ſłyſcheli. Jan 5, 28. 29.

6. Kak mjenujemy tute zbudźenjo cźěłow k žiwjenju?

Horjeſtacźo mjaſa.

<pb n="94"/>

*7. Kak dha móža do procha rozpanjene cźěła ſo zaſy k žiwjenju
wubudźicź?

Pſchez Božu wſchohomóc móža ſo naſche do procha rozpanjene cźěła runje
tak lohcy zaſy k žiwjenju wubudźicź, kaž buchu něhdy z nicżoho
ſtworjene.

Pſchirunanjo wo ſymjenju. 1. Kor. 15, 35. a t. d.

8. Cžohodla budźa naſche cźěła zaſy horjeſtawacź?

1) Zo by tež cźěło dźěl brało na mycźe abo khoſtanju, kaž je dźěl měło
na dokonjenju dobrych abo złych ſkutkow, 2. Kor. 5, 10.; 2) zo by
dobycźo Khryſtuſowe nad ſmjercźu doſpołne było.

„Hdyž ſo tute ſmjertne woblecže njeſmjertnoſcź, potom dopjelni ſo ſłowo,
kiž je piſane: Póžrjena je ſmjercź we dobycźu; ſmjercź, hdźe je twoje
dobycźo?“ 1. Kor. 15, 54. 55.

9. Budźa wſchitcy cžłowjekojo horjeſtawacź?

Haj, wſchitcy cžłowjekojo, dobri kaž zli. Jan 5.

10. Budźa wſchitke cźěła horjeſtanjenych jenajke?

Ně; cźěła złych budźa hrozne, cźěła dobrych pak budźa kraſne,
pſchekraſnjenomu cźěłej Khryſtuſowomu podobne.

„Budźemy drje wſchitcy horjeſtawacź, ale njebudźemy wſchitcy
pſcheměnjeni (pſchekraſnjeni).“ 1. Kor. 15, 51. „Jězus Khryſtus
pſcheměni cźěło naſcheje nizkoſcźe, zo by ſpodobnjene było cźěłu joho
kraſnoſcźe.“ Fil. 3, 21. Z toho pſchiṅdźe cžeſcź, kotruž cźěłam
wotemrjetych wopokazujemy. (Pohrjeb, ſwjecźene pohrjebniſchcźa.)

Rozeznawamy po ſłowach 1. Kor. 15, 42—44. ſchtyri ſamotnoſcźe
pſchekraſnjenych cźěłow: 1) „Syte budźe (cźěło) w tłajitoſcźi,
horjeſtawacź budźe w njetłajitoſcźi“ (pſchetłacźu a cźeŕpjenjam
njewuſtajene). 2) „Syte budźe w njecžeſcźi, horjeſtawacź budźe w
kraſnoſcźi“ (błyſchcźate, jaſne). 3) „Syte budźe w ſłaboſcźi,
horjeſtawacź budźe w mocy“ (mócne, ſpěſchne kaž błyſk). 4) „Syte budźe
cźělne cźěło, horjeſtawacź budźe duchowne cźěło“ (lohke, kiž ſo wot
cźěłnych zadźěwkow njezadźeržuje).

11. Schto ma wěra do horjeſtacźa mjaſa we nas ſkutkowacź?

To, 1) zo ſwoje cźěło w cžeſcźi dźeržimy, a je ženje k hrěchej
njetrjebamy;

„Pſchekraſnjejcźe a noſchcźe Boha w ſwojim cźěle.“ 1. Kor. 6, 20.

2) zo wſchitke cźělne cźeŕpjenja a tež ſmjercź ſcźeŕpnje znjeſemy;

Pſchikł.: Job. 19, 25—27. „Budu na ſudnym dnju ze zemje horjeſtawacź, a
zaſy wobdaty ze ſwojej kožu, a we ſwojim mjaſu budu ſwojoho Boha
widźecź. Tale moja nadźija wotpocžuje we mojej wutrobje.“ Makkabejſcy
bratſja. 2. Makk. 7, 9—14.

<pb n="95"/>

3) zo ſo pſchi ſmjercźi ſwojich pſchecźelow tróſchtujemy.

„Njechamy, bratſja, zo byſchcźe njewjedźeli wo wotemrjetych, a ſo
rudźili, kaž druzy, kotſiž nadźiju nimaja“ a t. d. 1. Theſſ. 4, 12—17.

Wucžba. Njetrjebaj ženje wocži, jazyk, wuſchi, rucy a ſwoje druhe zmyſły
abo ſtawy k złomu, ale „podaj je ſłužbje ſprawnoſcźe k ſwjatoſcźenju“
Romſk. 6, 19; zo by něhdy k wěcžnej zbóžnoſcźi horjeſtanył a nic k
wěcžnomu zatamanju.

Dwanaty artikel.

„A wěcžne žiwjenjo. Amen.“

1. Schto wucži nas dwanaty artikel wěrywuznacźa?

Wón nas wucži, 1) zo je po tutym žiwjenju druhe wěcžnje trajace
žiwjenjo, 2) zo budźa we tymſamym ſprawni wěcžnu zbóžnoſcź wužiwacź.

„Sprawni póṅdźa do wěcžnoho žiwjenja“, t. r. do wěcžneje zbóžnoſcźe.
Mat. 25, 46.

*2. We cžim wobſteji wěcžna zbóžnoſcź ſprawnych?

1) Woni widźa Boha, kajkiž wón je, a ſu z nim we najnutrniſchej luboſcźi
zjenocźeni;

„Widźimy nětko kaž we ſchpihelu w podobnoſcźi, potom pak wot woblicža k
woblicžu.“ 1. Kor. 13, 12. Pſchir. 1. Jan. 3, 2.

2) z tutym widźenjom a lubowanjom Boha wobſynu wſchitke kubła, wěcžnu
wjeſołoſcź a kraſnoſcź we towaŕſtwje wſchitkich jandźelow a ſwjatych.

„Bóh wotrěje kóždu ſylzu z jich wocžow, a ſmjercź wjacy njebudźe; ani
zrudoba, ani žałoſcź, ani boloſcź.“ Zjewj. 21, 4. „Woni budźa wopojeni
wot pſchebohatych kubłow twojoho domu, o knježe! a z rěki twojeje
radoſcźe napojeſch jich ty“ Pſ. 35, 9. „Woni dóſtanu kraſne kraleſtwo a
hordoznu krónu z ruki toho Knjeza.“ Mudr. 5, 17.

3. Móžemy wěcžnu zbóžnoſcź zapſchijecź?

Ně; wulkoſcź njebjeſkeje zbóžnoſcźe pſcheſahuje wſchitko, ſchtož ſo
myſlicź abo prajicź hodźi.

Pſchetož „žane wócžko njeje widźało, žane wucho ſłyſchało, a do žaneje
cžłowjeſkeje wutroby njeje pſchiſchło, ſchtož je Bóh tym pſchihotował,
kotſiž joho lubuja.“ 1. Kor. 2, 9.

4. Budża wſchitcy jenak zbóžni?

Ně; ale „kóždy ſwoje myto dóſtanje po ſwojim dźěle“, t. r. po ſwojich
zaſłužbach. 1. Kor. 3, 8.

„Schtóž ſkupje ſyje, budźe tež ſkupje žnjecź, ſchtóž pak nadobnje ſyje,
budźe tež nadobnje žnjecź.“ 2. Kor. 9, 6. Pſchir. 1. Kor. 15, 41. 42.

<pb n="96"/>

5. Kajke budźe wěcžne žiwjenjo złych?

To budźe žiwjenjo bjez hnady a wjeſela, žiwjenjo połne cžwělow we heli.

Tajke žiwjenjo mjenuje ſo we ſ. piſmje druha, wěcžna ſmjercź.
„Bojazliwym a njewěriwym, a njekhmanikam a mordarjam, kurwarjam, a
kuzłarjam, pſchibohow cžeſcźerjam, a wſchitkim łharjam — budźe dźěl we
jězorje, z wohenjom a ſchwablom ſo palacym, ſchtož je druha ſmjercź.“
Zjewj. 21, 8.

*6. Schto dha je po ſłowach Khryſtuſowych hela?

„Měſto martry, wěcžna cžwěla, njewuhaſchomny woheń, najhórſcha cźma,
hdźež je płacž a kſchipjenjo zubow.“ Luk. 16, 28. Mat. 25, 46. a 8, 12.
Mark. 9, 44.

7. Schtó budźe khoſtanjam hele pſchiſudźeny?

Kotryž we njepſchecźelſtwje Božim, t. r. we cźežkim hrěſche wumrje.

„Schtóž hrěch cžini, je“ po ſłowach ſ. piſma „z djaboła“ (1. Jan. 3, 8),
zaſłuži ſebi tohodla tež, runja djabołej khoſtany bycź.

*8. Kajke khoſtanja změja zatamani cźeŕpjecź?

1) Znutskownu cžwělu a zadwělowanjo pſchi dopomnjecźu na wſchitko złe,
ſchtož ſu ſkutkowali, a na wjele hnadow, kiž ſu njehódnje nałoželi;
Mudr. 5, 1—15. Mat. 8, 12.

2) njewuprajomnu zrudobu a ſtyſkniwoſcź, dokelž ſu njebjeſku zbóžnoſcź
ze ſamſneje winy zhubili; Luk. 13, 25—28.

3) hrozne towaŕſtwo djabołow a wſchitkich zatamanych; Mat. 25, 41.

4) njeznjeſliwu martru a cžwělu bjez nadźije na polóženjo abo
ſkóncženjo; dokelž jich woheń njewuhaſnje a jich cžeŕẃ njewumrje. Mark.
9, 45. Zjewj. 20, 9. 10.

„A tež bohaty wumrje a bu we heli pohrjebany. Hdyž nětko we cžwělach
ſwojej wocži pozběže, wuhlada Abrahama z daloka, a Lazara we joho
klinje. A wón zawoła a praji: Wótcže Abrahamje, ſmil ſo nade mnu, a
póſcźel Lazara, zo by kóncžk ſwojoho porſta we wodźe womacžał a mój
jazyk wokhłodźił; dokelž cźeŕpju wulku cžwělu we tutych płomjenjach“ a
t. d. Luk. 16, 22—24.

9. Z wotkel wěmy, zo ſu khoſtanja zatamanych wěcžne?

1) Z jaſnych ſwědcženjow Khryſtuſa a joho japoſchtołow;

„Dźicźe precž wote mnje, wy zaklecźi, do wěcžnoho wohnja. ... a woni
póṅdźa do wěcžneje cžwěle.“ Mat. 25, 41. a 46. „Je cźi lěpje, zo khromy
do wěcžnoho žiwjenja dźeſch, hako zo by dwě nozy měł a do hele cźiſnjeny
był, do njewuhaſchomnoho wohnja, hdźež jich cžeiẃ njewumrje, a woheṅ
njewuhaſnje.“ Mark. 9, 44. 45. „A kur jich cžwělow budźe ſo pozběhowacź
do wſcheje wěcžnoſcźe.“ Zjewj. 14, 11. a t. d.

<pb n="97"/>

2) z wuprajeneje wucžby njezmólneje cyrkwje, kiž je błudnu wucžbu, po
kotrejž bychu khoſtanja djabołow a zatamanych něhdy kónc měłe,
ſwjatocžnje zacźiſła.

10. Cžohodla ſu khoſtanja zatamanych wěcžne?

1) Dokelž ſebi Boža ſprawnoſcź za rozhněwanjo njeſkóncžneje majeſtoſcźe
Božeje khoſtanjo žada, kotrež je bjez kónca;

2) dokelž wſchitcy, kotſiž we hrěſche wumru, wěcžnje zaſakli we hrěſche
woſtanu;

Hrěch woſtanje hako nakhilnoſcź, byrnje ſo hako ſkutk wjacy dokonjecź
njemóhł. Innocenc ♣III.♠

3) dokelž Bóh we ſwojej ſwjatoſcźi złe mjenje njehidźi, dyžli dobre
lubuje, a tohodla złóſcź wěcžnje khoſta, kaž póccżiwoſcź wěcžnje płacźi;

4) dokelž je jenož wěcžnoſcź helſkich khoſtanjow doſahacy ſrědk,
cžłowjekow wot złoho tež we potajnym wottraſchicź.

Bóh wopokaza nam tež hnadu, helu ſtworjo, dokelž chce nas z tym wot
złoho wotdźeržowacź. Swj. Khryſoſtom.

11. Budźa wſchitcy zatamani jenak wjele cźeŕpjecź?

Ně; ale kóždy budźe cźeŕpjecź po měrje ſwojich hrěchow a po njehódnym
nałoženju jomu ſpožcženych hnadow.

„Kaž wjele je ſo (měſto Babylon) wuzběhowało, a we wjeſelach było, tejko
dajcźe jomu cžwělow a cźeŕpjenjow.“ Zjewj. 18, 7. „Wot kóždoho, kotromuž
je wjele date, budźe ſo tež wjele žadacź.“ Luk. 12, 48.

12. Budźa wſchitcy, kiž ſo zacźiſnu, ze ſamſneje winy zacźiſnjeni?

Haj; dokelž wſchitcy cžłowjekowje móža zbóžni bycź, hdyž jenož chcedźa
bohate hnady, kiž jim Bóh dawa, nałožecź.

„Bóh chce, zo bychu wſchitcy cžłowjekowje zbóžni byli, dokelž je jedyn
ſrjedźicźeŕ mjez Bohom a cžłowjekami, cžłowjek Khryſtus Jězus, kiž je ſo
hako wukupjenjo za wſchitkich pſchepodał.“ 1. Tim. 2, 4—6. „Pſched ſobu
ma cžłowjek žiwjenjo a ſmjercź; ſchtož chce, ſo jomu da.“ Sir. 15, 18.

13. Schto zrozemimy pod ſchtyrjomi poſlednimi wěcami cžłowjeka?

Pod ſchtyrjomi poſlednimi wěcami zrozemimy ſmjercź, ſud, helu a njebjo.

*14. Schto pomha nam huſcźiſche dȯpomnjecźo na ſchtyri poſlednje wěcy?

<pb n="98"/>

Wone nam pomha po ſwědcženju ſ. Ducha, zo ſo pſchez nje pſched hrěchom,
a tak pſched wěcžnym zatamanjom zakitamy.

„We wſchitkich ſwojich ſkutkach dopomń ſo ſwojich poſlednich wěcow, a
njebudźeſch do wěcžnoſcźe hrěſchicź.“ Sir. 7, 40.

15. Z kotrym ſłowom wobzanknjemy japoſchtołſke wěrywuznacźo?

Ze ſłowom „amen“, t. r. „tak je“, abo „njech ſo ſtanje“.

16. Cžohodla wobzanknjemy japoſchtołſke wěrywuznacźo z tutym ſłowom?

Zo bychmy wuznali, zo wſchitko krucźe wěrimy, ſchtož je we dwanacźich
artiklach wěry wopſchijate a zo chcemy po tutej wěrje žiwi bycź a we
njej wumrjecź.

Wucžba. Rozpominaj huſcźiſcho, woſebje w cžaſu ſpytowanja wažnu
wěrnoſcź: „Junu zhubjene, na wěcžne zhubjene“, abo: „Wokomiknite wjeſelo
pſchinjeſe wěcžnu cžwělu; ale krótke cźeŕpjenjo pſchinjeſe wěcžnu
wjeſołoſcź“; a ſłowa Jězuſowe: „Njebjeſke kraleſtwo cźeŕpi móc, a kotſiž
móc nałožuja, ſcźahnu je na ſo.“ Mat. 11, 12.

Druhi hłowny dźěl.

Wo kaznjach.

1. Doſaha k dóſtacźu wěcžneje zbóžnoſcźe, zo wſchitko wěrimy, ſchtož je
Bóh zjewił?

Ně; mamy tež joho kaznje dopjelnicź: „Chceſch-li k žiwjenju nuts hicź,
dźerž kaznje.“ Mat. 19, 17.

„Nic kóždy, kiž ke mni praji: Knježe, knježe, póńdźe nuts do njebjeſkoho
kraleſtwa; ale ſchtóž cžini wolu mojoho wótca, kiž je we njebjeſach,
póńdźe nuts do njebjeſkoho kraleſtwa.“ Mat. 7, 21.

2. Móžemy tež kaznje Bože dopjelnicź?

Haj z pomocu hnady Božeje, kotruž wón nikomu njezapowje, kiž joho wo nju
proſy.

„Joho kaznje njejſu cźežke.“ 1. Jan. 5, 3. „Mój pſchah je ſłódki, a moje
brěmjo je lohke.“ Mat. 11, 30.

*3. Z cžoho ſpóznajemy, zo móžemy kaznje dźeržecź?

Z toho 1) zo Bóh jich pſcheſtupjenjo z wěcžnej cžwělu khoſta;

<pb n="99"/>

„Tamny wotrocžk, kiž je wolu ſwojoho knjeza znał, njeje pak po joho woli
cžinił, dóſtanje wjele pukow.“ Luk. 12, 47.

2) dokelž běchu we wſchitkich cžaſach ſwjecźi, kiž ſu je ſwěrnje
dopjelnili.

Wo Zachariaſu a Hilžbjecźe je piſane: „Wonaj khodźeſchtaj po wſchitkich
kaznjach a porucžnoſcźach Knjeza bjez poroka.“ Luk. 1, 6.

Wo hłownej kazni.

4. Kotra je hłowna kaznja, kiž wſchitke druhe we ſebi wopſchija? Kaznja
luboſcźe k Bohu a k bližſchomu.

5. Kak rěka tuta kaznja?

„Ty dyrbiſch toho Knjeza, ſwojoho Boha lubowacź z cyłeje ſwojeje
wutroby, a z cyłeje ſwojeje duſche, a z cyłeje ſwojeje myſle a ze
wſchěch ſwojich mocow. To je najwjetſcha a prěnja kaznja. Druha pak je
tutej runja: Ty dyrbiſch ſwojoho bližſchoho lubowacź, kaž ſebje ſamoho.“
Mark. 12, 30. 31. Mat. 22, 37—40.

§ 1. Wo luboſcźi k Bohu.

6. Schto je luboſcź k Bohu?

Luboſcź k Bohu je wot Boha darjeny pocžink, z kotrymž ſo jomu,
najwyſchſchomu kubłej, z wutroby podamy, zo bychmy ſo jomu z
dopjelnjenjom joho wole ſpodobali a ſo z nim zjenocźili.

7. Kajka dyrbi naſcha luboſcź k Bohu bycź?

Wona dyrbi 1) pſcheznaturſka bycź, 2) wyſche wſchoho hicź, a 3) we
ſkutku ſo wopokazacź.

8. Hdy je naſcha luboſcź pſcheznaturſka?

Naſcha luboſcź je pſcheznaturſka, hdyž z pomocu hnady Božeje Boha
lubujemy, nic jeno kaž joho ze ſwojim rozomom, ale kaž joho pſchez wěru
ſpóznajemy.

„Pſchetož wotpohladanjo kaznje je luboſcź .... z njetajeneje wěry, wot
kotrejež někotſi ſo zabłudźicy, k proznym rycžam ſo
pſchiwobrocźichu.“ 1. Tim. 1, 5. 6. „Mój ſprawny je žiwy z wěry; hdyž
pak ju wopuſchcźi, njebudźe ſo wjacy lubicź mojej duſchi.“ Hebr. 10, 38.
— Pſchez wěru njeſpóznajemy Boha jenož hako ſtworicźerja ſwěta a
wudźělerja wſchěch naturſkich kubłow, ſchtož tež naſch rozom ſpóznacź
móže, ale tež hako dawacźerja a wudźělerja pſcheznaturſkich hnadow a
dobrotow: hako najmiłoſcźiwſchoho wótca, kiž je nas najluboſcźiwſcho
hako dźěcźi pſchijał, kiž je ſwojoho ſyna dał, zo by nas wumožił,
ſwjatoſcźił, a něhdy we kraleſtwje ſwojeje kraſnoſcźe wěcžnje zbóžnych
ſcžinił.

<pb n="100"/>

9. Hdy lubujemy Boha wyſche wſchoho?

Boha lubujemy wyſche wſchoho, hdyž joho bóle lubujemy, dyžli wſchitko
druhe, tak zo chcemy radſcho wſchitko zhubicź, dyžli ſo pſchez hrěch wot
njoho dźělicź.

„Ani ſmjercź, ani žiwjenjo, ani pſchitomne ani pſchichodne ... ani druhe
ſtworjenjo njezamóže nas dźělicź wot luboſcźe Božeje.“ Romſk. 8, 38. 39.
— Tónle ſkhodźeṅk luboſcźe, na kotrymž radſcho wſchitko zhubimy, dyžli
cźežki hrěch wobeńdźemy, je k zbóžnoſcźi nuznje trěbny, ale njeje
hiſchcźe najwyſchſchi; pſchetož wyſchſchi je tón, hdyž nic jeno cźežki
hrěch wobeńcź njechamy, ale tež nic najmjeṅſchi, a hiſchcźe wyſchſchi,
hdyž kóždy cžas najdoſpołniſche abo Bohu najſpodobniſche cžinicź ſebi
wotmyſlimy.

10. Hdy wopokazuje ſo naſcha luboſcź we ſkutku?

Naſcha luboſcź wopokazuje ſo we ſkutku, hdyž cžinimy, ſchtož je Bohu
ſpodobne; t. r. hdyž joho kaznje dźeržimy.

„Schtóž moje kaznje ma a je dźerži, tón je, kotryž mje lubuje.“ Jan 14,
21. „We tym wobſteji luboſcź k Bohu, zo joho kaznje dopjelnjamy.“ 1.
Jan. 5, 3.

11. Cžohodla mamy Boha lubowacź?

Boha mamy lubowacź, 1) dokelž je najwyſchſche, najdoſpołniſche kubło; 2)
dokelž je nas najprjedy lubował a nam njeſkóncžnje wjele dobrotow na
cźěle a duſchi wopokazał; 3) dokelž nam porucža, zo joho lubujemy, a nam
hako myto wěcžnu zbóžnoſcź ſlubi.

12. Hdy je naſcha luboſcź k Bohu doſpołna?

Naſcha luboſcź je doſpołna, hdyž Boha lubujemy, dokelž je ſam we ſebi
njeſkóncžnje dobry; abo: dokelž je ſam we ſebi najwyſchſche, luboſcźe
najhódniſche kubło.

„Lubujmy Boha, dokelž je nas najprjedy lubował.“ 1. Jan. 4, 19. Wo tutej
doſpołnej luboſcźi rěka: „Schtóž we luboſcźi zwoſtanje, zwoſtanje we
Bohu, a Bóh we nim“, a: „Kóždy, kiž lubuje, je z Boha rodźeny.“ 1. Jan.
4, 16. 7. Pſchikł.: Marija Madlena: „Jej budźe wjele hrěchow wodatych,
dokelž je wjele lubowała.“ Luk. 7, 47.

13. Hdy je naſcha luboſcź njedoſpołna?

Naſcha luboſcź je njedoſpołna, hdyž Boha woſebje tohodla lubujemy,
dokelž ſo dobroho wot njoho nadźijemy.

Pſchikł. Zhubjeny ſyn: „Kak wjele dźěłacźerjow we domje mojoho nana ma
khlěba doſcź, ja pak tudy z hłodom hinu! Zebjeru ſo, a póṅdu k ſwojomu
nanej.“ Luk. 15, 17. 18.

14. Z cžim ſo luboſcź k Bohu we nas rozmnoži a wudoſpołnoſcźi?

1) Z huſcźiſchim, hódnym dóſtawanjom ſwjatych ſakramentow, 2) z
rozpominanjom doſpołnoſcźow a dobrotow Božich, <pb n="101"/>woſebje
hórkoho cźeŕpjenja a wumrjecźa Jězuſa Khryſtuſa, 3) ze ſebjezaprěcźom a
ſcźeŕpnoſcźu we zrudobach, 4) z dokonjenjom dobrych ſkutkow.

15. Z cžim ſo luboſcź Boža woſłabja a poduſy?

Ze ſmjertnym hrěchom ſo luboſcź Boža z naſchej wutrobje poduſy, ze
ſnadnym hrěchom pak ſo woſłabja.

Wucžba. Wubudźej pilnje luboſcź k Bohu pſchez to, zo huſto na njoho
myſliſch, k njomu ſo modliſch, rady wo nim ſłyſchiſch a rycžiſch,
wſchitko joho dla cžiniſch a cźeŕpiſch, nicžoho ſo tak jara njebojiſch,
hako zo by joho rozhněwał.

§ 2. Wo luboſcźi k bližſchomu.

16. Koho mamy po Bohu woſebje lubowacź?

Swojoho bližſchoho, t. r. wſchitkich cžłowjekow bjez wuwzacźa.

17. Njeje na tym doſcź, hdyž Boha lubujemy?

Hdyž něchtó praji: „Ja lubuju Boha, a hidźi ſwojoho bratra, je łhaŕ.“ 1.
Jan. 4, 20.

18. Cžohodla dyrbimy bližſchoho lubowacź?

1) Dokelž nam Khryſtus to porucža a na dopjelnjenju tuteje kaznje
ſwojich wěrnych wucžownikow ſpóznacź chce;

„Na tym wſchitcy ſpóznaja, zo ſcźe moji wucžownicy, jelizo luboſcź mjez
ſobu změjecźe.“ Jan 13, 35.

2) dokelž je we žiwjenju a ſmjercźi nas to ze ſwojim pſchikładom wucžił;

„Budźcźe ſcźěhowarjo Boži, kaž najlubſche dźěcźi, a khodźcźe we
luboſcźi, kaž je tež Khryſtus nas lubował, a ſo za nas podał.“ Ef. 5, 1.
2.

3) dokelž je kóždy cžłowjek dźěcźo Bože a joho podobnoſcź, a pſchez
Khryſtuſowu krej wumoženy a k wěcžnej zbóžnoſcźi powołany.

„Nimamy dha wſchitcy jenoho wótca? Njeje nas jedyn Bóh ſtworił? Cžohodla
zacpěje tak mjez nami jedyn druhoho?“ Mal. 2, 10.

19. Kajka dyrbi naſcha luboſcź k bližſchomu bycź?

Wona dyrbi bycź 1) wěrna, 2) njeſebicžna, 3) powſchitkowna.

20. Hdy je naſcha luboſcź wěrna?

Naſcha luboſcź je wěrna, hdyž bližſchoho nic jeno po zdacźu, ale tak,
kaž ſebje ſamych lubujemy?

„Moje dźěcźatka, lubujmy ſo nic ze ſłowami a z jazykom, ale we ſkutku a
wěrnoſcźi.“ 1. Jan. 3, 18.

<pb n="102"/>

21. Hdy lubujemy bližſchoho kaž ſebje ſamych?

Bližſchoho lubujemy kaž ſebje ſamych, hdyž Khryſtuſowu kaznju
dopjelnimy: „Wſchitko, ſchtožkuli chcecźe, zo bychu wam ludźo cžinili,
to cžińcźe tež wy jim.“ Mat. 7, 12.

„Hladaj, zo njeby ženje druhomu cžinił, ſchtož njechaſch, zo by ſo tebi
wot druhoho ſtało.“ Tob. 4, 16.

22. Hdy je naſcha luboſcź njeſebicžna?

Naſcha luboſcź je njeſebicžna, hdyž bližſchomu dobroty wopokazujemy Boha
dla, nic zo bychmy wot cžłowjekow khwaleni abo płacźeni byli.

„Hdyž hoſcźinu dawaſch, pſcheproſch khudych, ſłabych, khromych a
ſlepych; a zbóžny budźeſch, dokelž tebi zaſy płacźicź njemóža; pſchetož
płacźene budźe tebi pſchi horjeſtacźu ſprawnych.“ Luk. 14, 13. 14.

23. Hdy je naſcha luboſcź powſchitkowna?

Naſcha luboſcź je powſchitkowna, hdyž žanomu cžłowjekej, njech je
pſchecźel abo njepſchecźel, luboſcź njezapowjemy.

„Pſchetož hdyž jenož tych lubujecźe, kiž was lubuja, kajke změjecźe
myto? njecžinja to tež cłonicy? A hdyž jenož ſwojich bratrow
poſtrowjecźe, ſchto to dale cžinicźe? Njecžinja to tež pohanjo?“ Mat. 5,
46. 47. Pſchikł.: Miłoſcźiwy Samaritan. Luk. 10.

24. Njeje na tym doſcź, zo ſo nad ſwojimi njepſchecźelemi njewjecźiſch?

Ně; Bóh porucža, zo ſwojich njepſchecźelow lubujemy, t. r. zo jim dobre
pſchejemy, a hotowi ſmy, jim we nuzy po ſwojich mocach pomhacź.

„Lubujcźe ſwojich njepſchecźelow; cžiṅcźe dobrotu tym, kiž was hidźa, a
proſchcźe za tych, kiž was pſcheſcźěhaja a zlě rycža wo was; zo byſchcźe
dźěcźi byli ſwojoho wótca we njebjeſach, kiž ſwojomu ſłóncu ſkhadźecź da
na dobrych a złych, a deſchcźik ſcźele na ſprawnych a njeſprawnych.“
Mat. 5, 44. 45. Pſchikł.: Swj. Schcźěpan.

*25. Cžohodla dyrbimy ſwojich njepſchecźelow lubowacź?

1) Dokelž Bóh to pſchikazuje;

„Ja pak praju wam: Lubujcźe ſwojich njepſchecźelow“ a t. d. Mat. 5, 44.

2) dokelž Jězus, naſch bójſki pſchikład, nas ze ſwojim žiwjenjom wucži,
njepſchecźelow lubowacź;

Tež pſchecźiwo ſwojomu pſcheradnikej wopokaza ſo Jězus najluboſcźiwſcho:
„Pſchecźelo, na cžo ſy pſchiſchoł?“ Mat. 26, 50. a za ſwojich mordarjow
modleſche ſo wón: „Wótcže, wodaj jim, woni njewjedźa, ſchto cžinja.“
Luk. 23, 34.

3) dokelž chcemy, zo by Bóh tež nam wodał.

„Wodaj nam naſche winy, kaž tež my“ a t. d. — Pſchirunanjo wo njeſmilnym
wotrocžku. Mat. 18, 23—35.

<pb n="103"/>

*26. Schto cžaka na tajkoho, kiž ſwojomu njepſchecźelej wodacź njecha?

Sud bjez ſmilnoſcźe.

„Sud bjez ſmilnoſcźe pſchiṅdźe na toho, kiž miłoſcź njewopokaže.“ Jak.
2, 13. „Hdyž wy njewodacźe, njewoda tež waſch wótc we njebjeſach wam
waſche hrěchi.“ Mark. 11, 26.

*27. Schto mamy cžinicź, hdyž ſmy někoho rozhněwali?

Mamy k njomu hicź a ſo zaſy z nim wujednacź. Mat. 5, 23. 24.

*28. Schto mamy cžinicź, hdyž ſmy wot někoho rozhněwani?

My dyrbimy rady ruku k zjednanju dacź, wot wutroby wodacź, a radſcho
kſchiwdu cźeŕpjecź, dyžli złe ze złym płacźicż.

„Njepłacźcźe nikomu złe ze złym. Je-li móžno, mějcźe, kaž wjele na was
je, pokoj ze wſchitkimi cžłowjekami. Njewjecźcźe ſo ſami, najlubſchi;
dokelž je piſane: Moje je wjecźenjo, ja chcu płacźicź, praji tón Knjez.“
Romſk. 12, 17—19. Pſchir. Mat. 5, 39—41. Pſchikł.: Jakub pſchecźiwo
Eſauej, David pſchecźiwo Saulej.

29. Kotſi ludźo ſo we ſwjatym piſmje naſchej luboſcźi woſebje porucžeja?

Khudźi, wudowy a ſyroty a z cyła wſchitcy, kiž ſu we cźěłnej a duchownej
nuzy.

30. Kak mamy jim pomhacź?

Z cźěłnymi a duchownymi ſkutkami miłoſcźe.

„Zbóžni ſu miłoſcźiwi, dokelž miłoſcź dóſtanu.“ Mat. 5, 7.

31. Kotre ſu cźěłne ſkutki miłoſcźe?

Cźěłne ſkutki miłoſcźe ſu tele ſydom: 1) Hłódnych naſycźecż, 2) lacžnych
napojecź, 3) nahich woblekacź, 4) cuzych hoſpodowacź, 5) jatych
wumožecź, 6) khorych wopytowacź, 7) morwych pohrjebacź.

*32. Je winowatoſcź, zo cźěłne ſkutki miłoſcźe dokonjamy?

To je tak kruta winowatoſcź, zo Khryſtus njeſmilnych k wěcžnomu wohnju
zatama.

„Dźicźe precž wote mnje, wy zaklecźi, do wěcžnoho wohnja, kiž je
pſchihotowany djabołej a joho jandźelam; pſchetož běch hłódny, a wy
njejſcźe mje naſycźeli; běch lacžny, a njejſcźe mje napojeli; běch cuzy,
a njejſcźe mje hoſpodowali; běch nahi, a njejſcźe mje zwoblekali; běch
khory a we jaſtwje, a njejſcźe mje wopytali. ... Zawěrno wam praju:
ſchtožkuli njejſcźe cžinili jenomu z tutych najmeṅſchich, to tež mi
njejſcźe cžinili. A tak póṅdźa cźile do wěcžneje cžwěle.“ Mat. 25,
41—46. We naſtupanju morwych praji ſ. piſmo: „Mój ſyno, roṅ ſylzy pſche
morwoho, a njezacpěj joho pohrjeb.“ Sir. 38, 16.

<pb n="104"/>

*33. Kajke myto je tym ſlubjene, kiž jałmožnu wudźěleja?

1) Cžaſne žohnowanjo;

„Schtóž khudomu dawa, tomu njebudźe na nicžim pobrachowacź; ſchtóž pak
proſchacoho zacpěje, budźe nuzu cźeŕpjecź.“ Pſchiſł. 28. 27. — Pſchikł.:
Tobias.

2) woſebje pak duchowne hnady k dóſtacźu wodacźa hrěchow a wěcžnoho
žiwjenja.

„Jałmožna wumoži wot ſmjercźu a cžiſcźi wot hrěchow, a cžini, zo miłoſcź
a wěcžne žiwjenjo namakamy.“ Tob. 12, 9. Pſchikł.: Zachäus, cłonik;
Kornelius, ſtotnik.

34. Kotre ſu duchowne ſkutki miłoſcźe?

Duchowne ſkutki miłoſcźe ſu tele ſydom: 1) Hrěſchnikow napominacź, 2)
njewědomych rozwucžecź, 3) dwělowacym prawje radźicź, 4) zrudnych
tróſchtowacź, 5) kſchiwdu ſcźeŕpnje znjeſcź, 5) tym, kiž nas rozhněwaja,
rady wodawacź, 7) za žiwych a wotemrjetych ſo modlicź.

*35. Smy tež winowacźi, duchowne ſkutki miłoſcźe dokonjecź?

Smy k tomu winowacźi, kaž daloko to rozemimy a k tomu pſchiležnoſcź
mamy; pſchetož duchowne zbožo bližſchoho dyrbi nas hiſchcźe bóle
ſtaracź, dyžli cźěłne.

„Schtóž hrěſchnika wot joho njeprawoho pucźa wrócźi, dyrbi wjedźecź, zo
joho duſchu wot ſmjercźe wumoži a mnohoſcź hrěchow pſchikryje.“ Jak. 5,
20.

†36. Hdy mamy z cyła winowatoſcź, bližſchoho bratrowſcy napominacź?

Hdyž je trjeba, zo joho wot hrěcha wotdźeržujemy, a hdyž móžemy ſo
nadźijecź, zo ſo to z wužitkom ſtanje.

„Jelizo je twój bratr zhrěſchił pſchecźiwo tebi, dźi a porokuj jomu to
mjez tobu a mjez nim ſamym“ a t. d. Mat. 18, 15.

†37. Kak ma ſo bratrowſke napominanjo ſtacź?

Ze wſchej móžnej mudroſcźu, luboſcźu a pokornoſcźu.

„Bratſja, hdyž je ſo cžłowjek we někajkim hrěchu pſchekhwatał,
rozwucžcźe tajkoho w duchu pornoſcźe.“ Gal. 6, 1.

Wucžba. Budź znjeſliwy a luboſcźiwy pſchecźiwo kóždomu, woſebje pak
pſchecźiwo bratram, ſotram a pſchecźelam; znjes ſcźeŕpnje ſłaboſcźe a
wopacžnoſcźe ſwojoho bližſchoho, njepłacź ženje złe ze złym, ale modl ſo
za toho, kiž je tebi kſchiwdu cžinił.

<pb n="105"/>

§ 3. Wo kſcheſcźanſkej luboſcźi k ſebi ſamomu.

38. Smě kſcheſcźan tež ſebje ſamoho lubowacź?

Haj, wón ſmě a dyrbi ſebje ſamoho lubowacź; pſchetož Khryſtus praji:
„Dyrbiſch ſwojoho bližſchoho lubowacź, kaž ſebje ſamoho“.

39. Wo cžim wobſteji kſcheſcźanſka luboſcź k ſebi ſamomu?

Kſcheſcźanſka luboſcź k ſebi ſamomu wobſteji we tym, zo ſo pſchede
wſchim za zbóžnoſcź ſwojeje duſche ſtaramy.

40. Cžohodla dyrbimy ſo pſchede wſchim za zbóžnoſcź ſwojeje duſche
ſtaracź?

1) Dokelž je duſcha po podobnoſcźi Božej ſtworjena, z drohej krewju
Khryſtuſowej wukupjena a pſchez hnadu Ducha ſwjatoho ſwjatoſcźena; 2)
dokelž wot ſpomoženja duſche naſche wěcžne zbožo wotwiſuje. Mat. 16, 26.

41. Kak dyrbimy ſo za zbóžnoſcź ſwojeje duſche ſtaracź?

My dyrbimy 1) hrěcha a kóždeje pſchiležnoſcźe k hrěchej ſo ſwěrnje
zdalowacź;

„Kotſiž pak hrěch a njeprawdu cžinja, ſu njepſchecźelojo ſwojeje
duſche.“ Tob. 12, 10.

2) wěrnu pokutu cžinicź, ſmy-li tola zhrěſchili;

„Njekomdź ſo, k tomu Knjezej ſo wrócźicź a njewotſtorkuj to wot jenoho
dnja k druhomu, dokelž nahle pſchiṅdźe joho hněw a zahubi tebje we cžaſu
wjecźenja.“ Sir. 5, 8. 9.

3) we póccźiwoſcźi pſchibjeracź a pilni bycź w dobrych ſkutkach.

„Prócujcźe ſo, ſwoje powołanjo a wuzwolenjo z dobrymi ſkutkami ſebi
zawěſcźicź.“ 2. Pětr. 1, 10.

42. Móžemy tež cźěło a cžaſne kubła na kſcheſcźanſke waſchnjo lubowacź?

Haj, móžemy a dyrbimy tež cźěło a cžaſne kubła, kaž ſtrowotu, zamoženjo,
dobre mjeno, na kſcheſcźanſke, pſcheznaturſke waſchnjo lubowacż.

*43. Hdy lubujemy ſwoje cźěło na kſcheſcźanſke waſchnjo?

Hdyž je lubujemy 1) dokelž je wone bydło duſche a jeje ſrědk k ſłužbje
Božej; 2) dokelž je tež pſchez kſchcźeńcu ſwjatoſcźene a k wěcžnej
zbóžnoſcźi poſtajene.

Schtóž na tute waſchnjo ſwoje cźěło lubuje, tón budźe joho njedowolene
požadoſcźe wobſtajnje wobknježecź a je tak po napominanju japoſchtoła,
„hako žiwy, ſwjaty, Bohu ſpodobny wopor podawacź.“ Romſk. 12, 1.

<pb n="106"/>

*44. Hdy lubujemy cžaſne kubła na kſcheſcźanſke waſchnjo?

Hdyž je lubujemy, 1) dokelž ma wſchitko ſtworjene w Bohu ſwój ſpocžatk a
dokelž je tak wſchitko joho dar; 2) dokelž nam ſłuža, zo z nimi cžeſcź
Božu poſpěſchamy, potrěbnym pomhamy a hewak winowatoſcźe ſwojoho
powołanja dopjelnjamy.

Schtóž cžaſne kubła takle lubuje, njebudźe ſwoju wutrobu wot Boha
wotwobrocźecź, zo by w cžaſnych kubłach ſwoju zbóžnoſcź pytał, ale budźe
je tak wužiwacź, zo jich dla wěcžne kubła njezhubi.

45. Schto je kſcheſcźanſkej luboſcźi k ſebi ſamomu runje napſchecźiwo?

Njeporjadna luboſcź k ſebi ſamomu abo ſebjeluboſcź.

46. Hdy je luboſcź k ſebi ſamomu njeporjadna?

1) Hdyž cžłowjek ſwoju cžeſcź a ſwoju wolu nad Božu cžeſcź a wolu ſtaja;
2) hdyž ſo bóle za cźěło a cžaſne, dyžli za duſchu a wěcžne ſtara; 3)
hdyž ſwoje ſamſne zbožo k ſchkodźe ſwojich ſobucžłowjekow pyta.

Wopacžna luboſcź k ſebi ſamomu je žórło wſchěch hrěchow. „Ludźo, tak
ſebje ſamych lubowacy ſu nahramni, wyſokomyſlni, hordźi, bohahanjerjo,
ſtarſchim njepoſłuſchni, njedźakowni, złóſcźiwi, njeluboſcźiwi,
njeměrniwi, zełhani, nahli, njedarniwi, njepoměrni, pſcheradnicy,
khrobli, naducźi, požadoſcźe bóle lubowacy dyžli Boha.“ 2. Tim. 3, 2—4.

47. Je kóžda luboſcź k ſebi ſamomu, kiž njeje pſcheznaturſka, zła a
njeporjadna?

Ně; je tež naturſka luboſcź k ſebi ſamomu, z kotrejž ſo ſamych a ſchtož
nam ſłuſcha, drje nic zaſłužbnje za wěcžnoſcź, ale tola na dowolene
waſchnjo lubujemy.

Wucžba. Wojuj z cžaſom pſchecźiwo njeporjadnej luboſcźi k ſebi ſamomu, z
kotrejž we wſchim, ſchtož myſliſch, rycžiſch a cžiniſch, cžeſcź Božu abo
zbožo bližſchoho we wocžomaj nimaſch, ale ſebje ſamoho a ſwoje nazdate
ſamotnoſcźe.

Wo dźeſacź kaznjach.

(Hl. ſtaw. nabožn. 11.)

1. Hdźe je to, kak mamy Boha a bližſchoho lubowacź, wobſchěrniſcho
wopſchijate?

We dźeſacź kaznjach, kotrež je Bóh Mójzeſej na dwěmaj kamjeńtnymaj
taflomaj napiſane dał.

2. Kak rěkaja tute dźeſacź kaznje?

1) Ja ſym tón Knjez, twój Bóh. Njedyrbiſch žanych cuzych bohow pódla mje
měcź; njedyrbiſch ſebi žane wurězane znamjo ſcžinicź, zo by ſo k njomu
modlił.

<pb n="107"/>

2) Njedyrbiſch mjeno Boha, ſwojoho Knjeza, podarmo trjebacź.

3) Spomń, zo by ſabat ſwjecźił.

4) Dyrbiſch nana a macź cžeſcźicź, zo by dołho žiwy był a ſo tebi derje
ſchło na zemi.

5) Njedyrbiſch mordowacź.

6) Njedyrbiſch mandźelſtwo łamacź.

7) Njedyrbiſch kranycź.

8) Njedyrbiſch falſchnoho ſwědcženja dawacź napſchecźo ſwojomu
bližſchomu.

9) Njedyrbiſch požadacź ſwojoho bližſchoho mandźelſkeje.

10) Njedyrbiſch požadacź ſwojoho bližſchoho domu, role, wotrocžka,
dźowki, woła, wóſła, a nicžoho, ſchtož je joho.[1]⁾

*3. Cžohodla ſu tež kſcheſcźenjo winowacźi, tute kaznje ſtaroho zakonja
dźeržecź?

1) Dokelž Khryſtus njeje pſchiſchoł, „zakoń zběhnycź, ale jón
dopjelnicź“ (Mat. 5, 17), t. r. jón wobkrucźicź a joho doſpołne
dopjelnjenjo wucžicź;

2) dokelž dźeſacż Bože kaznje tamny zakoń wopſchijeja, kotryž dopjelnicź
je hewak za wſchitkich winowatoſcź, hdyž je tónſamy we cžłowjeſkej
naturje zapołoženy, a do wſchitkich wutrobow zapiſany. Romſk. 2, 15.

†4. Hdyž je tutón zakoń do wſchitkich wutrobow zapiſany, cžohodla je jón
Boh cžłowjekam na kamjeńtnymaj taflomaj napiſany dał?

Zo bychmy zakoń Boži cźim wěſcźiſcho ſpóznali a k joho dopjelnjenju cźim
krucźiſcho pohonjeni byli; pſchetož pſchez hrěch je naſcha móc, z
kotrejž dobre ſpóznajemy a chcemy, jara poſłabjena.

<pb n="108"/>

5. Schto dyrbi nas woſebje pohonjecź, zo kaznje Bože ſwěrnje dźeržimy?

1) Cžeſcż, luboſcź a dźakownoſcź, kiž ſmy Bohu winojcźi; 2) bojoſcź
pſched wěcžnym khoſtanjom a nadźija na wěcžne myto.

Prěnja kaznja Boža.

„Ja ſym tón Knjez, twój Bóh. Njedyrbiſch žanych cuzych Bohow pódla mje
měcź; njedyrbiſch ſebi žane wurězane znamjo ſcžinicź, zo by ſo k njomu
modlił.“

§ 1. Wo cžeſcźowanju Boha.

1. Schto pſchikazuje prěnja kaznja?

Zo mamy Boha, najwyſchſchoho knjeza, pſchiſłuſchnje cžeſcźicź a k njomu
ſo modlicź.

2. Kak wſchelake je cžeſcźenjo, kotrež ſmy Bohu winojcźi?

Dwoje: znutskowne a zwonkowne cžeſcźenjo.

3. Z cžim cžeſcźimy Boha znutskownje?

Boha cžeſcźimy znutskownje 1) z wěru, nadźiju a luboſcźu, 2) z
bohabojoſcźu a modlenjom, 3) z dźakowanjom za wſchitko dobre, 4) z
horliwoſcźu za joho cžeſcź, 5) z poſłuſchnoſcźu a podacźom do joho
ſwjateje wole.

4. Z cžim pſchehrěſchimy ſo pſchecżiwo wěrje?

1) Z njewěru, błudnej wěru a z dobrowólnym dwělowanjom wo wěcach wěry;
2) z rycžemi pſchecźiwo wěrje abo dobrowólnym poſłuchanjom na nje, tež z
cžitanjom a rozſchěrjenjom njewěriwych knihow a piſmow; 3) z liwkoſcźu
we wěrje abo woprawdźitym zaprěcźom tejeſameje.

5. Schtó pſchehrěſchi ſo z liwkoſcźu we wěrje?

Kotryž 1) ſo z cyła wo nabožniſtwo njeſtara, abo wſchitke nabožniſtwa za
jenak dobre dźerži; 2) potrěbne rozwucženjo wo nabožniſtwje zakomdźi; 3)
tež ſtarſchi a zaſtaracźerjo, kotſiž pſchidadźa, zo ſo jich dźěcźi w
błudnej wěrje wocźahnu.

6. Z cžim pſchehrěſchimy ſo pſchecźiwo nadźiji?

1) Ze zadwělowanjom abo małomyſlnoſcźu, 2) z pſchezwažnoſcźu abo
wopacžnej dowěru.

7. Schtó pſchehrěſchi ſo ze zadwělowanjom a małomyſlnoſcźu?

Kotryž ſo z cyła nicžoho njenadźije, cžohož ma ſo wot Boha nadźijecź,
kaž Kain a Judaſch, abo nic dowěrnje doſcź, kaž Mójzes a Iſraelitojo we
puſcźinje.

<pb n="109"/>

8. Cžoho mamy ſo wot Boha nadźijecź?

Pſchede wſchim mamy ſo wěcžnoho žiwjenja nadźijecź a wſchoho, ſchtož je
k tomu trěbne a wužitne, kaž wodacźa hrěchow a hnady Božeje.

9. Cžohodla mamy ſo toho nadźijecź?

Dokelž je nam to wſchohomócny, miłoſcźiwy a ſwěrny Bóh ſlubił a Jězus
Khryſtus nam to zaſłužił.

10. Schto je potajkim kſcheſcźanſka nadźija?

Kſcheſcźanſka nadźija je wot Boha darjeny pocžink, z kotrymž wſchitko z
krutej dowěru wocžakujemy, ſchtož je nam Bóh zaſłužbow Khryſtuſowych dla
ſlubił.

*11. Smě ſo kóždy hrěſchnik wodacźa hrěchow nadźijecź?

Kóždy, tež najwjetſchi hrěſchnik ſmě a dyrbi ſo wodacźa hrěchow
nadźijecź, hdyž jenož chce ſo z cyłej wutrobu nakazacź a pokutu cžinicź.

„Hdyž bjezbóžny pokutu cžini dla wſchitkich ſwojich hrěchow, a wſchitke
moje kaznje dźerži, dyrbi žiwy bycź a nic wumrjecź.“ Ez. 18, 21.
Pſchikł.: Ninivitowje, Marija Madlena, mordaŕ na kſchižu a t. d.
Pſchirunanjo wo zhubjenym ſynu a zhubjenej wowcy. Luk. 15.

12. Pod kotrym wuměnjenjom ſměmy ſo tež cžaſnych kubłow wot Boha
nadźijecź?

Pod tym, zo nam k dobycźu wěcžneje zbóžnoſcźe ſłuža, abo nam k
najmjeńſchomu we tym njezadźewaja.

13. Schtó zhrěſchi z pſchezwažnoſcźu abo wopacžnej dowěru?

1) Kotryž bjez bojoſcźe hrěſchi, abo ſwoju pokutu hacž do ſmjercźe
wotſtorkuje, dokelž je Bóh miłoſcźiwy; 2) kotryž ſo pſchezwažnje do
ſtracha podawa we nadźiji, zo joho Bóh zawěſcźe wumoži.

*14. Móže kſcheſcźanſka nadźija tež z bojoſcźu wobſtacź?

Dowěra na Boha njewuzanknje njedowěru pſchecźiwo nam ſamym¹); tohodla
njeſměmy drje ſo pſchezměrnje za zbóžnoſcź ſwojeje duſche ſtrachowacź,
ani wſchitkón ſtrach wotpołožicź.²)

1) „Schtóž dha měni, zo ſteji, njech hlada, zo njepanje.“ 1. Kor. 10,
12. „Njejſym drje ſebi nicžoho wědomy, ale tohodla njejſym
wuſprawnoſcźeny; kotryž mje ſudźi, je tón Knjez.“ 1. Kor. 4, 4. Tak tež
Sir. 7, 5.

2) „Skutkujcźe ſwoju zbóžnoſcź z bojoſcźu a tſchepotanjom.“ Fil. 2, 12.
„Pojimam ſwoje cźěło a wjedu je do poddanſtwa, zo bych trjebaj, hdyž ſym
druhim prědował, ſam zacźiſnjeny njebył.“ 1. Kor. 9, 27.

<pb n="110"/>

15. Kotre hrěchi ſu woſebje pſchecźiwo luboſcźi Božej?

Z cyła wſchitke ſmjertne hrěchi, woſebje pak 1) liwkoſcź a wotkhilenjo
wot Boha a bójſkich wěcow; 2) hidźenjo Boha a njeſpokojnoſcź z nim a
joho wótcowſkim wjedźenjom.

16. Kak cžeſcźimy Boha tež zwonkownje?

Boha cžeſcźimy tež zwonkownje, hdyž ſwoje znutskowne cžeſcźowace
zmyſlenjo pſchecźiwo njomu tež ze zwonkownymi ſkutkami, k pſchikł. ze
zhromadnym modlenjom, zhibowanjom kolenow, ſtykowanjom rukow a t. d.
zjawnje pokazujemy.

*17. Cžohodla je tež zwonkowne cžeſcźowanjo Boha pſchikazane?

1) Dokelž je cźěło runje kaž duſcha wot Boha ſtworjene a tohodla wobaj
jomu cžeſcź a hołdowanjo wopokazacź mataj; 2) dokelž je cžłowjekej
pſchinarodźene, zo znutskowne cžeſcźowanjo Boha tež zwonkownje wozjewja;
3) dokelž ſo znutskowne cžeſcźowanjo Boha pſchez zwonkowne ſpěchuje; 4)
dokelž je zwonkowne cžeſcźowanjo Boha k wubudźenju zhromadneje
pobožnoſcźe, k poſylnjenju we wěrje, zdżerženju a rozſchěrjenju
nabožniſtwa wužitne a trěbne.

Pſchikł.: Daniel chcyſche radſcho do lawjaceje jamy cźiſnjeny bycź,
dyžli zwonkownu Božu ſłužbu zakomdźicź. Dan. 6.

18. Schtó zhrěſchi pſchecźiwo zwonkownomu cžeſcźowanju Boha?

Schtóž Bože ſłužby zakomdźi, abo ſo njepſchiſtojnje pſchi nich zadźerži.

Khoſtanjo Bethſamitow, dokelž ſo bjez pocžeſcźowanja kaſchcźej ſluba
pſchibližichu. 1. Kral. 6, 19.

19. Móžemy ſo hiſchcźe na druhe waſchnjo pſchecźiwo winojtomu
cžeſcźowanju Boha pſchehrěſchicź?

Haj, móžemy ſo tež z pſchibójſtwom, pſchiwěru, kuzłaŕſtwom,
boharubjenſtwom a duchownym lichowniſtwom pſchehrěſchicź.

20. Schtó wobeńdźe pſchibójſtwo?

Pſchibójſtwo wobeńdźe, ſchtóž ſtworjenju bójſku cžeſcź wopokazuje, kaž
pohanjo cžinjachu.

21. Schtó pſchehrěſchi ſo z pſchiwěru?

1) Schtóž Boha abo ſwjatych tak cžeſcźi, zo je to napſchecźiwo wucžbje a
waſchnju cyrkwje;

2) ſchtóž wěcam wěſtu móc pſchipiſuje, kotruž po ſwojim bycźu, ani
pſchez modlitwu cyrkwje abo po zarjadowanju Božim měcź njemóža.

<pb n="111"/>

Pſchikł.: Hdyž ſo něchtó wěſchcźerjow wo radu praſcha, ſebi z ruki
wěſchcźicź abo kharty kłaſcź da, dźecźow abo wſchelakich próznych wěcow
a znamjenjow ſo dźerži, zo by potajne zhonił, zbožo abo ſtrowotu dobył,
haj k tomu tež ſwjate mjena abo ſwjecźene wěcy njehódnje trjeba, a t. d.

*22. Je tajka pſchiwěra cźežki hrěch?

Tajka pſchiwěra je najbóle cźežki hrěch; dokelž ſo pſchi tym, jelizo nic
zjawnje, tola w myſli pomoc wot złoho ducha wocžakuje, zawěſcźe pak
dowěra, kotruž mamy na Boha ſamoho ſtajecź, ſo hinitym wěcam abo
jebanjam pſchiwobrocźa.

*23. Je tež pſchiwěra, hdyž něchtó ſwjecźata a pjenježki ſwjatych abo
ſwjecźene wěcy pſchi ſebi noſy?

To je runje khwalobne, hdyž ſo z pobožnym zmyſlenjom ſtanje, mjenujcy z
dowěru na Boha, na zaſtupnu próſtwu ſwjatych abo na modlitwu a
požohnowanjo cyrkwje.

24. Schtó wobeńdźe kuzłaŕſtwo?

Kuzłaŕſtwo wobeńdźe, ſchtóž chce z pomocu złych duchow pokłady zběhacź,
někomu zeſchkodźecź abo ſpodźiwne wěcy dokonjecź.

Tak budźe něhdy tamny złóſtnik, antikhryſt, cžinicź, „kotrohož pſchikhad
ſo ſtanje pſchez ſkutkowanjo djaboła ze wſchelakej (jebaŕſkej) mocu, ze
znamjenjemi a wopacžnymi dźiwami a we wſchelakim zawjedźenju k złóſcźi
za tych, kiž ſo zahubja.” 2. Theſſ. 2, 9. 10. To Bóh pſchipuſchcźi k
ſprawnomu khoſtanju tych, kotſiž kſcheſcźanſku wěrnoſcź a dźiwy Bože
zacźiſnu.

25. Schto je boharubjenſtwo?

To je wonjecžeſcźenjo Bohu ſwjecźenych wěcow, woſobow abo měſtow, k
pſchikł. njehódne dóſtacźo ſwjatoho ſakramenta, wobſchkodźenjo
duchownoho, wonjecžeſcźenjo cyrkwje abo ſwjatych ſudobjow a t. d.

Pſchikł.: Khoſtanjo krala Balthaſara (Dan. 5.), Heliodora (2. Makk. 3.).
Kak Khryſtus wonjecžeſcźerjow templa khoſtaſche, hladaj Jan 2, 15.

26. Schtó wobeńdźe duchowne lichowniſtwo?

Duchowne lichowniſtwo wobeńdźe, ſchtóž duchowne wěcy, zaſtojnſtwa a
tohorunja za pjenjezy abo druhe płacźenjo kupuje abo pſchedawa, kaž
kuzłaŕ Syman cžinicź chcyſche. Jap. ſtaw. 8. Tutón hrěch zakazuje cyrkej
pſchi najcźežſchich khoſtanjach, a ſchtóž jón wobeńdźe, je z cyrkwje
wuzanknjeny.

Wucžba. Wubudźej wſchědnje wěru, nadźiju, luboſcź a njezakomdź ženje
raṅſchu a wjecžornu modlitwu. We cyrkwi zadźerž ſo pſchiſtojnje, modl ſo
pobožnje, klecžo, ze ſtyknjenymaj rukomaj. Njewužiwaj ženje zakazane abo
podhladne ſrědki k wulěkowanju khoroſcźow, abo k zhonjenju potajnych
wěcow. We njewěſtoſcźi, hacž je tón abo druhi ſrědk dowoleny, praſchej
ſo ſwojoho duſchepaſtyrja abo ſpowjednika.

<pb n="112"/>

§ 2. Wo cžeſcźowanju ſwjatych a wo proſchenju za jich zaſtupowanjo.

27. Schto wucži katholſka cyrkej wo cžeſcźowanju a zaſtupowanju
ſwjatych?

Wona wucži, zo je prawe a ſpomožne, ſwjatych cžeſcźicź a jich wo
zaſtupnu próſtwu proſycź.

*28. Njeje pak cžeſcźowanjo, kotrež ſwjatym wopokazujemy, pſchecźiwo
prěnjej kazni?

Na žane waſchnjo; pſchetož 1) njewopokazujemy ſwjatym žanu bójſku
cžeſcź; 2) cžeſcźimy a khwalimy we ſwjatych Boha ſamoho, kiž je ſo we
nich tak mócny a hnadny wopokazał.

29. Kajki rozdźěl je mjez cžeſcźu, kotruž Bohu, a mjez tamnej, kotruž
ſwjatym wopokazujemy?

1) K Bohu ſamomu modlimy ſo a cžeſcźimy joho hako ſwojoho najwyſchſchoho
knjeza a wudźělerja wſchoho dobroho; ſwjatych pak cžeſcźimy jenož hako
joho ſwěrnych ſłužownikow a pſchecźelow; 2) Boha cžeſcźimy joho ſamoho
abo joho njeſkóncžnych doſpołnoſcźow dla, kotrež ma ſam wot ſo; ſwjatych
pak cžeſcźimy darow a woſebnoſcźow dla, kotrež maja wot Boha.

†30. Njeklakamy dha pſchi cžeſcźowanju ſwjatych, njetwarimy jim cyrkwje
a wołtarje, njewoprujemy jim wopor Božeje mſchě, kaž Bohu ſamomu?

My drje klakamy, njemodlimy pak ſo k nim, kaž ſo poddan k ſwojomu kralej
njemodli, hdyž joho klecžo wo hnadu proſy. Bohu jenož ſwjecźimy cyrkwje
a wołtarje, a jenož Bohu woprujemy wopor Božeje mſchě, hacž runje pſchi
tym wopomnjecźo ſwjatych cžeſcźimy a jich wo zaſtupnu próſtwu proſymy.

Wot najſtarſchich cžaſow je cyrkej tajke cžeſcźowanjo za dobre ſpóznała
a je rozſchěrjała, k wopomnjecźu ſwjatych je ſwjedźenje zawjedła,
cyrkwje a wołtarje twariła, jich pſchi woporje Božeje mſchě wo zaſtupnu
próſtwu proſyła; a Bóh wobkrucźeſche huſcźiſcho tajku pobožnoſcź z
wopokazanjom wurjadnych hnadow.

31. Na cžo mamy pſchi cžeſcźowanju ſwjatych woſebje kedźbowacź?

Zo bychmy pſchez ſcźěhowanjo jich pocžinkow jim podobni byli a tak tež
něhdy dźěl měli na jich wěcžnej zbóžnoſcźi.

32. Kajki rozdźěl je mjez modlitwu, kotruž k Bohu, a mjez tej, kotruž k
ſwjatym ſpěwamy?

Boha proſymy, zo by nam pomhał ze ſwojej wſchohomocu, ſwjatych pak, zo
bychu nam pomhali ze ſwojej zaſtupnej próſtwu pola Boha.

<pb n="113"/>

*33. Zamoža dha ſwjecźi w njebjeſach wot Boha něſchto za nas wuproſycź?

Woni to zamožichu, hdyž běchu hiſchcźe na zemi, cźim ſkerje zamoža to
nětko w njebjeſach, dokelž ſmjercź njerozwjaza zwjazk mjez nimi a mjez
nami. (Hl. 9. art. wěry, ſtr. 91 pr. 71.)

„Proſchcźe jedyn za druhoho, zo byſchcźe zbóžni byli; pſchetož wjele
zamože wobſtajna modlitwa ſprawnoho.” Jak. 5, 16. Jenož najhórſcha
njewěra móže dźiwy prěcź, kotrež ſu ſo pſchez zaſtupne próſtwy ſwjatych
ſtałe a tež nětko hiſchcźe ſtawaja. (Cyrkej žada ſebi tajke dźiwy a
ſwědcženja, prjedy hacž někoho do rjadu zbóžnych abo ſwjatych ſtaji.)

†34. Dopokazuje tež ſwjate piſmo, zo ſwjecźi w njebjeſach za nas
proſcha?

Haj, wone dopokazuje, 1) zo jandźelojo za cžłowjekow proſcha;

„Jandźel Knjeza prajeſche: Knježe wójſkow! kak dołho njechaſch ſo
ſmilicź nad Jeruzalemom a nad měſtami Židowſkeje?” Zach. 1, 12. „Hdyž ſy
ſo modlił ze ſylzami, pſchinjeſech ja twoju modlitwu pſched toho
Knjeza”, prajeſche jandźel Rafael k Tobiaſej. Tob. 12, 12.

2) zo profeta Jeremias, hižo dawno wumrjety „ſo wjele za ſwój lud a za
ſwoje měſto modleſche”; 2. Makk. 15, 14.

3) zo ſchtyri a dwacycźo ſtarſchi pſched trónom Wjeŕſchnoho modlitwy
ſwjatych njepſcheſtawajcy wopruja. Zjewj. 5, 8.

†35. Wjedźa dha ſwjecźi w njebjeſach něſchto wo nas?

Njebychu=li wo nas nicžo wjedźeli, njeby mohł jandźel Rafael Tobiaſowu
modlitwu pſched Boha pſchinjeſcź, a tež njemóhli ſo jandźelojo wjeſelicź
nad hrěſchnikom, hdyž pokutu cžini, kaž to ſ. ſcźenjo wobkrucźa. Luk.
15, 10.

†36. Njeje to znamjo njedowěry pſchecźiwo Jězuſej, hdyž ſo na ſwjatych
wobrocźimy?

Ně; pſchetož 1) wocžakujemy hnadu a zbóžnoſcź jenož wot Boha zaſłužbow
Khryſtuſowych dla;

2) hdy by to znamjo njedowěry było, njeby ſo ſwjaty Pawoł na
Khryſtuſawěriwych wobrocźił, „zo bychu joho ze ſwojimi modlitwami pola
Boha podpjerali.” Romſk. 15, 30.

*37. Cžohodla wudźěla nam Bóh wſchelake dobroty na zaſtupnu próſtwu
ſwjatych?

Dokelž Bóh chce, zo bychmy ſwoju ſamſnu njehódnoſcź a zaſłužby joho
ſwěrnych ſłužownikow pſchipóznali. Tak je wón ſam něhdy Jobowym
pſchecźelam pſchiporucžił: „Dźicźe k mojomu ſłužownikej Jobej ... Job
pak, mój ſłužownik budźe za was proſycź.” Job. 42, 8.

<pb n="114"/>

38. Koho mamy pſched wſchitkimi jandźelemi a ſwjatymi woſebje cžeſcźicź
a wo zaſtupnu próſtwu proſycź?

Najzbóžniſchu knježnu a macź Božu Mariju.

*39. Cžohodla mamy Mariju woſebje cžeſcźicź a proſycź?

1) Dokelž je wona macź Boža a tohodla wſchitkich jandźelow a ſwjatych na
hnadźe a ſwjatoſcźi daloko pſchetrjechuje;

2) dokelž wona runje tohodla ze ſwojej zaſtupnej próſtwu pola Boha
najwjacy zamože.

40. Mamy tež wobrazy Khryſtuſa a ſwjatych we cžeſcźi měcź?

Haj zawěrno; pſchetož hdyž dźěcźo wobrazy ſwojich ſtarſchich, poddan
wobraz ſwojoho wjeŕcha w cžeſcźi ma, mamy my cźim bóle wobrazy Knjeza a
joho ſwjatych cžeſcźicź.

Kak krucźe je cyrkej we wſchitkich cžaſach na cžeſcźenjo ſwjecźatow
ſwjatych dźeržała, pokaza ſo we 8. lětſtotku, hdyž ſo błudne wucženjo
pſchecźiwo tutomu pobožnomu waſchnju zazběhny. Hacž runje
njepſchecźelojo ſwjecźatow, wot grichiſkoho khěžora podpjerani z
njewěrjomnej zaſakłoſcźu pſchecźiwo ſwjecźatam a jich cžeſcźowanju
zakhadźachu, njemóžachu tola pobožne waſchnjo zahnacź. Prawjewěriwi
wuſtachu najſurowiſche pſcheſcźěhanja, tež martru a ſmjercź. Nowa błudna
wucžba bu wot ſedmoho powſchitkownoho koncila w lěcźe 787 ſwjatocžnje
zacźiſnjena.

41. Njerěka pak w prěnjej kazni: „Njedyrbiſch ſebi žane wurězane znamjo
ſcžinicź”?

Tak drje tam rěka; ale pódla ſteji: „zo by ſo k njomu modlił” (3. Mójz.
26, 1.), kaž pohanjo cžinjachu. My katholikojo pak njechamy ſo
ſwjecźatam ſamym modlicź.

Bóh ſam porucži Mójzeſej, zo by dweju cherubinow na ſtronje kaſchcźa
ſluba ſtajił, 2. Mójz. 25, 18. a tež mjedźanoho hada hako pſchedznamjo
Kſchižowanoho powyſchił. 4. Mójz. 21, 8.

42. Njeje pak pſchiwěra, hdyž pſched ſwjecźatami ſo modlimy?

Na žane waſchnjo; dokelž modlimy ſo pſched ſwjecźatami Bohu ſamomu, abo
proſymy ſwjatych, na kotrychž nas ſwjecźo dopomina.

†43. Njedopokazuje to, zo na ſwjecźata dowěru ſtajamy, hdyž k nim
pobožnje pucżujemy?

Ně; njewopytujemy hnadowne měſto z dowěry k ſwjecźecźu, ale dokelž wěmy,
zo je tam Bóh hižo wjele hnadow a dobrotow wopokazał, a dokelž ſo
tohodla pohnucźi cžujemy, we naſchich naležnoſcźach cźim pilniſcho a
dowěrniſcho ſo modlicź.

<pb n="115"/>

*44. Kajki wužitk to ma, zo ſu ſwjecźata Khryſtuſa a ſwjatych tež we
cyrkwjach?

Wone rozwucžeja nas a poſylnjeja nas we wěrje a pohonjeja nas k dobromu,
hdyž nam potajnoſcźe naſcheje wěry, ſtawizny naſchoho wumoženja a
pobožne žiwjenjo ſwjatych pſched wocži ſtajeja.

45. Cžohodla cžeſcźimy relikwije abo zbytki ſwjatych?

Dokelž běchu jich cźěła žiwe ſtawy Jězuſa Khryſtuſa a temple Ducha
ſwjatoho, a něhdy zas k wěcžnej kraſnoſcźi wot morwych ſtanu.

We wſchitkich cžaſach ſu relikwije we cyrkwi cžeſcźene byłe. Hižo we
druhim lětſtotku cžeſcźachu kſcheſcźenjo w Antiochii a Smyrnje, kaž ſami
wobkrucźeja, koſcźe ſwojeju biſkopow Ignacia a Polykarpa, kotrajź
běſchtaj za Khryſtuſa martraŕſkeje ſmjercźe wumrjełoj.

*46. Z cžoho ſpóznajemy jaſnje, zo je cžeſcźenjo relikwijow Bohu
ſpodobne?

Z toho, zo je Bóh huſto pſchez nje wulke dźiwy ſkutkował, kaž ſwjate
piſmo a cyrkwinſke podawizny to wobſwědcžeja.

„Hdyž muž (kotrohož chcychu pohrjebacź) Eliaſowych koſcźow ſo dótkny,
wožiwi zaſy.” 4. Kral. 13, 21. A ſwjatoho Pawoła „pótne ruby a podpaſki
kładźechu ſo na khorych, a khoroſcźe wopuſchcźichu jich a złe duchi
wujědźechu z nich.” Jap. ſtaw. 19, 12. Wo dźiwach, kotrež ſo pſchi rowje
ſ. Schcźěpana, Felixa z Nole, Gervaſia a druhich ſwjatych ſtawachu,
powjedaja ſ. Auguſtin, ſ. Ambroſius a druzy.

Zo je kóžda relikwija, kotraž ſo k cžeſcźenju wuſtaja, woprawdźita,
njeſłuſcha k wěrnoſcźi wěry, ale zepjera ſo jenož na cžłowjeſke, tola
pak wěry hódne ſwědcženja.

Wucžba. Cžeſcźuj pobožnje lubych ſwjatych, woſebje najzbóžniſchu
knježnu, ſwjatoho Józefa a ſwjatoho ſwojoho mjena. Cžitaj pilnje
ſtawizny jich žiwjenja a ſcźěhuj ſwěrnje jich pſchikłady. W ſwojim
wobydlenju njeměj njehaṅbite wobrazy, ale nabožne ſwjecźata, pſchede
wſchim ſwjecźo Kſchižowanoho. (Swjedźeṅ wſchěch Swjatych.)

Druha kaznja Boža.

„Njedyrbiſch mjeno Boha, ſwojoho Knjeza, podarmo trjebacź.”

1. Schto zakazuje druha kaznja Boža?

Wona zakazuje kóžde wonjecžeſcźenjo mjena Božoho.

2. Schto wonjecžeſcźi mjeno Bože?

1) Njecžeſcźowne wuprajenjo tohoſamoho, 2) wuſměſchenjo wěry, 3)
bohahanjenjo, 4) hrěſchne pſchiſahanjo a klecźo, 5) złamanjo ſluba.

<pb n="116"/>

3. Kak pſchehrěſchimy ſo z njecžeſcźownym wuprajenjom mjena Božoho?

Hdyž mjeno Bože we žorcźe abo we hněwje abo hewak lohkomyſlnje
wuprajimy.

To płacźi tež wo druhich cžeſcźownych mjenach a ſłowach, wo mjenje
najzbóžniſcheje knježny, wo kſchižu, wo ſ. ſakramentach a t. d. a wo
ſłowach ſ. piſma, kotrež ženje k žortam abo k ſměcham nałožecź njeſměmy.

„Knjez njezměje toho za njewinowatoho, kiž mjeno Knjeza, ſwojoho Boha,
podarmo mjenuje.” 2. Mójz. 20, 7.

4. Schtó zhrěſchi z wuſměſchenjom wěry?

Schtóž z wěrnoſcźemi wěry, cyrkwinſkimi waſchnjemi abo ceremonijemi
žortuje, abo je ſměſchne cžini, pſchi cžimž móže tež hrěch bohahanjenja
wobeńcź.

„Pſchede wſchim wězcźe, zo w poſlednich dnach zawjedni ſměſcherjo
pſchińdu, po ſwojich ſamſnych nakhilnoſcźach khodźacy ... Wy pak,
bratſja, to prjedy wjedźicy, kedźbujcźe, zo njebyſchcźe pſchez błud
błaznow zawjedźeni, ſwoju ſamſnu krutoſcź zhubili.” 2. Pětr. 3, 3. 17.

5. Schto zrozemimy pod bohahanjenjom?

Pod bohahanjenjom zrozemimy zacpějace rycže abo ſłowa pſchecźiwo Bohu,
ſwjatym abo ſwjatym wěcam.

Tónle hrěch je tak wulki, zo bu w ſtarym zakonju ze ſmjercźu khoſtany.
„Schtóž mjeno Bože hani, njech ſmjercźe wumrje, njech joho kamjenjuje
cyła woſada.” 3. Mójz. 24, 16. Kak bu Sennacherib bohahanjenja dla
khoſtany, hl. 4. Kral. 19.

6. Móže ſo tež we myſlach hrěch bohahanjenja wobeńcź?

Haj, hdyž něchtó z dobrej wolu wo Bohu abo ſwjatych něſchto hanibne
myſli.

7. Schto rěka pſchiſahacź?

Pſchiſahacź rěka: Boha, wſchohowědomoho, za ſwědka bracź, zo wěrnoſcź
rycžimy, abo zo chcemy ſwoje ſlubjenjo dźeržecź.

Boha tež za ſwědka bjerjemy, hdyž na njebjeſa, na ſwjaty kſchiž abo
ſcźenjo pſchiſahamy. „Schtóžkuli pſchiſaha na templ, pſchiſaha na toho,
kiž we nim bydli, a kiž pſchiſaha na njebjo, pſchiſaha na trón Boži, a
na toho, kiž na nim ſedźi.” Mat. 23, 21. 22.

8. Hdy zhrěſchimy z pſchiſahanjom?

Z pſchiſahanjom zhrěſchimy, 1) hdyž falſchnje abo w njewěſtoſcźi
pſchiſahamy; 2) hdyž bjez nuzy pſchiſahamy abo k pſchiſazy zawjedźemy;
3) hdyž pſchiſahamy złe dokonjecź a dobre zakomdźicź; 4) hdyž pſchiſahu
njedźeržimy, byrnje móhli.

„Dyrbiſch pſchiſahacź we wěrnoſcźi, z rozmyſlenjom a w ſprawnoſcźi.”
Jerem. 4, 2.

<pb n="117"/>

9. Schto rěka falſchnje abo we njewěſtoſcźi pſchiſahacź?

To rěka 1) z pſchiſahu wobkrucźicź, zo je něſchto wěrno, hacž runje
wěmy, zo njeje wěrno, abo njewěmy, je=li wěrno; 2) z pſchiſahu něſchto
ſlubicź, ſchtož dźeržecź njeměnimy.

10. Schto mamy wo falſchnej pſchiſazy dźeržecź?

Falſchna pſchiſaha, woſebje pſched ſudom, je jena z najwjetſchich
złóſcźow, dokelž pſchez nju cžłowjek 1) wſchohowědomoſcź, ſwjatoſcź a
ſprawnoſcź Božu wuſměſcha; 2) poſledni ſrědk, z kotrymž ſo ſwěra a wěra
mjez ludźimi zdźeržuje, zanicži; 3) ſo Boha ſwjatocžnje wotrjeknje a
joho wjecźenjo na ſo žada.

„Bóh tón Knjez rjekny ke mni: To je zaklecźo, kiž wuṅdźe po cyłym kraju;
pſchetož kóždy wopacžnje pſchiſahacy budźe po nim ſudźeny. Wuwjedu je,
praji knjez wójſkow a wone pſchiṅdźe na dom wopacźnje we mojim mjenje
pſchiſahacoho a woſtanje ſrjedź joho domu a zahubi jón, a joho drjewo a
joho kamjenje.” Zach. 5, 3. 4. Pſchir. Ezech. 17.

*11. Hdyž je něchtó pſchiſahał, złe dokonjecź abo dobroho ſo zdalowacź:
je wón winowaty tajku pſchiſahu dźeržecź?

Ně; kaž bě hrěch, zo je tajku pſchiſahu cžinił, tak by tež hrěch był,
hdy by ju dźeržał. Pſchikł.: Herodes, Mark. 6, 23-28.

12. Schto rěka klecź?

Klecź rěka: ſebi ſamomu abo druhim złe pſchecź, pſchi cžimž ſo huſto
mjeno Bože wonjecžeſcźi.

Klecź je něſchto jara hrozne a pſcheradźuje złu, hněwnu wutrobu. Z horta
kſcheſcźana — dźěſcźa Božoho — dyrbjało jenož žohnowanjo wuṅcź. 1. Pětr.
3, 9. Klecźo je tež pſchiſaha, hdyž Boha wo khoſtanjo žadamy, jelizo
bychmy njewěrnoſcź rycželi.

13. Schto je ſlub?

Slub je dobrowólne, Bohu cžinjene lubjenjo, něſchto jomu ſpodobne
dokonjecź, byrnje tež hewak k tomu winowacźi njebyli.

Slub je 1) potajkim woprawdźite lubjenjo, z kotrymž winowatoſcź na ſo
wozmjemy, nic jeno někajke pſchecźo abo pſchedewzacźo; 2) lubjenjo, kiž
ſo Bohu cžini, dokelž ſluby maja ſo Najwyſchſchomu cžinicź; 3) lubjenjo,
něſchto bohuſpodobne dokonjecź, potajkim nicžo prózne abo hrěſchne abo
druhim ſchkódne, tež nic něſchto dobre, pſchez kotrež by ſo něcžomu
lěpſchomu zadźewało abo wažniſche winowatoſcźe ſo zakomdźiłe.

14. Schto wucži cyrkej wo ſlubach?

1) Zo ſo Bohu ſpodobaja, dokelž ſu dobrowólne wopory, kotrež jomu
pſchinjeſemy. Tak pſchija Bóh ze ſpodobanjom ſlub patriarchi Jakuba¹) a
pobožneje Hany ²) a wuſłyſcha jeju próſtwy;

<pb n="118"/>

1) „Jakub cžinjeſche Bohu ſlub prajicy: Budźe=li Bóh ze mnu a ja zaſy
zbožownje ſo wrócźu do domu ſwojoho nana, chcu dźeſatk wot wſchitkoho
woprowacź.” 1. Mójz. 28, 20—22. 2) „Hana cžinjeſche ſlub Bohu prajicy:
Knježe wójſkow, jelizo ſo dopomniſch na mnje, a daſch ſwojej dźowcy
ſyna, chcu joho Knjezej ſwjecźicź we wſchitkich dnach joho žiwjenja.” 1.
Kral. 1, 11.

2) zo je ſwjata winowatoſcź je dopjelnicź, dóńž njemóžne njejſu. Tohodla
dyrbiſch z měrnym pſchekładźenjom ſluby cžinicź, tež nic lohcy bjez rady
rozomnoho ſpowjednika a duſchipaſtyrja.

„Sy=li něſchto ſlubił, njekomdź ſo, je dopjelnicź. Wjele lěpje je,
njelubicź, dyžli lubicź a lubjene njedźeržecź.” Prěd. 5, 3. 4.

15. Je na tym doſcź, zo mjeno Bože njewonjecžeſcźimy?

Ně; mamy je tež cžeſcźowacź, hdyž je dźakownje khwalimy, pobožnje
mjenujemy, wobſtajnje wuznawamy a za joho cžeſcź horliwje ſo ſtaramy.

Wucžba. Bjeŕ ſo ſwěrnje na kedźbu pſched hroznym nawucženjom klecźa a
pſchiſahanja. „Muž, wjele pſchiſahacy, budźe połny hrěſchniwoſcźe, a
khoſtanjo njewotſali ſo z joho domu.” Sir. 23, 12. Mjenuj pak huſto
dowěrnje, woſebje w ſpytowanjach pſchecźiwo ſwjatej cžiſtocźe mjeno
Jězuſa a Marije.

Tſecźa kaznja Boža.

„Spomń, zo by ſabat ſwjecźił.”

1. Schto pſchikazuje tſecźa kaznja Boža?

Wona pſchikazuje, zo bychmy Knjezowy dźeń z dokonjenjom bohuſpodobnych
ſkutkow a ze zdźerženjom wot cźežkoho dźěła ſwjecźili.

*2. Kotry dźeń je Knjezowy dźeń?

We ſtarym zakonju bě to ſedmy dźeń w tydźenju abo ſobota, k wopomnjecźu
dokonjanoho ſtworjenja. We nowym zakonju pak je to prěni dźeń w tydźenju
abo njedźela, k wopomnjecźu dokonjanoho wumoženja, kotrež je nowa
duchowna ſtwórba. Gal. 6, 15.

„We ſcheſcźich dnach je Bóh njebjo a zemju ſtworił, a morjo a wſchitko,
ſchtož we nim je; na ſedmym dnju pak wotpocžowaſche, tohodla požohnowa
Bóh ſobotu a poſwjecźi ju.” 2. Mójz. 20, 11. Pſchir. 1. Mójz. 2, 2. 3.

*3. Kak je ſo njedźelu wumoženjo dokonjało?

Njedźelu je naſch zbóžnik wot morwych ſtanył, a njedźelu je ſwojej
cyrkwi Ducha ſwjatoho póſłał.

<pb n="119"/>

4. Kajke bohuſpodobne ſkutki mamy njedźelu ſkutkowacź?

My mamy 1) Božu mſchu ſłyſchecź a po móžnoſcźi cyłe Bože ſłužby
wucžakacź, woſebje prědowanjo a kſcheſcźanſku wucžbu; 2) ſwjate
ſakramenty dóſtawacź; 3) zbytkny cžas k pobožnomu rozpominanju a
cžitanju dobrych knihow a k ſkutkam kſcheſcźanſkeje miłoſcźe nałožecź.
Jak. 1, 27.

5. Kotre ſu cźežke a tohodla zakazane dźěła?

Su to tajke dźěła, kotrež ſo z cźěłnymi mocami wot ſłužownych,
dźěłacźerjow a rjemjeſlnikow dokonjeja.

Dźěła, kotrež ſo jenož z duchownymi mocami dokonjeja, njeſłuſcheja k
zakazanym; ale zakazane ſu tež tajke cyłe ſwětne dźěła a wobſtaranja,
kiž ſu z haru zjenocźene, kotraž nabožnomu ſwjecźenju zadźewa, kaž
ſudniſke jednanja, kupowanjo a pſchedawanjo a t. d.

6. Njeje ženje dowolene, njedźelu cźežke dźěła dokonjecź?

To je dowolene, hdyž 1) duchowna wyſchnoſcź z wažnych winow to
pſchizwoli, a 2) hdyžkuli ſebi cžeſcź Boža (Mat. 12, 5. ſłužba w
templu), ſpomoženjo bližſchoho (Mat. 12, 11. pſchirunanjo wo wowcy,
kotraž do jamy panje) abo njewotſtorcžna nuza (Mat. 12, 1—4. wucžownicy,
kiž kłoſy ſchcźipachu) to žada.

7. Zhrěſcha jenož cźi, kiž ſami zakazane dźěła dokonjeja?

Tež tajcy zhrěſcha, kiž wot ſwojich poddatych, ſłužownych, dźěłacźerjow,
rjemjeſlnikow bjez nuzy tajke dźěła žadaja abo dokonjecź dadźa; pſchetož
Bóh praji: „zo byſchtaj twój wotrocžk a twoja dźowka wotpocžowałoj runje
kaž ty.” 5. Mójz. 5, 14.

Słužowni, wucžownicy a rjemjeſlniſcy maja winowatoſcź, ſebi ſłužbu a
dźěło pytacź, hdźež ſo jim dowoli, njedźele a ſwjate dny po Božej a
cyrkwinſkej pſchikazni ſwjecźicź.

8. Wonjecžeſcźi ſo njedźela jenož z cźežkim dźěłom a zakomdźenjom Božeje
ſłužby?

Wona ſo tež wonjecžeſcźi ze ſamopaſchnoſcźemi, njepoměrnym picźom,
njemdrym hracźom a wjeſelom, kotrež Knjezowy dźeń do dnja hrěſchnoho
zradowanja a zjawnoho pohórſchka pſchewobrocźa.

9. Schto ma nas wot wonjecžeſcźenja njedźele woſebje wottraſchecź?

1) Cžaſne a wěcžne khoſtanja, z kotrymž Bóh wonjecžeſcźerjam ſabata
hrozy;

„Woni wonjecžeſcźichu moje ſabaty; tohodla prajich: ſwój hněw na nich
wulinu a jich zahubju.” Ez. 20, 13. „Schtóž ſabat wonjecžeſcźi, njech
ſmjercźe wumrje.” 2. Mójz. 31, 14.

<pb n="120"/>

2) pomyſlenjo, zo je njezamołwjomna lohkomyſlnoſcź, hdyž ſchěſcź dnow za
cźěło ſo ſtarawſchi, ani jedyn dźeń k ſtaranju za ſwoju njeſmjertnu
duſchu njepoſwjecźimy;

3) wopomnjenjo, zo je ſwjecźenjo njedźele zjawne wuznacźo naſcheje
kſcheſcźanſkeje wěry, a zo je potajkim jeje wonjecžeſcźenjo k zacpěcźu
wěry a pohórſchkej ſobukſcheſcźanow.

Židźa běchu jara pilni we ſwjecźenju ſabata. 2. Makk. 6, 11.

Wucžba. Swjecź Knjezowy dźeṅ ſtajnje ſwědomicźe a njedaj ſo ani pſchez
lohkomyſlnoſcź a žadoſcź za ſwětnymi wjeſelemi, ani pſchez pſchikład
njekhmanych abo njewěriwych ludźi k joho wonjecžeſcźenju zawjeſcź.
„Zakitaj nas Bóh pſched tym; nam njeje wužitne, zakoṅ Boži
wopuſchcźicź.” 1. Makk. 2, 21.

Schtwórta kaznja Boža.

„Dyrbiſch nana a macź cžeſcźicź, zo by dołho žiwy był a ſo tebi derje
ſchło na zemi.”

1. Schto pſchikazuje Bóh we ſchwórtej kazni?

Wón pſchikazuje, zo maja dźěcźi ſwojim ſtarſchim, poddacźi ſwojim
pſchedſtajenym cžeſcź, luboſcź a poſłuſchnoſcź wopokazacź.

2. Cžohodla dyrbja dźěcźi ſwojim ſtarſchim cžeſcź, luboſcź a
poſłuſchnoſcź wopokazacź?

Dokelž ſu ſtarſchi po Bohu jich najwjetſchi dobrocźerjo a joho měſto
pſchi nich zaſtupuja.

*3. Kak dyrbja dźěcźi ſwojim ſtarſchim cžeſcź wopokazacź?

Wone dyrbja ſwojich ſtarſchich, hako naměſtnikow Božich, ſebi wažicź, a
tohodla we ſłowje a ſkutku cžeſcźownje pſchecźiwo nim ſo zadźeržecź.

„Ze ſłowom a ſkutkom a we wſchitkej ſcźeŕpnoſcźi cžeſcźuj ſwojoho nana.”
Sir. 3, 9.

*4. Kak maja dźěcźi ſwojim ſtarſchim luboſcź wopokazacź?

Wone maja 1) ſo jim z wutroby dźakowacź a wſchitko dobre jim pſchecź; 2)
jim z dobrym zadźerženjom wjeſelo cžinicź; 3) we nuzy jich podpjeracź a
we ſtarobje wothladacź; 4) jich wopacžnoſcźe a ſłaboſcźe ſcźeŕpnje
znjeſcź.

„Cžeſcźuj ſwojoho nana z cyłeje ſwojeje wutroby a njezabudź na boloſcźe
ſwojeje macźerje. Dopomṅ ſo, zo bjez njeje njeby narodźeny był a cžiṅ
jimaj dobre, kaž wonaj tež tebi cžinjeſchtaj.” Sir. 7, 29. 30. Pſchikł.:
Jězus, kiž na kſchižu mrějo za ſwoju macź ſo ſtaraſche.

<pb n="121"/>

*5. Kak maja dźěcźi ſwojich ſtarſchich poſłuchacź?

Wone maja 1) wſchitko cžinicź, ſchtož ſtarſchi kazaja, a wſchoho ſo
woſtajicź, ſchtož zakazuja, kaž daloko to złe a njeprawe njeje.

„Dźěcźi, poſłuchajcźe ſtarſchich we wſchitkim; pſchetož to ſo w tym
Knjezu ſpodoba.” Kol. 3, 20. Pſchikł.: Jězus, kiž běſche, hacž runje
„Bóh, wyſoko khwaleny do wěcžnoſcźe”, tola Mariji a Józefej poddaty.

6. Schto maja dźěcźi wocžakowacź, kotrež ſchtwórtu kaznju ſwěrnje
dopjelnja?

We tutym žiwjenju zakit a žohnowanjo Bože, a we druhim wěcžnu zbóžnoſcż.

„Cžeſcźuj ſwojoho nana a ſwoju macź. To je prěnja kaznja ze ſlubjenjom:
zo by ſo tebi derje ſchło a ty dołho žiwy był na zemi.” Ef. 6, 2. 3.
„Cžeſcźuj ſwojoho nana, zo by joho žohnowanjo na tebje pſchiſchło, a
joho žohnowanjo trało hacž do kónca. Nanowe žohnowanjo twari dźěcźom
khěže, macźeŕne klecźo pak je potorha.” Sir. 3, 9—11. Pſchikł.: Sem,
Izak, Ruth, Samuel, młody Tobias.

7. Kak zhrěſcha dźěcźi pſchecźiwo cžeſcźowanju, kotrež ſu ſwojim
ſtarſchim winojcźi?

Wone zhrěſcha pſchecźiwo winowatomu cžeſcźowanju, hdyž 1) ſwojich
ſtarſchich we wutrobje zacpěja abo ſebi jich mało waža; 2) hroznje wo
nich rycža; 3) ſo jich hańbuja; 4) hrubje a ſpjecźiwje ſo pſchecźiwo nim
zadźerža.

„Wócžko, kotrež ſwojoho nana wuſměſcha a ſwoju macź zacpěje, njech
rapaki wudypaja a młode worjoły zežeru.” Pſchiſł. 30, 17.

8. Kak zhrěſcha dźěcźi pſchecźiwo winowatej luboſcźi?

Wone zhrěſcha pſchecźiwo winowatej luboſcźi, hdyž 1) ſwojim ſtarſchim
złe popſcheja abo cžinja; 2) jim z hroznym zadźerženjom zrudobu a hańbu
pſchihotuja abo jich hewak rudźa a hněwaja; 3) jim w nuzy a ſtarobje
njepomhaja; 4) jich ſłaboſcźe ſcźeŕpnje njeznjeſu; 5) za ſwojich žiwych
abo wotemrjetych ſtarſchich ſo njemodla.

„Schtóž ſwojoho nana abo macź bije, dyrbi ſmjercźe wumrjecź. Schtóž
ſwojoho nana abo macź zakliwa, dyrbi ſmjercźe wumrjecź.” 2. Mójz. 21,
15. 17. „Moje dźěcźo, hladaj ſwojoho nana, hdyž je ſtary, a njerudź
joho, kaž dołho je žiwy. Wotebjera=li joho rozom, wodaj jomu, a
njezacpěj joho we ſwojej mocy; pſchetož dobrota, nanej wopokazana,
njebudźe zabyta.” Sir. 3, 14. 15.

9. Kak zhrěſcha dźěcźi pſchecźiwo winowatej poſłuſchnoſcźi?

Wone zhrěſcha pſchecźiwo winowatej poſłuſchnoſcźi, hdyž 1) ſwojich
ſtarſchich ſchpatnje poſłuchaja abo jich z cyła njepoſłuchaja; 2) jich
napominanja w kedźbu nimaja; 3) jich khoſtanjam ſo ſpjecźuja.

<pb n="122"/>

„Hdyž ma něchtó njepoſłuſchnoho a njeporadźenoho ſyna, kiž njepoſłucha
porucžnoſcźe nana a macźerje, a kiž jeju khoſtanja zacpěje, njech joho
wozmjetaj a k ſtarſchim měſta dowjedźetaj, a jim rjeknjetaj: Tónle naſch
ſyn je njeporadźeny a njepoſłuſchny a zacpěje naſche napominanja a je
wobžranſtwej a wopiłſtwej a njecžiſtocźe podaty: a lud měſta njech joho
kamjenjuje, a wón dyrbi wumrjecź, zo byſchcźe złoho wotſtronili, a zo by
cyły Iſrael to ſłyſcho ſo bojał.” 5. Mójz. 21, 18—21.

10. Schto maja dźěcźi wocžakowacź, kiž winowatoſcźe pſchecźiwo ſtarſchim
njedopjelnja?

We tutym žiwjenju Bože zaklecźo ze zacpěcźom a hańbu, we tamnym žiwjenju
pak wěcžne zatamanjo.

„Zaklaty budź, kiž ſwojoho nana a ſwoju macź njecžeſcźi a wſchitkón lud
njech praji: Amen.” 5. Mójz. 27, 16. „Dopomṅ ſo ſwojoho nana a ſwojeje
macźerje, zo by Bóh na tebje njezabył, a ty radſcho narodźeny bycź
njechał, dźeṅ ſwojoho naroda zakliwajo.” Sir. 23, 18. 19. Pſchikł.:
Cham, Abſalom, ſynaj wyſchſchoho měſchnika Heli.

11. Schtó ſu pſchedſtajeni, kotrymž mamy pódla ſtarſchich cžeſcź,
luboſcź a poſłuſchnoſcź wopokazacź?

Zaſtaracźerjo, wocźehnjerjo, wucžerjo, miſchtrojo, knjejſtwa a wſchitcy
duchowni a ſwětni wyſchſchi.

12. Kak mamy ſo pſchecźiwo zaſtaracźerjam, wocźehnjerjam, wucžerjam a
miſchtram zadźeržecź?

Mamy jich za naměſtnikow a pomocnikow ſtarſchich dźeržecź, a ſo tohodla
pſchecźiwo nim podobnje zadźeržecź, kaž pſchecźiwo ſtarſchim.

*13. Kajke winowatoſcźe maja woſebje ſłužowni pſchecźiwo knjejſtwam?

Woni maja jim Boha dla cžeſcź, ſwěru, luboſcź a podwolnu poſłuſchnoſcź
wopokazacź. Tit. 2, 9. 10.

„Wotrocžcy, poſłuchajcźe cźěłnych knjezow we wſchitkim, nic k wocžomaj
ſłužo, hako byſchcźe ſo cžłowjekam ſpodobali, ale z wutrobnej ſwěru z
bohabojoſcźe. Schtožkuli cžinicźe, cžiṅcźe we wotmyſlenju hako tomu
Knjezej a nic cžłowjekam, wjedźicy, zo wot Knjeza mzdu herbſtwa
dóſtanjecźe.” Kol. 3, 22—24. „Wotrocžcy, budźcźe poddacźi ze ſwjatej
bojoſcźu knježim, nic jeno dobrym a pokornym, ale tež wobožnym.” 1.
Pětr. 2, 18.

14. Z cžim zhrěſcha ſłužowni pſchecźiwo ſwojim knjejſtwam?

1) Z njepoſłuſchnoſcźu, ſpjecźenjom, njeluboznym a njepſchecźelſkim
zadźerženjom, 2) z lěnjoſcźu, khłóſchcźiwoſcźu, rozbrójenjom a jebanjom,
3) z pſchiſłodźenjom, kleſkanjom a donoſchowanjom, 4) najcźežſcho pak,
hdyž domjace dźěcźi złe wucža, k złomu zawjedu, k tomu jim pomhaja abo
pſchi tym mjelcža.

<pb n="123"/>

*15. Kajke winowatoſcźe mamy pſchecźiwo duchownym wyſchſchim?

Smy winojcźi 1) jich hako naměſtnikow Božich a naſchich duchownych
wótcow cžeſcźicź a lubowacź; 2) jich porucžnoſcźam ſo podcźiſnycź; 3) za
nich ſo modlicź; 4) za jich zežiwjenjo po zakonju a waſchnju ſo ſtaracź.

„Bój ſo Knjeza z cyłeje ſwojeje duſche a měj w cžeſcźi joho měſchnikow.”
Sir. 7, 31. „Poſłuchajcźe ſwojich pſchedſtajenych, a budźcźe jim
poddacźi, pſchetož wobkedźbuja was a změja zamołwjenjo dawacź wo
waſchich duſchach, zo bychu to cžinili z wjeſołoſcźu, a nic žałoſcźicy,
pſchetož to njeby wam wužitne było.” Hebr. 13, 17. „Knjez je poſtajił,
zo bychu cźi, kiž ſcźenjo prěduja, wot ſcźenja žiwi byli.” 1. Kor. 9,
14. Pſchir. Luk. 10, 7. a 1. Tim. 5, 17. 18. — Pſchikład kſcheſcźanow,
hdyž bě Pětr w jaſtwje, Jap. ſtaw. 12. Pſchir. Gal. 4, 14. 15.

16. Kak pſchehrěſchimy ſo pſchecźiwo duchownej wyſchnoſcźi?

1) Hdyž tu jej pſchiſłuſchnu cžeſcź ze ſłowom a ſkutkom ranimy abo jeje
nahladnoſcź z pſchiſłodźenjom ſłabimy; 2) hdyž ſo jim napſchecźiwjamy,
pſchez cžož móža pſchekory a pohórſchki naſtacź; 3) hdyž ſo wobaramy,
winojty pſchinoſchk k jich zežiwjenju a k woſtaranju Božich ſłužbow
dawacź.

„Schtóž was zacpěje”, a t. d. Luk. 10, 16. „Knjez wě ſebi njeſprawnych
na dźeṅ ſuda za khoſtanjo wobkhowacź, woſebje pak tych, kotſiź
wyſchnoſcź zacp#, a we khrobłoſcźi a ſamopaſchnoſcźi ſo njeboja,
pſchekory zapocžecź, Boha hanicy. Tucźi wabja njewobſtajne duſche k ſebi
a ſlubja jim ſwobodnoſcź, byrnje ſami wotrocžcy ſkaženja byli.” 2. Pětr.
2. „Běda jim! pſchetož ſu woteſchli po pucźu Kainowym a zahinyli w
napſchecźiwjenju Koreowym.” Jud. 11. Pſchikł.: Kore, Dathan a Abiron,
wot zemje póžrjeni; 4. Mójz. 16. Dwaj a ſchtyrcycźi hólcžatow wot
mjedwjedźow roztorhanych. 4. Kral. 2, 24.

*17. Kajke winowatoſcźe mamy pſchecźiwo ſwětnej wyſchnoſcźi?

Smy winowacźi 1) wot Boha ſtajenej wyſchnoſcźi cžeſcź, ſwěru a ſwědomitu
poſłuſchnoſcź wopokazacź a radſcho wſchitko znjeſcź, dyžli zběžki
zbudźicź; 2) jej pſchikazane dawki dawacź; 3) w nuzy a ſtraſchnoſcźi jej
k pomocy bycź a ju pſchecźiwo njepſchecźelam wótcžiny ze zamoženjom a
krewju zakitowacź.

„Kóždy njech ſo podcźiſnje mocy wyſchnoſcźe; pſchetož žana móc njeje,
khiba wot Boha, a kotraž je, je wot Boha poſtajena. Schtóž ſo potajkim
mocy wyſchnoſcźe pſchecźiwja, pſchecźiwja ſo zarjadowanju Božomu. A
kotſiž ſo tutomu pſchecźiwjeja, ſcźahnu zatamanjo na ſo. Tohodla budźcźe
po winowatoſcźi poddacźi, nic jeno khoſtanja dla, ale ſwědomja dla.
Dajcźe tohodla kóždomu, ſchtož ſcźe winojcźi: dawk, komuž dawk, cło,
komuž cło, bojoſcź, komuž bojoſcź, cžeſcź, komuž cžeſcź ſłuſcha.” Romſk.
13, 1—7. Pſchikład Jězuſa a prěnich kſcheſcźanow. Pſchikład Davidowy
pſchecźiwo Saulej. 1. Kral. 24, 7.

18. Z cžim zhrěſchimy pſchecźiwo ſwětnej wyſchnoſcźi?

1) Z hidźenjom a zacpěcźom, 2) z njehańbitym porokowanjom a hanjenjom,
3) ze zapowjedźenjom winojtych dawkow, <pb n="124"/>4) ze ſpjecźenjom a
zběžkaŕſtwom, 5) z kajkejžkuli pſcheradu a zapſchiſahanjom pſchecźiwo
wjeŕchej a wótcžinje.

Wo tych, „kotſiž wyſchnoſcź a majeſtoſcź hanja”, praji japoſchtoł
Judaſch: „ſu morkotarjo, ſkoržerjo, kiž po ſwojich požadoſcźach khodźa.
Jich hort rycži horde ſłowa, a woni khwala ludźi dobycźa dla.” Jud. 16.

19. Hdy njejſměmy ſtarſchich, pſchedſtajenych a wyſchnoſcźe poſłuchacź?

Hdyž nam něſchto porucžeja, ſchtož pſched Bohom dowolene njeje.

„Słuſcha ſo Boha bóle poſłuchacź, dyžli cžłowjekow.” Jap. ſtaw. 5, 29.
Pſchikł.: „Józef w Putifarowym domje, Suſanna, tſjo młodźencojo w
Babylonje, makkabejſcy bratſja, japoſchtołowje pſched wyſokej radu.

*20. Kak maja ſo młodźi ludźo pſchecźiwo ſtarſchim ludźom zadźeržecź?

Młodźi ludźo maja ze ſtarſchimi z cžeſcźownoſcźu wobkhadźecź, na jich
dobru radu poſłuchacź, jim wobcźežnoſcźe ſtaroby po móžnoſcźi polóžecź.

„Pſched ſchědźiwej hłowu maſch ſtanycź a woſobu ſtarca cžeſcźicź a
Knjeza ſwojoho Boha ſo bojecź.” 3. Mójz. 19, 32.

Wucžba. Poſłuchaj ſtarſchich, wucžerjow, duchownych a dr., „zo njeby na
poſledku žałoſcźicź trjebał: cžohodla ſym #oſtanja hidźił a moja wutroba
njeje porokowanja pſchijała? Cžohodla njejſym poſłuchał na hłós tych,
kotſiž mje wucžachu a njejſym pokhilił ſwoje wucho k jich wucžbje?”
Pſchiſł. 5, 11—13.

21. Płacźi ſchtwórta kaznja jenož dźěcźom a poddatym?

Ně; wona wopſchija tež winowatoſcźe ſtarſchich a pſchedſtajenych.

22. Kotre winowatoſcźe maja ſtarſchi pſchecźiwo ſwojim dźěcźom?

Prěnja a najſwjecźiſcha winowatoſcź ſtarſchich je, zo ſwoje dźěcźi za
Boha a wěcžne žiwjenjo wocźahnu. Tohodla maja 1) je w katholſkej wěrje
derje rozwucžecź a rozwucžecź dacź; 2) je zahe k pobožnoſcźi a k wſchomu
dobromu dźeržecź; 3) jim dobry pſchikład dawacź; 4) je pſched
zawjedźenjom zakitacź; a 5) jich wopacžnoſcźe z kſcheſcźanſkej luboſcźu
khoſtacź.

„Nanojo, wocźehṅcźe ſwoje dźěcźi we wucžbje a napominanjach Knjeza.” Ef.
6, 4. „Hólcžec, kiž ſo ſwojej woli pſchewoſtaji, pſchinjeſe haṅbu ſwojej
macźeri.” Pſchiſł. 29, 15. „Njewotcźehṅ dźěſcźu khoſtanjo. Bijeſch=li je
z prutom, wot toho njewumrje a ty wumožiſch joho duſchu wot hele.”
Pſchiſł. 23, 13. 14.

*23. Kak zhrěſcha ſtarſchi, hdyž ſwoje winowatoſcźe zakomdźa?

Zhrěſcha cźežcy, ſu pſchez to ſobu wina na hrěchach ſwojich dźěcźi a
cžaſto tež na jich wěcžnym zatamanju. (Heli.)

<pb n="125"/>

*24. Maja ſo ſtarſchi jenož za wěcžne zbožo ſwojich dźěcźi ſtaracź?

Woni maja ſo tež za jich cžaſne zbožo ſtaracź, a tohodla zhrěſcha, 1)
hdyž ſwoje zamoženjo lohkomyſlnje rozpjerſcheja; 2) za cyrobu, draſtu
abo ſtrowotu ſwojich dźěcźi ſo prawje njeſtaraja, abo 3) hdyž je zahe k
dźěłu njepſchiwucža, a je něſchto wužitne nawuknycź njedadźa.

25. Kajke winowatoſcźe maja knjejſtwa pſchecźiwo ſwojim ſłužownym?

Wone maja 1) z nimi z luboſcźu wobkhadźecź a nic z hruboſcźu; 2) jim
zaſłuženu mzdu a doſahacu cyrobu dawacź; 3) ze ſłowom a pſchikładom k
dopjelnjenju kſcheſcźanſkich winowatoſcźow a k wſchomu dobromu jich
pohnuwacź; 4) jich wot złoho a wſchitkeje złeje pſchiležnoſcźe
wotdźeržowacź.

„Maſch=li ſwěrnoho wotrocžka, waž ſebi joho, kaž ſwoju ſamſnu duſchu,
měj joho kaž ſwojoho bratra.” Sir. 33, 31. „Knjezojo, ſchtož je prawe a
zdobne, wopokažcźe ſłužownym, wjedźicy, zo macźe tež wy knjeza we
njebjeſach.” Kol. 4, 1. „Hdyž pak něchtó za ſwojich a woſebje za
domjacych ſo njeſtara, je wěru zaprěł a je hórſchi, dyžli njewěriwy.” 1.
Tim. 5, 8.

*26. Schto ſu wyſchnoſcźe ſwojim poddatym winojcźi?

Wyſchnoſcźe ſu wot Boha zrjadowane k wužitku ſwojich poddatych; tohodla
maja tež 1) jich zbožo po móžnoſcźi ſpěchowacź; 2) ſwoje zaſtojnſtwo z
mudroſcźu a ſprawnoſcźu bjez wobtykowanja zaſtacź; 3) złe khoſtacź, a 4)
wſchitkim z kſcheſcźanſkim žiwjenjom dobry pſchikład dawacź.

„Wyſchnoſcź je ſłužownica Boža tebi k wužitku.” Romſk. 13, 4. „Joſafat
porucži ſudnikam a rjekny: Kedźbujcźe, ſchto cžinicźe; pſchetož wy
njewukonjecźe ſud cžłowjeka, ale ſud Knjeza, a ſchtožkuli budźecźe
ſudźicź, ſo na was wrócźi. Pola Knjeza njeje njeprawda, ani nahladnoſcź
woſobow, ani žadanjo za darami.” 2. Khrón. 19, 6. 7. — Pſchi wólbje k
zjawnym zaſtojnſtwam dyrbi ſo tohodla pſchede wſchim na bohabojoſcź,
rozomnoſcź a na ſwěrnu a krutu wolu hladacź.

Wucžba. Cžeſcźuj wyſchnoſcź, hako ſłužownicu Božu, kiž je k twojomu
wužitku, a njepoſłuchaj ženje na njepſchecźelow wſchoho rjadu, kiž
„ſwobodnoſcź lubja, byrnje bychu ſami dźěcźi ſkaženja byli.”

Pjata kaznja Boža.

„Njedyrbiſch mordowacź.”

1. Kotre hrěchi zakazuje pjata kaznja Boža?

Wona zakazuje wſchitke hrěchi, z kotrymiž bližſchomu abo ſebi ſamym na
žiwjenju cźěła abo duſche ſchkodźimy.

<pb n="126"/>

2. Schtó pſchehrěſchi ſo na cźěle a žiwjenju bližſchoho?

Schtóž 1) někoho njeſprawnje mori, bije abo rani; 2) z hněwanjom abo
hrubym zadźerženjom někomu žiwjenjo wobcźežuje abo pſchikrótſchuje.

*3. Kajki hrěch wobeńdźe tón, kiž bližſchoho njeſprawnje mori?

Wón wobeńdźe zatraſchny, k njebju wołacy hrěch; pſchetož 1) mocuje ſo
złóſtniwje prawow Božich; 2) ſchkodźi wěſtoſcźi cžłowjeſtwa; 3)
zaſtorcži bližſchoho do najhłubſchoho cžaſnoho, a huſto tež wěcžnoho
njezboža.

„Schtóž cžłowjeſku krej pſchelije, toho krej njech ſo zaſy pſchelije;
pſchetož cžłowjek je po Božim znamjenju ſtworjeny.” 1. Mójz. 9, 6. Kak
ſo zamordowanjo huſto hižo w tutym žiwjenju z cžwělowacym ſtyſkom
ſwědomja a najhanibniſchej ſmjercźu khoſta. widźimy na Kainje (1. Mójz.
4, 16.), Achabje a Jezabeli (3. Kral. 21, 22. a 4. Kral. 9.).

4. Njeje nikomu dowolene cžłowjeka moricź?

Dowolene je to 1) wyſchnoſcźi k khoſtanju złóſcźow; Romſk. 13, 4. 2)
druhim jenož k zakitanju wótcžiny abo we ſprawnym wobaranju.

†5. Je tež dowolene, k zakitanju ſwojeje cžeſcźe někoho na duell žadacź
abo jón pſchijecź?

Tajke wojowanjo mjez dwěmaj je kóždy cžas, byrnje wo žiwjenjo njeſchło,
wulka złóſcź, kotraž ſo wſchitkomu bójſkomu a cžłowjeſkomu prawej
napſchecźiwja; tohodla ſo wſchitcy, kiž ſo na nim wobdźěla abo
dobrowólnje pſchitomni ſu, z cyrkwje wuzanknu.

6. Zakazuje pjata kaznja Boža jenož woprawdźity zły ſkutk pſchecźiwo
žiwjenju bližſchoho?

Wona zakazuje tež wſchitko, ſchtož k złomu ſkutkej wjedźe a wabi, hako:
hněw, hidźenjo, zawiſcź, hanjace a zakliwace ſłowa.

„Kóždy, kiž ſwojoho bratra hidźi, je mordaŕ cžłowjeka.” 1. Jan. 3, 15.
„Ja pak wam praju, zo budźe kóždy, kiž ſo na ſwojoho bratra hněwa, ſuda
winojty.” Mat. 5, 22.

7. Schtó pſchehrěſchi ſo na ſwojim ſamſnym cźěle a žiwjenju?

Schtóž ſebi 1) ſam žiwjenjo wozmje; 2) ſwoju ſtrowotu ſłabi abo ſwoje
žiwjenjo pſchikrótſcha z njepoměrnoſcźu w jědźi a picźu, z wulkim
hněwom, z pſchezměrnej zrudobu a t. d.

*8. Kajki hrěch wobeńdźe tón, kiž ſebi ſam z dobrej wolu žiwjenjo
wozmje?

Wón wobeńdźe tſoju zatraſchnu złóſcź: 1) złóſcź pſchecźiwo bójſkej
majeſtoſcźi, kotrejž ſamej knjejſtwo nad žiwjenjom <pb n="127"/>a
ſmjercźu pſchiſłuſcha; 2) pſchecźiwo ſwojej ſamſnej duſchi, kotruž bjez
ſmilnoſcźe do wěcžnoho zatamanja zaſtorcži; 3) pſchecźiwo cžłowjeſkomu
towaŕſtwej a woſebje pſchecźiwo ſwojim, kotrymž njewuprajomnu zrudobu a
hańbu pſchihotuje.

9. Kak khoſta tohodla cyrkej ſebjemorjenjo?

Wona zapowje ſebjemordarjej kſcheſcźanſki pohrjeb, zo by joho khoſtała,
druhich pak wot tajkoho ſkutka wottraſchała.

10. Njeſměmy ženje žiwjenjo abo ſtrowotu ſtrachej wuſtajecź?

Ženje njetrěbnje, tola pak, hdyž ſebi to wyſchſcha winowatoſcź žada.
Mat. 10, 28.

11. Směmy ſebi ſami ſmjercź pſchecź?

Z małomyſlnoſcźe abo ze zadwělowanja ženje, tola pak ze žadoſcźe, zo
njebychmy Boha wjacy rozhněwali a zo bychmy k wužiwanju zbóžnoſcźe
pſchiſchli.

„Žadam rozwjazany a pſchi Khryſtuſu bycź.” Fil. 1, 23.

12. Schtó ſchkodźi bližſchomu na žiwjenju duſche?

Schtóž jomu pohórſchk dawa, t. r. ſchtóž joho z dobrej wolu k hrěchej
zawjedźe abo dobrowólnje k njomu pſchiležnoſcź dawa.

*13. Kotſi wobeńdu tutón hrěch?

Z cyła wſchitcy, kotſiž kažkuli k złomu wabja, radźa, pomhaja, je
porucžeja abo za dobre ſpóznawaja; woſebje kotſiž 1) bjezbóžne abo
njepóccźiwe rycže wjedu, abo ſo njepſchiſtojnje draſcźa; 2) njekhmane
knihi a wobrazy rozſchěrjeja; 3) paducham, wopiłcam, hracžkam abo druhim
njekhmanym cžłowjekam k njedowolenym ſkhadźowanjam ſwój dom wotewrjeja;
4) pſchedſtajeni, kotſiž zły pſchikład dawaja abo złomu po winowatoſcźi
njezadźewaja.

14. Schto ma nas wot dawanja pohórſchka wottraſchicź?

1) Dopomnjecźo, zo je pohórſchk dawacy kaž pomocnik djaboła, kotryž
pſchez zawjedźenjo k hrěchej duſche mori, kotrež je Jězus ze ſwojej
krewju wukupił;

„Tutón (djaboł) bě mordaŕ wot ſpocžatka.” Jan 8, 44. „Njebudź tola tym k
zahubje, za kotrychž je Khryſtus wumrjeł.” Romſk. 14, 15.

2) ſurowe ſcźěhwki zawjedźenja, dokelž zawjedźeni najbóle zaſy druhich k
hrěchej zawjedu a tak ſo hrěch pſchecy dale ſplahuje;

Cyłe cžłowjeſtwo pſchez Kainowych potomnikow ſkažene. 1. Mójz. 6.
Jeroboamowy hrěch a khoſtanjo. 3. Kral. 12—14.

<pb n="128"/>

3) traſchne ſłowa Khryſtuſowe:

„Schtóž pak budźe pohórſchowacź jenoho z tutych mólicžkich, kiž do mnje
wěrja, tomu by lěpje było, zo by młynſki kamjeń na joho ſchiju
powiſnjeny, a wón do hłubokoſcźe morja podnurjeny był. Běda ſwětej
pohórſchkow dla! Běda tomu cžłowjekej, pſchez kotrohož pohórſchk
pſchińdźe.” Mat. 18, 6. 7. Pſchikład Eleazara, kiž chcyſche radſcho
wumrjecź, dyžli młodoſcźi pohórſchk dawacź (2. Makk. 6), ſ. Pawoła. 1.
Kor. 8, 13.

15. Schto mamy cžinicź, hdyž ſmy bližſchomu na cźěle abo duſchi
ſchkodźili?

Dyrbimy nic jeno hrěch wobželnoſcźicź a jón ſo ſpowjedacź, ale tež
nacžinjene złe po móžnoſcźi zarunacź.

16. Schto pſchikazuje nam pjata kaznja Boža?

Wona nam pſchikazuje, zo bychmy 1) w měrje a pſchezjenoſcźi ze ſwojim
bližſchim žiwi byli; 2) joho cźěłne a duchowne zbožo po ſwojim powołanju
ſpěchowali; 3) tež za ſwoje žiwjenjo a ſwoju ſtrowotu rozomnje ſo
ſtarali.

Wucžba. Njezwaž ſebi ženje klecź, druhich hanicź abo bicź, ale budź, kaž
ſo dźěſcźu Božomu ſłuſcha, měrniwy, pſchecźelny, pokorny. Cźěkaj pſched
zawjedźerjom kaž pſched djabołom, kiž chce twoju duſchu moricź, byrnje
joho ſłowa a ſlubjenja rjeniſche byłe. Njebudź ſam ženje mordaŕ duſche
ſwojoho bližſchoho z pohórſchnym ſkutkom abo ſłowom.

Scheſta kaznja Boža.

„Njedyrbiſch mandźelſtwo łamacź.”

1. Schto zakazuje ſcheſta kaznja Boža?

Wona zakazuje 1) złamanjo mandźelſtwa a wſchitke hrěchi njecžiſtoty:
njehańbite pohladowanja, rycže, žorty, dótkanja a ſchtož hewak
hańbicźiwoſcź rani; 2) ſchtožkuli k njecžiſtocźe wjedźe.

„Njecžiſtota njech ſo mjez wami ani njemjenuje, kaž ſo ſwjatym ſłuſcha,
ani njehaṅbitoſcź ani plampate rycže a žorty.” Ef. 5, 3. 4.

2. Schto zawjedźe najbóle k njecžiſtocźe?

K njecžiſtocźe zawjedźe 1) wcźipnoſcź wocžow, 2) njepſchiſtojna draſta,
3) liſchcźerjo a zawjedźerjo, 4) njepſchiſtojne knihi a njehańbite
wobrazy, 5) nócne ſkhadźowanja, njepſchiſtojne hry a reje, 6)
pſchedowěrne wobkhadźowanjo z druhim ſplahom, 7) wopiłſtwo a
wobžranſtwo, 8) lěnjoſcź a mjehke žiwjenjo.

3. Cžohodla mamy ſo njecžiſtoty woſebje zdalowacź?

Dokelž 1) žadyn hrěch žadławiſchi njeje; a 2) žadyn tak ſtraſchny we
ſwojich ſcźěhwkach.

<pb n="129"/>

*4. Cžohodla je tutón hrěch tak wohidny?

Dokelž wón cžłowjeka, kotryž je tola hako znamjo a templ Boži, k
cžiſtomu, ſwjatomu žiwjenju powołany, pod njecžiſty ſkót zniži; cžohož
dla tež hrěch njecžiſtoty rěka. Pſchir. 1. Kor. 3, 17.

5. Kotre ſu ſcźěhwki njecžiſtoty?

1) Wona rubi cžłowjekej njewinowatoſcź a ſkazy joho na cźěle a duſchi;
2) wona zawjedźe joho k wjele druhim hrěcham a njekhmanſtwam, cžaſto k
zamordowanju a k zadwělowanju; 3) zaſtorcži joho do hubjenſtwa, hańby a
ſkóncžnje do wěcžnoho zatamanja.

„Schtóž ſo k njecžiſtym towaŕſchi, budźe njekhmanik, zhnicźo a cžeŕwje
budźa joho mzda.” Sir. 19, 3. „Njecžiſtych dźěl budźe we jězorje, z
wohenjom a ſchwablom ſo palacym.” Zjewj. 21, 8.

Pſchikł.: Pſchez njecžiſtotu buchu David, Salomon, ſudnikaj (Dan. 13.),
Herodes a Herodias k najwjetſchim złóſcźam zawjedźeni. Woſebje
njecžiſtoty dla bu nimale cyłe cžłowjeſtwo pſchez potepjenjo, Sodoma a
Gomorrha pſchez woheṅ z njebjes, 24,000 Iſraelitow we puſcźinje a nimale
cyły ſplah Benjamin z mjecžom zahubjeny.

†6. Je kóždy hrěch njecžiſtoty cźežki hrěch?

Haj, kóždy hrěch njecžiſtoty, kotryž něchtó z dobrej wolu ſam ze ſobu
abo z druhim wobeńdźe, je ſmjertny hrěch; „pſchetož wězcźe a
ſpóznajcźe”, praji ſ. Pawoł, (Ef. 5, 5.) „zo žadyn kurwaŕ a njecžiſty
herbſtwa njezměje we kraleſtwje Khryſtuſowym a Božim.”

†7. Su wſchitke hrěchi njecžiſtoty jenak cźežke?

Ně; po woſobach, z kotrymiž, a po waſchnju, na kotrež ſo hrěch wobeńdźe,
abo po joho ſchkódniſchich ſcźěhwkach je někotry hrěch cźežſchi, dyžli
druhi.

8. Schto mamy cžinicź, hdyž z wěſtoſcźu njewěmy, hacž je něſchto hrěch
pſchecźiwo cžiſtocźe?

Mamy ſwojoho ſpowjednika wo rozwucženjo proſycź, a mjez tym ſo toho
ſwěrnje woſtajicź, wo cžimž dwělujemy.

9. Schto pſchikazuje nam ſcheſta kaznja Boža?

Wona nam pſchikazuje, zo mamy we wſchitkich ſwojich myſlach,
pohladowanjach, rycžach a ſkutkach cžeſtni a hańbicźiwi bycź, a
njewinowatoſcź duſche hako najwjetſche kubło a najrjeńſche debjenjo ſebi
ſwěrnje wobkhowacź.

<pb n="130"/>

10. Kajke ſrědki mamy nałožecź, zo bychmy njewinowatoſcź wobkhowali?

My dyrbimy 1) wſchitkich złych towaŕſtwow a pſchiležnoſcźow ſo
zdalowacź; Sir. 3, 27. 2) ſwoje zmyſły, woſebje wocži, derje
wobkedźbowacź; Pſ. 118, 37. 3) ſwjate ſakramenty huſcźiſcho dóſtawacź;
4) we ſpytowanjach ſo Bohu a najſwjecźiſchej knježnje porucžecź; 5)
myſlicź, zo Bóh wſchitko widźi, a zo móžemy kóžde wokomiknjenjo
wumrjecź; Sir. 7, 40. 6) ſo pilnje we ponižnoſcźi, pſchewinjenju
mjaſnych nakhilnoſcźow a ſebjezaprěcźu zwucžowacź. Gal. 5, 24.

Wucžba. Lubuj njewinowatoſcź duſche, dopomṅ ſo huſto ſłowow ſ. piſma: „O
kak rjany je cžiſty ſplah! njeſmjertne je joho wopomnjecźo, pola Boha a
cžłowjekow je znaty. Na wěcžne krónowany zraduje ſo, dobywſchi mzdu
njezranjenych wojowanjow.” Mudr. 4, 1. 2. Tohodla njecžiṅ ani ſam, ani
pſched druhimi, ſchtož njebychu póccźiwi ludźo wjedźecź ſměli. A chce=li
tebje něchtó zawjeſcź, wotpokazaj joho a wołaj wo pomoc. „Mój ſyno,
jelizo tebje hrěſchnicy wabja, njepſchizwol jim. Jelizo praja: Pój z
nami, mój ſyno! njekhodź z nimi.” Pſchiſł. 1, 10—15.

Sedma kaznja Boža.

„Njedyrbiſch kranycź.”

1. Schto zakazuje ſedma kaznja Boža?

Wona zakazuje, bližſchomu na joho zamoženju ſchkodźecź z rubjenſtwom abo
paduſtwom, jebanſtwom, lichowniſtwom abo na druhe njeſprawne waſchnjo.

2. Schtó pſchehrěſchi ſo z rubjenſtwom abo paduſtwom?

Nic jeno woprawdźicźi rubježnicy a paduſchi, ale wſchitcy, 1) kiž jim
radźa a pomhaja; 2) kranjene wěcy kupuja, pſchedawaja, khowaja abo
zdźerža; 3) namakane abo požcžene wěcy njewrócźa; 4) ſwój dołh
njepłacźa; 5) bjez nuzy po proſchenju khodźa a z tym woprawdźe khudym
jałmožnu pſchikrótſcheja.

3. Schtó pſchehrěſchi ſo z jebanſtwom?

1) Schtóž bližſchoho we pſchedawanju a kupowanju zjeba, k pſchikł. z
wopacžnej měru, wahu, pjenjezami abo hubjenymi tworami; 2) ſchtóž ſebi
za ſwoje dźěło abo wěcy pſchewjele žada; 3) ſchtóž mězniki na polach
pſcheſtaja; 4) ſchtóž woheń załoži, zo by pjenjezy z wopaleńſkeje
pokładnicy dóſtał; 5) ſchtóž wopacžne piſma a liſcźiny dźěła, ſkóržby
njetrjebawſchi abo njeſprawnje wjedźe, ſudnikow abo ſwědkow wobtykacź
pyta a t. d.

<pb n="131"/>

4. Schtó zhrěſchi z lichowni ſtwom?

1) Schtóž za wupožcžene pjenjezy njedowolenu dań žada; 2) ſchtóž žita
abo druhe wěcy ſkupuje, zo by płacźiznu wyſche zehnał; 3) z cyła
wſchitcy, kiž nuzu a njewědomoſcź bližſchoho k ſwojomu ſamſnomu wužitkej
abo dobytkej nałožuja.

5. Schtó pſchehrěſchi ſo hewak hiſchcźe pſchecźiwo ſedmej kazni?

1) Schtóž cuze łuki, ſywy abo ſchtomy wobſchkodźa; 2) cuzy ſkót rani abo
mori; 3) z hracźom abo rozbrójenjom ſwoju ſwójbu do nuzy pſchinjeſe; 4)
winowate dźěło zakomdźi; 5) rjemjeſlnikow abo pſchekupcow hani, zo by
jim zaſłužbu wzał, a z cyła ſchtóžkuli bližſchomu na joho wobſedźenſtwje
njeſprawnje ſchkodźi.

*6. Kak móžemy ſo tež z pakoſcźenjom abo jebanjom we mólicžkoſcźach
cźežcy pſchecźiwo ſedmej kazni pſchehrěſchicź?

1) Hdyž je huſcźiſcho woſpjetujemy, tak zo ma bližſchi khětru ſchkodu,
abo hdyž mamy tola wolu, je huſcźiſcho woſpjetowacź; 2) hdyž z
kranjenjom ſamo na ſebi małeje wěcy bližſchomu tola khětru ſchkodu
nacžinimy.

*7. Smědźa ſłužowni tež wot zamoženja ſwojoho knjejſtwa jałmožnu dawacź?

Ně; khiba zo knjejſtwo to wě a za dobre ſpóznaje.

8. Schto ma tón cžinicź, kotryž cuze kubło wobſynje abo ſchtóž je
bližſchoho njeſprawnje wobſchkodźił?

Dyrbi cuze kubło zaſy dacź, a ſchkodu po móžnoſcźi zarunacź; bjez toho
njemóže wot Boha wodacźa dóſtacź.

9. Schtó je winowaty cuze kubło zaſy dacź abo ſchkodu zarunacź?

1) Tón, kiž cuze kubło abo joho wunoſchk wobſynje, abo kotryž je ſchkodu
woprawdźe nacžinił;

2) hdyž je tón njecžini, potom cźi, kotſiž ſo na hrěſche z radu abo z
ſkutkom wobdźělichu, abo kotſiž jomu njezadźewachu, hacž runje to
móžachu a po woſebitym wucžinjenju abo po zaſtojnſtwje to dyrbjachu.

† 10. Kak wjele dyrbiſch zarunacź?

1) Sy=li cuze kubło wědomje a njeſprawnje na ſo ſcźahnył abo za ſo
zdźeržał, dyrbiſch prawomu wobſedźerjej wſchitko doſpołnje zaſy dacź,
tak zo žaneje ſchkody wjacy nima;

2) ſta pak ſo njewědomje a bjez wole, dyrbiſch hnydom, hdyž zhoniſch, zo
je to cuze kubło, wſchitko zaſy dacź, <pb n="132"/>ſchtož je wot njoho
hiſchcźe zbytkne, a tak wjele, kaž ſy ſo z nim wobohacźił.

We prěnim padźe maſch potajkim nic jeno cuzu wěc ſamu abo, hdyž tu wjacy
njeje, jeje płacźiznu zaſy dacź, ale tež, ſchtož je cźi mjez tym
pſchinjeſła, tola z wocźehnjenjom wudawkow, kotrež by tež wobſedźeŕ měł.
Z cyła dyrbiſch jomu cyły wužitk, wo kotryž ſy joho pſchinjeſł, a cyłu
ſchkodu, kotruž ſy jomu nacžinił, zarunacź. We druhim padźe pak ſy
winowaty, wſchitko zarunacź, ſchtož je wot cuzoho kubła ſamoho abo joho
wunoſchka, po wocźehnjenju wudawkow, hiſchcźe zbytkne a z cyła tejko,
kaž ſy ſo z joho wobſynjenjom abo wužiwanjom wobohacźił.

11. Komu maſch cuze kubło zaſy wrócźicź?

Prawomu wobſedźerjej abo joho herbam; hdyž pak to móžno njeje, maſch je
khudym dacź, abo na nabožne ſkutki nałožicź.

12. Schto mamy cžinicź, hdyž hnydom zarunacź njemóžemy?

Dyrbimy k najmjeńſchomu dobru wolu měcź to cžinicź, tak bórzy hacž
móžno, a njeſměmy mjez tym nicžo zakomdźicź, zo bychmy tule winowatoſcź
dopjelnicź móhli.

*13. Schto mamy wopomnicź, zo bychmy cuze kubło njebrali abo joho
wrócźenjo njezanjechali?

1) Zo nam je ſmjercź tola wutorhnje, a to ſnadź prjedy, hacž to
wocžakujemy;

2) zo cuze kubło zbožo a žohnowanjo njepſchinjeſe, ale njezbožo,
poklecźo, ſtrach a njezbóžnu ſmjercź;

„Schtóž njeprawdu ſyje, budźe złe žnjecź.” Pſchiſł. 22, 8.

3) zo nicžo njerozomniſche njeje, dyžli hinitoho kubła dla njebjeſa
pſchiſadźicź a ſwoju duſchu do njewuhaſchomnoho wohenja zaſtorcžicź.

„Schto pomha cžłowjekej, byrnje cyły ſwět dobył” a t. d. Mat. 16, 26.

14. Schto pſchikazuje ſedma kaznja Boža?

Wona pſchikazuje, zo mamy kóždomu to dacź a woſtajicź, ſchtož jomu
ſłuſcha, a darniwi bycź pſchecźiwo bližſchomu.

Wucžba. Daj kóždomu, ſchtož jomu ſłuſcha a budź ſpokojny z tym, ſchtož
maſch. „Lěpje mało ze ſprawnoſcźu, dyžli wjele z njeprawdu.” Njekraṅ
ženje, njech je tež najſnadniſcha wěc, a rozpomṅ ſebi wěrne ſłowo: „z
małym zapocžnjeſch, z wulkim pſcheſtanjeſch.” Woſtaj ſo
khłóſchcźiwoſcźe, wopiłſtwa, lěnjoſcźe, hracźa wo pjenjezy, khwaleŕſtwa
a pychaŕſtwa; pſchetož to wſchitko wjedźe k rubjenju a kranjenju, a
zaſtorcži do njezboža.

<pb n="133"/>

Woſma kaznja Boža.

„Njedyrbiſch falſchnoho ſwědcženja dawacź napſchecźo ſwojomu
bližſchomu.”

1. Schto zakazuje woſma kaznja Boža?

Wona zakazuje pſchede wſchim wopacžne ſwědcženjo dawacź, t. r. pſched
ſudom něſchto wuprajicź, ſchtož wěrno njeje.

„Woni pſchiwjedźechu dweju mužow, dźěſcźi djaboła; tutaj rycžeſchtaj
mjenujcy hako dźěſcźi djaboła wopacžne ſwědcženjo” pſchecźiwo Nabothej.
3. Kral. 21, 23.

*2. Kak mamy pſched ſudom ſwědcženjo dawacź?

Mamy cžiſtu wěrnoſcź prajicź, kaž ju wěmy, nicžo wjacy a nicžo mjenje.

3. Kotre hrěchi zakazuja ſo dale hiſchcźe we woſmej kazni?

1) Łža a tajenſtwo, 2) pomjeńſchenjo cžeſcźe a pſchiſłodźenjo, 3)
podhlad a khrobłe ſudźenjo, a z cyła wſchitke hrěchi, z kotrymiż ſo
bližſchomu na cžeſcźi a dobrym mjenje ſchkodźi.

4. Schto rěka łhacź?

Łhacź rěka wědomje a z wotmyſlenjom njewěrnoſcź rycžecź.

5. Njeſměmy ženje łhacź?

Ně; ani k ſwojomu ani k druhich wužitku, tež nic ze žorta abo z nuzy;
pſchetož kóžda łža je pſchecźiwo wěrnoſcźiwoſcźi Božej.

„Žadławoſcź na cžłowjeku je łža.” Sir. 20, 26. „Zełhanej hubje ſtej
pſched Knjezom wohidnoſcź.” Pſchiſł. 12, 22. Pſchikł.: Khoſtanjo
Ananiaſa a Safiry. Jap. ſtaw. 5. — Hacž runje njeje ženje dowolene,
njewěrnoſcź rycžecź, ſměmy tola druhdy z luboſcźe k bližſchomu abo
zaſtojnſtwa dla wěrnoſcź zamjelcžecź.

6. Schtó pſchehrěſchi ſo z tajenſtwom?

Schtóž ſo lěpſchi a pobožniſchi pocžinja, dyžli woprawdźe je, zo by z
tym druhich do błuda zawjedł.

„Běda wam, piſmawucženi a fariſejowje, wy tajency! dokelž ſcźe runja
wobělenym rowam, kotrež drje ſo zwonka cžłowjekam rjane zdadźa, znutska
pak ſu połne koſcźi morwych a wſcheje njecžiſtoſcźe. Tak ſo tež wy
zwonka cžłowjekam ſprawni zdacźe, znutska pak ſcźe połni tajenſtwa a
njeſprawnoſcźe.” Mat. 23, 27. 28.

7. Schtó pſchehrěſchi ſo z pomjeńſchenjom cžeſcźe?

Schtóž wopacžnoſcźe bližſchoho bjez nuzy wozjewja.

<pb n="134"/>

8. Hdy ſměmy wopacžnoſcźe bližſchoho wozjewjecź?

Směmy a dyrbimy je wozjewjecź 1) hdyž je to k wužitku wobrycžanoho, a 2)
hdyž je k wotwobrocźenju wjetſchoho złoho trěbne.

*9. Na cžo mamy pſchi tajkim wozjewjenju kedźbowacź?

1) Zo wopacžnoſcźe we dobrym wotpohladanju wozjewjamy, a jeno tajkim,
kiž móža złomu zadźewacź; 2) zo wopacžnoſcźe njepowjetſchamy, a njewěſte
za wěſte njewudawamy.

10. Schtó pſchehrěſchi ſo z pſchiſłodźenjom?

Schtóž bližſchomu wopacžnoſcźe pſchipiſuje, kotrež nima, abo joho
woprawdźite powjetſcha.

„Schtóž ſo w potajnym pſchiſłodźa, njecžini mjenje, dyžli had, kiž
mjelcžo kuſnje.” Prěd. 10, 11. Pſchikł.: Aman, Eſth. 13.

*11. Je kóžde pſchiſłodźenjo abo pomjeńſchenjo cžeſcźe jenak wulki
hrěch?

Hrěch je cźim wjetſchi, 1) cžim wjetſcha wopacžnoſcź a cžim nahladniſcha
woſoba je, wo kotrejž ju wuprajiſch; 2) cžim wjetſcha ſchkoda je, kiž
jej z toho naſtanje; 3) cžim wjacy woſobow wuprajenjo ſłyſchi; 4) cžim
hórſche wotpohladanjo je, kotrež pſchi tym maſch.

Woſebje ſchkódne a žadławe je donoſchowanjo abo kleſkanjo, hdyž ſo
někomu to powjeda, ſchtož je druhi wo nim prajił, a tak ſo hidźenjo a
njepſchezjenoſcź zbudźi. „Donoſchowaŕ a dwójjazycžny je poklaty; dokelž
mnohich zmucźi, kotſiž běchu we měrje.” Sir. 28, 15.

12. Je tež hižo poſłuchanjo na tajke złe wobrycženja hrěch?

Haj; hrěch je, hdyž 1) na tajke wobrycženja ze ſpodobanjom poſłuchamy;
2) jim njezadźewamy, byrnje móhli; 3) z praſchenjom a khwalenjom je
zawinujemy a podlěſchimy.

„Wobdaj ſwojej wuſchi z cźeŕnjemi a njepoſłuchaj na pſchiſłodźacy
jazyk.” Sir. 28, 18. „Połnocny wětr rozecźěri deſchcź a cźmowe woblicžo
pſchiſłodźacy jazyk.” Pſchiſł. 25, 23.

13. K cžomu je tón winowaty, kotryž je cžeſcź bližſchoho z
pſchiſłodźenjom abo hanjenjom ranił?

Wón ma winowatoſcź 1) ſwoje ſłowa wrócźo wzacź abo wotproſycź; 2)
wſchitku nacžinjenu ſchkodu zaſy zarunacź.

„Dobre mjeno je lěpſche, dyžli wjele bohatſtwa.” Pſchiſł. 22, 1. Tohodla
je winowatoſcź jene kaž druhe zaſy wrócźicź.

<pb n="135"/>

14. Mamy tež ſwoje ſłowa zaſy wrócźo wzacź, hdyž ſmy woprawdźite, byrnje
potajne wopacžnoſcźe wupowjedali?

Tehdom dyrbimy bližſchoho zamołwjecź a na hewak dowolene waſchnjo jomu
cžeſcź zarunacź pytacź.

15. Kak pſchehrěſchimy ſo z podhladom a khrobłym ſudźenjom?

Pſchehrěſchimy ſo 1) z podhladom, hdyž ſebi bjez doſahaceje winy něſchto
złe wo bližſchim myſlimy;

2) z khrobłym ſudźenjom, hdyž bjez doſahaceje winy złe za wěrne a wěſte
dżeržimy.

„Njeſudźcźe, zo byſchcźe ſudźeni njebyli. ... Schto pak widźiſch
tſchěſku we woku ſwojoho bratra; a hrjadu we ſwojim woku njewidźiſch.”
Mat. 7, 1. 3.

16. Schto pſchikazuje woſma kaznja Boža?

Wona pſchikazuje 1) zo pſchecy wěrnoſcź rycžimy; 2) za cžeſcź a dobre
mjeno ſo prawje ſtaramy; 3) z cyła ſwój jazyk zawuzdźeny mamy.

17. Cžohodla dyrbimy ſo tež za ſwoju ſamſnu cžeſcź ſtaracź?

Dokelž ſebi to cžeſcź Boža, wužitk bližſchoho a winowatoſcźe naſchoho
powołanja žadaja.

„Prócujemy ſo za dobrym nic jeno pſched Bohom, ale tež pſched
cžłowjekami.” 2. Kor. 8, 21. Tola dyrbimy kóždy cžas hotowi bycź, k
ſwojomu a k ſwojoho bližſchoho ſpomoženju abo Jězuſa Khryſtuſa dla
hanjenjo a hidźenjo znjeſcź. Na to pokazuja ſłowa: „Jelizo cźe ſchtó
dyri na twoje prawe lico, podaj jomu tež te druhe.” Mat. 5, 39. a:
„Zbóžni ſcźe, hdyž ſcźe mjena Khryſtuſowoho dla hanjeni.” 1. Pětr. 4,
14. Pſchikład ſ. japoſchtołow: Jap. ſtaw. 5, 41.

*18. Kak mamy ſo za ſwoju cžeſcź ſtaracź?

Nic hinak, hacž z dowolenymi ſrědkami, a najprjedy z tym, zo pſchecy
kſcheſcźanſke žiwjenjo wjedźemy¹) a tež toho ſo woſtajimy, ſchtož ſo złe
zda.²)

1) „Mějcźe dobre ſwědomjo, zo bychu cźi, kotſiž waſche dobre žiwjenjo we
Khryſtuſu wobrycžuja, wo tym wohaṅbjeni byli, zo ſo na was
pſchiſłodźeja.” 1. Pětr. 3, 16. 2) „Woſtajcźe ſo złoho tež na
zdacźo.” 1. Theſſ. 5, 22.

† 19. Kak móžemy ſo hrěchow z jazykom najlóže zdalowacż?

1) Hdyž bjez pſchekładźenja njerycžimy, a wopomnimy, zo změje cžłowjek
wot kóždoho ſłowa zamołwjenjo dawacź; Mat. 12, 36.

„Schtóž ſwój hort zakita, zakita ſwoju duſchu; ſchtóž pak je njekedźbny
we rycženju, tomu ſo zlě póṅdźe.” Pſchiſł. 13, 3.

2) hdyž we ſwojej wutrobje cžeſcżelakomnoſcź, zawiſcź, hidźenjo,
wjecźiwoſcź a t. d. njecźeŕpimy.

<pb n="136"/>

„Kak móžecźe dobre rycžecź, hdyž ſcźe zli? Pſchetož z połnoſcźe wutroby
rycži hort.” Mat. 12, 34.

Wucžba. Zacpěj wſchitku łžu a falſchnoſcź. Njerycž ženje njeluboznje wo
ſwojim bližſchim a njehněwaj joho z ranjacymi ſłowami. „Bicźo ze
ſchwikadłom nacžinja módrjency, ale bicźo z jazykom rozmjecźe koſcźe.”
Sir. 28, 21. Njezamjelcž pak joho wopacžnoſcźe tym, kotſiž móžeja je
porjedźicź.

Dźewjata a dźeſata kaznja Boža.

„Njedyrbiſch požadacź ſwojoho bližſchoho mandźelſkeje.”

„Njedyrbiſch požadacź ſwojoho bližſchoho domu, role, wotrocžka, dźowki,
woła, wóſła, a nicžoho, ſchtož je joho.”

1. Schto zakazuje dźewjata kaznja Boža?

Wona zakazuje pſchede wſchim požadoſcź za bližſchoho mandźelſkej, a z
cyła wſchitke njecžiſte myſle a žadoſcźe.

„Kóždy, kiž na žónſku pohlada, zo by ju požadał, je hižo z njeju
mandźelſtwo złamał.” Mat. 5, 28.

2. Su njecžiſte myſle a žadoſcźe kóždy cžas hrěch?

Kaž dołho ſo nam njeſpodobaja, a my ſo prócujemy, je wotehnacź, njejſu
hrěſchne.

*3. Kak pſchehrěſchimy ſo z njecžiſtymi myſlemi?

Pſchehrěſchimy ſo z dobrowólnym pſchedſtajenjom njecžeſtnych wěcow abo
ſkutkow abo z dobrowólnym ſpodobanjom nad nimi.

Kaž je hrěch pſchecźiwo cžiſtocźe, na njehańbite wěcy dobrowólnje
hladacź, tak je tež hrěch, na nje myſlicź, abo hdyž ſame wot ſo naſtanu,
ſpodobanjo nad nimi měcź.

*4. Kak pſchehrěſchimy ſo z njecžiſtymi požadoſcźemi?

Z dobrowólnym žadanjom, něſchto widźecź, ſłyſchecź abo cžinicź, ſchtož
je pſchecźiwo cžiſtocźe.

5. Kak mamy ſo zadźeržecź, hdyž ſmy wot njecžiſtych myſlow a žadoſcźow
ſpytowani?

1) Mamy je hnydom w ſpocžatku ſwěrnje poduſchecź a Boha wo pomoc
proſycź;

„Dokelž wjedźach, zo hinak zdźeržliwy bycź njemóžu, khiba zo ſo mi wot
Boha da, ſtupich pſched Knjeza a proſchach joho z cyłeje wutroby.” Mudr.
8, 21.

2) njeſměmy małomyſlni bycź, hdyž ſpytowanjo traje, ale dyrbimy wutracź
a pilni bycź we dźěle.

<pb n="137"/>

„Zbóžny muž, kiž ſpytowanjo wudźerži; pſchetož hdyž je wobſtał, dóſtanje
krónu žiwjenja.” Jak. 1, 12.

6. Schto pſchikazuje dźewjata kaznja Boža?

Pſchikazuje, jenicžcy za tym ſo prócowacź, ſchtož je cžeſtne a ſwjate.
Fil. 4, 8.

7. Schto zakazuje dźeſata kaznja Boža?

Zakazuje dobrowólnu požadoſcź za njeſprawnym kubłom.

„Korjeṅ wſchitkoho złoho je nahramnoſcź.” 1. Tim. 6, 10. Pſchikł.:
Achab, 3. Kral. 21.

8. Schto pſchikazuje dźeſata kaznja Boža?

Wona pſchikazuje kóždomu popſchecź, ſchtož jomu ſłuſcha, a ze ſwojim ſo
ſpokojicź.

† 9. Kak móže kſcheſcźan tež we khudobje ze ſwojim ſpokojny bycź?

Hdyž wopomni, 1) zo je cžiſte ſwědomjo najwjetſche kubło; 2) zo mamy
ſwoju wótcžinu w tamnym ſwěcźe; 3) zo je tež Khryſtus nas dla khudy był,
a zo budźe něhdy wſchitkich, kiž ſu joho dla khudobu ſcźeŕpnje znjeſli,
bohacźe płacźicź.

10. Cžohodla zakazuje Bóh nic jeno złe ſkutki, ale tež złe myſle a
žadoſcźe?

Dokelž złe myſle a žadoſcźe wutrobu wonjecžiſcźa a ſkóncžnje tež k złym
ſkutkam zawjedu.

„Cžłowjek widźi, ſchtož ſo z wonka pokazuje, Knjez pak pſchehlada tež
wutrobu.” 1. Kral. 16, 7. „Z wutroby wukhadźeja złe myſle, morjenja,
mandźelſtwołamanja” a t. d. Mat. 15, 19.

Wucžba. Złož ſwoje myſle na wěcžne, a budźeſch lohcy cžaſne hidźicź.
„Khodź we duchu”, lubuj Boha, najwyſchſche kubło, „a njedopjelniſch
mjaſne požadoſcźe.” Gal. 5, 16. Zbóžny, kiž móže woprawdźe prajicź:
„Moja duſcha žada a zdychuje za pſcheddworami Božimi; moja wutroba a
moje mjaſo žedźitej za žiwym Bohom.” Pſ. 83, 3.

Wo pjecźich kaznjach cyrkwje.

1. Maja kſcheſcźenjo pódla kaznjow Božich hiſchcźe druhe kaznje
dźeržecź?

Haj, cyrkwinſke kaznje.

2. Wot koho ma cyrkej prawo kaznje dawacź?

Wot Khryſtuſa ſamoho, kiž je cyrkwi porucžił, wěriwych we joho mjenje
wodźicź. (Hl. ſtr. 86. praſch. 42—44.)

Cyrkwinſke kaznje zacpěcź, rěka Khryſtuſa ſamoho zacpěcź. „Schtóž was
ſłyſchi, mje ſłyſchi; a ſchtóž was zacpěje, mje zacpěje.” Luk. 10, 16.

<pb n="138"/>

3. Nima cyrkej žane druhe prawo, hacž kaznje dawacź?

Wona ma tež prawo na jich dopjelnjenjo kedźbowacź a pſcheſtupjerjow
khoſtacź, k pſchikł. jim ſwjate ſakramenty zapowjeſcź (Mat. 18, 18.),
jich ſkóncžnje z cyrkwje wuzanknycź, a jim po ſmjercźi cyrkwinſki
pohrjeb njepſchizwolicź. 1. Kor. 5, 3—5. (Hl. ſtr. 79. praſch. 10.)

4. Kotre ſu powſchitkowne abo hłowne cyrkwinſke kaznje?

Tele pjecź:

1) Dyrbiſch pſchikazane ſwjate dny ſwjecźicź.

2) Dyrbiſch kóždu njedźelu a ſwjaty dźeń Božu mſchu pobožnje ſłyſchecź.

3) Dyrbiſch póſt ſchtyrcycźi dnow, ſchtwore ſuche dny, a druhe
pſchikazane póſtne dny dźeržecź, tež pjatk a ſobotu ſo mjaſajědźe
zdźeržecź.

4) Dyrbiſch za lěto z najmjeńſcha junu ſwojomu prawjepoſtajenomu
měſchnikej ſo ſpowjedacź a we jutrownym cžaſu najſwjecźiſchi ſakrament
wołtarja z cžiſtej wutrobu dóſtacź.

5) Njedyrbiſch we zakazanych cžaſach žanoho kwaſa a kwaſnoho wjeſela
dźeržecź.

5. K cžomu je nam cyrkej tele kaznje dała?

1) Zo by nam kaznje Bože nadobniſcho rozeſtajała a bliže poſtajiła, kak
mamy je dźeržecź; 2) zo by nas k pobožnomu a k pokutnomu žiwjenju
pohnuwała a tak naſchu wěcžnu zbóžnoſcź ſpěchowała.

6. Kajka je pſchiſłuſchnoſcź, z kotrejž mamy tute cyrkwinſke kaznje
dopjelnicź?

To je kruta pſchiſłuſchnoſcź, t. r. ſchtóž tute kaznje njedźerži,
wobeńdźe ſmjertny hrěch.

„Jelizo něchtó cyrkej njepoſłucha, budź tebi hako pohan a cłonik.” Mat.
18, 17. Hižo w ſtarym zakonju bě Bóh poſtajił: „Schtóž ſo pſchezběhnje a
pſchikaznju měſchnika poſłuchacź njecha, tajki cžłowjek njech wumrje, a
wotſtroń złoho z Iſraela a cyły lud, to ſłyſcho, njech ſo boji, zo ſo
potom nichto njeby z hordoſcźe naduwał.” 5. Mójz. 17, 12. 13.

Wucžba. Wotmyſli ſebi, kaznje a zakonje cyrkwje kóždy cžas ponižnje a
ſwědomicźe wobkedźbowacź, zo by cźe něhdy Khryſtus hako ſwěrnu wowcu
ſwojoho ſtadła pſchipóznał, kotrež je Pětrej a joho naſtupnikam k
paſenju pſchepodał.

Prěnja kaznja cyrkwje.

1. Schto pſchikazuje ſo nam we prěnjej kazni cyrkwje?

Swjate dny, kotrež je cyrkej k cžeſcźi naſchoho Knjeza a joho ſwjatych
poſtajiła, runje tak ſwjecźicź, kaž njedźelu.

<pb n="139"/>

Kaž buchu w ſtarym zakonju pſchi wſchelakich pſchiležnoſcźach, k
pſchikł. po dobycźu nad Holoferneſom (Jud. 16, 31.), nad Amanom (Eſth.
9.) ſwjedźenje poſtajene, hako dopomnjeńſke dny na dobroty wot Boha
dóſtate, tak je tež ze wſchim prawom kſcheſcźanſka cyrkej we wſchelakich
cžaſach wjacore ſwjedźenje a wopomnjeṅſke dny k cžeſcźi Jězuſa
Khryſtuſa, joho najſwjecźiſcheje macźerje a joho pſchekraſnjenych
pſchecźelow, ſwjatych, ſwjecźicź porucžiła.

2. K cžomu ſu ſwjedźenje Knjeza poſtajene?

Su poſtajene, zo bychmy 1) potajnoſcźe ſwojoho wumoženja pobožnje
rozpominali; 2) Bohu za joho dobroty ſo dźakowali; 3) ſwoju pilnoſcź w
joho ſłužbje wobnowili, a tak płodow wumoženja ſo hódnych ſcžinili.

We běhu kóždoho cyrkwinſkoho lěta pſchedſtaja ſo nam cyłe žiwjenjo
Khryſtuſowe we joho hłownych podawkach tak, hako bychu potajnoſcźe,
kotrychž wopomnjecźo ſwjecźimy, z nowa pſched nami ſo dokonjałe. Tohodla
mamy po wotpohladanju cyrkwje kóždolětnje žiwjenjo Khryſtuſa takrjec z
nim pſchežiwicź. We cžaſu adventa mamy ze želnoſcźiwym zmyſlenjom a
horcym žadanjom za ſlubjenym Meſiaſom jomu pucź do ſwojich wutrobow
pſchihotowacź; w poſcźe z pokutu a ſebjezaprěcźom dźěl bracź na joho
cźeŕpjenju, hrěchej wotemrjecź a z nim jutry duchownje horjeſtanycź.
Pſchi bliženju ſwjatkow dyrbimy najnutrniſcho za hnadami Ducha ſwjatoho
žadacź, a potom ſtajnje ſo prócowacź, z dóſtatej hnadu ſobuſkutkowacź.

3. K cžomu ſu ſwjedźenje ſwjatych poſtajene?

Zo bychmy 1) Knjeza khwalili za hnady, kotrež je jim, a pſchez nich tež
nam wopokazał; 2) pſchikłady jich pocžinkow a jich njebjeſku zbóžnoſcź
ſebi pſched wocži ſtajili a ſebi wotmyſlili, jich ſcźěhowacź; 3) jich wo
zaſtupnu próſtwu pola Boha proſyli.

† 4. Smě cyrkej ſwjedźenje tež zběhnycź?

Kaž ma móc, ſwjedźenje poſtajecź, tak ma tež prawo, je zaſy zběhnycź,
pſchepołožicź, abo na wěſte měſta je wobmjezowacź, hdyž cžas a
wobſtejnoſcźe ſebi to žadaja.

Wucžba cyrkwje je a dyrbi pſchecy taſama bycź, dokelž je wot Boha data;
ale hinak je z poſtajenjemi a z porucžnoſcźemi, kotrež cyrkej we běhu
lětſtotkow dawa, a pſchi cžimž ma na wſchelakoſcź cžaſow a měſtow
dźiwacź. Tohodla móže bjez wobſchkodźenja cyrkwinſkeje pſchezjenoſcźe we
wucžbje, wſchelakoſcź we ſwjedźenju cyrkwinſkich ſwjedźenjow wobſtacź.

Wucžba. Pſchihotuj ſo na kóždy hłowny ſwjedźeṅ lěta we duchu cyrkwje tak
pilnje, hako by poſledni twojoho žiwjenja był. Kedźbuj, zo njeby ſwjate
dny z cźežkim dźěłom, ze ſamopaſchnoſcźemi a z hrěſchnymi wjeſelemi
wonjecžeſcźił.

Druha kaznja cyrkwje.

1. Schto pſchikazuje ſo nam w druhej kazni cyrkwje?

Zo mamy kóždu njedźelu a ſwjaty dźeń na Božej mſchi z pſchiſłuſchnej
kedźbnoſcźu, cžeſcźownoſcźu a pobožnoſcźu pſchitomni bycź.

<pb n="140"/>

*2. Cžohodla ſo njedźele a ſwjate dny woſebje ſłyſchenjo Božeje mſchě
pſchikazuje?

Dokelž je wopor Božeje mſchě najſwjecźiſcha a najſpomožniſcha ſłužba
Boža, z kotrejž ſo Najwyſchſchi najhódniſcho cžeſcźi.

3. Kotſi ſu winowacźi njedźele a ſwjate dny na Božej mſchi pſchitomni
bycź?

K tomu ſu wſchitcy winowacźi, kiž w doſahacej měrje ſwój rozom wužiwaja
(ſnadź wot ſedmoho lěta), jelizo jich wažne winy, kaž khoroſcź,
wothladanjo khorych a t. d. njezamołwjeja.

4. Hdy pſchehrěſchimy ſo pſchecźiwo druhej kazni cyrkwje?

Pſchehrěſchimy ſo pſchecźiwo njej, 1) hdyž Božu mſchu ze ſamſneje winy
cyle abo z dźěla zakomdźimy; 2) hdyž ſo na njej dobrowólnje
rozpjerſchamy, wcźipnje ſo wobhladujemy, powjedamy, ſmějemy abo ſo hewak
njepſchiſtojnje zadźeržimy.

„Knjez je we ſwojim templu: njech mjelcži pſched nim cyła zemja.” Hab.
2, 20.

† 5. Hdźe ma kſcheſcźan njedźele a ſwjate dny Božu mſchu ſłyſchecź?

Hdyž je derje móžno, we farſkej cyrkwi; tola pak móže ſo tuta cyrkwinſka
kaznja tež w kóždym druhim zjawnym domje Božim dopjelnicź.

† 6. Cžohodla žada ſebi cyrkej woſebje, zo bychmy Bože ſłužby we farſkej
cyrkwi ſłyſcheli?

Dokelž we farſkej cyrkwi prawjepoſtajeny duſchipaſtyŕ pſchede wſchim za
jomu dowěrjene farſke dźěcźi prěduje a wopor Božeje mſchě za nje
wopruje.

7. Je w druhej kazni cyrkwje tež ſłyſchenjo prědowanja pſchikazane?

Po piſmiku drje nic, tola pak po duchu; pſchetož tež ſłyſchenjo ſłowa
Božoho ſłuſcha k hódnomu ſwjecźenju njedźelow a ſwjatych dnow a je z
cyła jena z hłownych winowatoſcźow kſcheſcźana.

We prěnich cžaſach kſcheſcźanſtwa bě prědowanjo najbóle mjez Božej
mſchu, po ſwjatym ſcźenju; tohodla njetrjebaſche cyrkej, kiž wopor
Božeje mſchě porucža, žanu woſebitu kaznju wo ſłyſchenju prědowanja
dacź.

8. Cžohodla ſu wſchitcy kſcheſcźenjo winowacźi, ſłowo Bože ſłyſchecź?

1) Dokelž je ſłowo Bože za wſchitkich jara mócny a wot Boha ſamoho
poſtajeny ſrědk k naſchej zbóżnoſcźi; 2) dokelž je za wſchitkich
potrěbnoſcź, zo bychu na wěrnoſcźe wěry <pb n="141"/>dopomnjeni a k
dobromu napominani byli; 3) dokelž maja wſchitcy winowatoſcź, jedyn
druhomu pſchikład pobožnoſcźe dawacź.

„Schtóž je z Boha, ſłyſchi ſłowo Bože; tohodla je wy njeſłyſchicźe,
dokelž z Boha njejſcźe.” Jan 8, 47. Potajkim je zrudne znamjo, hdyž ſo
ſłyſchenjo ſłowa Božoho zakomdźi.

*9. Kak mamy ſłowo Bože ſłyſchecź?

Mamy je 1) z prawej kedźbnoſcźu a nutrnej žadoſcźu ſłyſchecź; 2) ſebi je
derje pſchekłaſcź, na ſo nałožecź a ſwěrnje wobkedźbowacź.

„Zbóžni ſu, kiž ſłowo Bože ſłyſcha a je wobkedźbuja.” Luk. 11, 28.
Pſchir. Luk. 8, 5—15.

Wucžba. Pſchiwucž ſo njedźele a ſwjate dny dopołdniſchim a popołdniſchim
Božim ſłužbam woſebje we farſkej cyrkwi pſchitomny bycź.

Cſecźa kaznja cyrkwje.

1. Schto porucža ſo nam we tſecźej kazni cyrkwje?

Nam ſo porucža, pſchikazany póſt a zdźerženjo wot mjaſnych jědźow
wobkedźbowacź.

2. Kotre ſu pſchikazane póſtne dny?

1) Schtyrcycźidnowſki póſt, t. r. wſchitke dny wot popjelneje ſrjedy
hacž do jutrow, z wuwzacźom njedźelow;

2) ſchtwore ſuche dny (quatember), t. r. ſrjedu, pjatk a ſobotu w
tydźenjach 1) po tſecźej njedźeli adventa, 2) po prěnjej njedźeli poſta,
3) po ſwjatkach, 4) po ſwjedźenju powyſchenja ſ. kſchiža;

3) vigilije, t. r. dny pſched wěſtymi ſwjedźenjemi.

Póſt ſchtyrcycźi dnow je poſtajeny, zo bychmy pſchikład Jězuſowy, kiž je
ſchtyrcycźi dnow ſo poſcźił, ſcźěhowali, joho hórke cźeŕpjenjo a
boloſcźiwu ſmjercź wopominali a hódnje ſo na jutry pſchihotowali.
Schtwore ſuche dny ſu zawjedźene, zo bychmy ſo Bohu za wſchitke w
ſchtwórtlěcźe dóſtate dobroty dźakowali, zo bychmy w kóždym cžaſu lěta k
pokucźe napominani byli, tež zo bychmy ſebi doſtojnych měſchnikow
wuproſyli, dokelž ſo najbóle na tutych dnach měſchniſke ſwjecźizny
wudźěleja. Z poſtom vigiliow mamy ſo k hódnomu ſwjecźenju wulkich
ſwjatych dnow pſchihotowacź. We někotrych biſkopſtwach ſu vigilije
zběhnjene, a za to dwaj póſtnaj dnaj w kóždym tydźenju adventa
poſtajenaj. Pola nas ſu vigilije na pjatki pſched ſwjedźenjemi
pſchepołožene.

3. Je na tutych póſtnych dnach jenož zdźerženjo mjaſnych jědźow
pſchikazane?

Na tutych dnach je tež pſchikazane, jenož junu za dźeń, a to nic pſched
połdnjom, ſo naſycźicź. Małe poſylnjenjo wjecżor pak njeje zakazane.

<pb n="142"/>

Měnjenjo, „zo ſo póſt njepſcheſtupi, hdyž něchtó huſcźiſcho něſchto mało
zjě”, je wot cyrkwje zacźiſnjene. (Alexander ♣VII.,♠ ſada 29.)

4. Schtó je winowaty ſo takle poſcźicź?

Kóždy kſcheſcźan, kiž je jene a dwacyte lěto docpěł a pſchez płacźiwu
winu zamołwjeny njeje.

*5. Schtó je wot poſta zamołwjeny?

Zamołwjeni ſu khori a wotkhorjacy, ſłabi a tajcy, kiž cźežke dźěło
dźěłaja, abo kotſiž pſchi poſcźenju ſwoje winowatoſcźe njebychu
dopjelnicź móhli.

6. Hdy je zdźerženjo wot mjaſnych jědźow pſchikazane?

Zdźerženjo wot mjaſnych jědźow je pſchikazane, njeje=li woſebite
pſchizwolenjo date, 1) wſchitke pjatki a ſoboty (tola ženje
hodownicžku), 2) wſchitke njedźele ſchtyrcycźidnowſkoho poſta, 3)
wſchitke woprawdźite póſtne dny.

Tola je we wſchelakich krajinach tuta kaznja polóžena. Kóždy dyrbi ſo po
pſchikaznjach ſwojeje duchowneje wyſchnoſcźe złožowacź. Pola nas ſu
mjaſne jědźe jenož zakazane 1) na wſchitkich pjatkach (z wuwzacźom
prěnjoho dnja hodow), 2) na ſchtworych ſuchich dnach, 3) tež ſrjedy w
poſcźe a 4) w martrownym tydźenju wot ſrjedy hacž do ſoboty. Na
wſchitkich druhich dnach ſu mjaſne jědźe dowolene, jenož z tym
wuměnjenjom, zo na woprawdźe póſtnych dnach mjaſne a rybowe jědźe ſo
pſchi jenej pojědźi njewužiwaja. — K wotſtronjenju wſchelakich
wobcźežnoſcźow je hewak hiſchcźe katholſkim domjacym, cželadnikam a
dźěłacźerjam njekatholſkich ſwójbow, knjejſtwow a pſchedſtajenych,
kotſiž wot tutych jěſcź dóſtawaja, kaž tež wſchitkim, kotſiž ſami ſwoje
blidu njewjedu, zjawnje wot duchowneje wyſchnoſcźe dowolene, zo ſmědźa
na wſchitkich dnach lěta, z jenicžkim wuwzacźom wulkoho pjatka, mjaſne
jědźe wužiwacź. Tamne dwoje wuměnjenjo pak tež za nich płacźi. — We
Kulowſkej woſadźe je po dowolnoſcźi Wrótſławſkoho wjeŕchbiſkopſtwa
póſtna kaznja hiſchcźe bóle polóžena.

7. Kotſi ſu winowacźi, ſo mjaſnych jědźow zdźeržecź?

Wſchitcy kſcheſcźenjo wot ſedmoho lěta, jelizo jich doſahaca wina, kaž
khoroſcź, khudoba a t. d. njezamołwja.

8. Schto maja cźi cžinicź, kotſiž ſo mjaſnych jědźow derje zdźeržecź
njemóža?

Maja pſchez ſwojoho duſchipaſtyrja pola biſkopa wo diſpens
(pſchizwolenjo) proſycź, a za to druhe dobre ſkutki dokonjecź.

9. Cžohodla pſchikazuje cyrkej poſcźenjo?

Dokelž je poſcźenjo Bohu ſpodobne a nam jara ſpomožne.

10. Cžohodla prajimy, zo je poſcźenjo Bohu ſpodobne?

1) Dokelž je Bóh huſcźiſcho poſcźenjo porucžił a joho dla hnadu a
miłoſcź wopokazał;

<pb n="143"/>

„Wobrocźcźe ſo ke mni z cyłeje waſcheje wutroby z poſcźenjom, płakanjom
a žałoſcźenjom.” Joel 2, 12. „Tutón ſplah złych duchow ſo hinak
njewuhonja, khiba z modlenjom a poſcźenjom.” Mat. 17, 20. Pſchikł.: 5.
Mójz. 9, 18. 19. Judith 4, 7—12. 2. Khrón. 20, 3. a t. d.

2) dokelž ſu ſo Jězus Khryſtus, japoſchtołowje a ſwjecźi wſchitkich
cžaſow poſcźili;

Mat. 4, 2., Jap. ſtaw. 13, 3. a 14, 22. Tak Mójzes, Samuel, David,
Judith, Eſther, Makkabejſcy, wudowa Hana a t. d.

3) dokelž ſo z poſcźenjom naſcha hordoſcź ponižuje a naſche mjaſne
nakhilnoſcźe woſłabja.

„Ja ponižowach ſwoju duſchu z poſcźenjom.” Pſ. 34, 13.

11. Cžohodla je nam poſcźenjo wužitne a ſpomožne?

Pſchetož z poſcźenjom 1) Bohu za wobeńdźene hrěchi doſcź cžinimy a z tym
zaſłužene khoſtanjo wot ſo wotwobrocźimy; (Ninivitojo. Jon. 3.)

2) dobudźemy knjejſtwo nad ſwojej zmyſłnoſcźu a poſylnjamy ſo tak
pſchecźiwo hrěſchenju;

3) pſchiwucžimy ſo lóže k dobrym pocžinkam a k modlitwje, a dóſtanjemy
cźim ſkerje hnadu Božu a wěcžnu zbóžnoſcź.

† 12. Njeje to pſchiwěra, ſo wěſtych jědźow zdźeržecź?

Pſchiwěra je, ſo wěſtych jědźow zdźeržecź, hako bychu ſame na ſebi złe
abo njecžiſte byłe, kaž někotſi błudni wucžerjo wobkrucźachu;¹)
pſchiwěra pak njeje, hdyž to cžinimy we duchu poſłuſchnoſcźe a pokuty,
kaž to katholſka cyrkej porucža.²)

1) Pſchecźiwo tejle błudnej wucžbje wuſtupi ſ. Pawoł w 1. Tim. 4, 1—4. a
tež ſ. katholſka cyrkej je ju we wſchitkich cžaſach zacźiſła. 2) Bóh ſam
zakaza Židam wěſte jědźe, (3. Mójz. 11, 2. a t. d.) a tež ſwjecźi
japoſchtołowje prěnim kſcheſcźanam. Jap. ſtaw. 15, 29. Jan kſchcźenik
jědźeſche jenož dźiwi měd a ſkócžki. Eleazar a Makkabejſcy bratſja
chcychu radſcho najſurowiſchu ſmjercź wuſtacź, dyžli jědź, jim w zakonju
zakazanu, wužiwacź.

† 13. Njepraji Khryſtus jaſnje: „Schtož do horta nuts dźe,
njewonjecžiſcźi cžłowjeka”? Mat. 15, 11.

To wón praji; ale njepoſłuſchnoſcź, kiž z wutroby wuńdźe, joho
wonjecžiſcźi (Mat. 15, 11. 18), kaž to hrěch prěnjeju ſtarſcheju
dopokazuje.

Tola njemyſl ſebi, zo je pſcheſtupjenjo póſtneje kaznje jenož tehdom
cźežki hrěch, hdyž ma ſwoju winu w zacpěcźu kaznje abo w dobrowólnej
njepoſłuſchnoſcźi pſchecźiwo cyrkwi. Tute měnjenjo je wopacžne a wot
cyrkwje zjawnje zacźiſnjene. (Alexander ♣VII.,♠ ſada 23.) Hižo to je
khoſtanja hódna njepoſłuſchnoſcź, z dobrej wolu něſchto cžinicź, ſchtož
cyrkej zakazuje, byrnje ani ſpjecźenjo ani hidźenjo kaznje z tym
zjenocźene njebyło.

<pb n="144"/>

14. Smě nam na póſtnych dnach doſcź bycź, hdyž ſo jědźe zdźeržimy?

Ně, po wotpohladanju cyrkwje mamy je w duchu pokuty pſchecžinicź, a je
ſwjecźicź z modlenjom a dokonjenjom dobrych ſkutkow. Iſ. 58, 6. 7.

Wucžba. Wobkedźbuj póſtnu kaznju hako kaznju, kotruž je tebi Bóh ſam
pſchez cyrkej dał, a měj za cžeſcź, hdyž ju ſwěrnje dźeržiſch.

Schtwórta kaznja cyrkwje.

1. Schto ſo nam we ſchtwórtej kazni cyrkwje porucža?

We njej ſo nam porucža 1) z najmjeńſcha junu za lěto ſwojomu
prawjepoſtajenomu měſchnikej ſo płacźiwje ſpowjedacź, a 2) w jutrownym
cžaſu ſ. woprawjenjo hódnje dóſtacź.

2. Schtó je prawjepoſtajeny měſchnik?

Kóždy měſchnik, kiž je wot ſwojoho biſkopa k ſpowjedanju połnomóc
dóſtał.

We prjedawſchich cžaſach bě wot cyrkwje porucžene, junu za lěto ſwojomu
fararjej ſo ſpowjedacź, abo hdyž chcyſche ſo něchtó druhomu měſchnikej
ſpowjedacź, dyrbjeſche k tomu fararja wo dowolnoſcź proſycź.

*3. Hdźe mamy jutrowne woprawjenjo dóſtacź?

Po cyrkwinſkej kazni mamy je we farſkej cyrkwi dóſtacź, jelizo to
njemóžne njeje abo powſchitkowna abo woſebita dowolnoſcź nas
njezamołwja.

4. We kotrej ſtarobje dyrbimy ſo ſpowjedacź a ſ. woprawjenjo dóſtacź?

Hdyž ſmy doſcź rozomni a doſcź rozwucženi, zo bychmy tutaj ſakramentaj z
wužitkom dóſtali, wo cžimž ma naſch duſchipaſtyŕ rozſudźicź.

*5. Cžohodla je cyrkej woprawjenjo za jutrowny cžas poſtajiła?

1) Dokelž je Jězus Khryſtus w tymle cžaſu najſwjecźiſchi ſakrament
wołtarja załožił;

2) dokelž je w tym cžaſu wumrjeł a wot ſmjercźe ſtanył, a tež my tohodla
hrěchej wotemrjecź a nowe žiwjenjo wjeſcź mamy.

6. Smě nam doſcź bycź, hdyž jeno junu za lěto ſ. woprawjenjo dóſtanjemy?

Ně; wotpohladanjo a najnutrniſche žadanjo cyrkwje je, zo bychmy prawje
huſto ſo na tutej njewuprajomnej hnadźe wobdźěleli.

Pſchikład prěnich kſcheſcźanow.

<pb n="145"/>

† 7. Cžohodla dha njepſchikazuje nam cyrkej, huſcźiſcho ſo woprawjecź?

1) Dokelž dyrbi nas luboſcź k Bohu a ſtaroſcź za wěcžnu zbóžnoſcź k tomu
hižo pohnuwacź; 2) dokelž chcyſche cyrkej jenož to pſchiporucžicź,
ſchtož dyrbi kóždy kſcheſcźan k najmjeńſchomu cžinicź, jelizo njecha z
njeje wuzanknjeny bycź.

Wucžba. Pſchiwucž ſo, k pſchikł. měſacžnje junu k ſwjatej ſpowjedźi a k
ſwjatomu woprawjenju hicź.

Pjata kaznja cyrkwje.

1. Schto zakazuje pjata kaznja cyrkwje?

Wona zakazuje kwaſy a kwaſne wjeſela w zakazanym cžaſu.

2. Schto mamy zrozemicź pod kwaſom a kwaſnym wjeſelom?

Wjeſela, kotrež ſu z hercami, z rejemi abo z druhej wulkej haru
zjenocźene.

3. Kotre ſu zakazane cžaſy?

Cžas wot prěnjeje njedźele adventa hacž do dnja po ſwjedźenju tſjoch
kralow, a wot popjelneje ſrjedy hacž do póndźele po prěnjej njedźeli po
jutrach.

4. Cžohodla ſu we tutych cžaſach kwaſy a kwaſne wjeſela zakazane?

Dokelž ſu tute cžaſy k pokucźe, k hódnomu pſchihotowanju a ſwjecźenju
najwažniſchich potajnoſcźow naſcheje wěry poſtajene.

Wucžba. Cžaſaj adventa a poſta nałož k pokucźe a zdźerž ſo wſchoho
rozpjerſchacoho wjeſela, kotrež mohło tebi na hódnym pſchihotowanju a
ſwjecźenju hodow a jutrow zadźewacź.

Wo pſcheſtupjenju kaznjow.

§ 1. Wo hrěchu powſchitkownje.

1. Schto je hrěch?

Hrěch je ſamowólne pſcheſtupjenjo kaznje Božeje.

2. Na kak wſchelake waſchnjo móžemy ſo pſchehrěſchicź?

Móžemy ſo pſchehrěſchicź 1) ze złymi myſlemi, žadoſcźemi a ſkutkami, 2)
tež ze zakomdźenjom dobroho, kotrež ſmy cžinicź winowacźi.

<pb n="146"/>

3. Su wſchitke hrěchi jenak wulke?

Ně; ſu cźežke hrěchi, kotrež tež ſmjertne mjenujemy; a ſu ſnadne, kotrež
tež wſchědne hrěchi rěkaja.

Někotre hrěchi pſchirunaja ſo w ſwjatym piſmje z „tſchěſkami”, druhe z
„hrjadami”; Mat. 7, 3. a tež wo ſprawnym ſteji piſane, „zo ſydomkrócź
panje”. Pſchiſł. 24, 16.

4. Hdy wobeńdźemy ſmjertny hrěch?

Smjertny hrěch wobeńdźemy, hdyž kaznju Božu we wažnej wěcy ſamowólnje
pſcheſtupimy.

5. Cžohodla rěkaja cźežke hrěchi tež ſmjertne hrěchi?

Dokelž duſcha pſchez cźežki hrěch pſcheznaturſke žiwjenjo, t. r.
ſwjatoſcźacu hnadu Božu zhubi a wěcžnu ſmjercź abo zatamanjo zawinuje.

„Hrěch, hdyž je dokonjany, porodźi ſmjercź.” Jak. 1, 15. „Maſch mjeno,
zo ſy žiwy, a ſy morwy.” Zjewj. 3, 1.

6. Hdy wobeńdźemy wſchědny hrěch?

Wſchědny hrěch wobeńdźemy, hdyž kaznju Božu pak we ſnadnej wěcy abo nic
cyle ſamowólnje pſcheſtupimy.

7. Hdy njeje pſcheſtupjenjo cyle ſamowólne?

Hdyž ze ſwojim rozomom złe doſcź jaſnje njeſpóznajemy, abo ze ſwojej
wolu do njoho doſpołnje njezwolimy.

8. Cžohodla mjenuja ſo ſnadne hrěchi tež wſchědne hrěchi?

Dokelž ſo lohcy, takrjec wſchědnje wobeńdu.

Pſchez nje njezhubi cžłowjek ſwjatoſcźacu hnadu Božu, ale wona ſo jenož
pomjeṅſchi, tak zo hrěchi ſo lóže wodawaja, tež bjez ſpowjedźe.

9. Mamy ſo jenož cźežkich hrěchow bojecź?

Ně; kóždoho hrěcha, njech je cźežki abo wſchědny, hako najwjetſchoho
złoho na zemi dyrbimy ſo bojecź a kedźbnje zdalowacź.

„Kak bych mohł tak wulku złóſcź cžinicź, a zhrěſchicź pſchecźiwo mojomu
Bohu!” 1. Mójz. 39, 9.

10. Schto ma nas wot hrěcha wottraſchecź?

Rozpominanjo joho złóſcźe a joho złych ſcźěhwkow.

11. We cžim wobſteji z cyła złóſcź ſmjertnoho hrěcha?

Smjertny hrěch je 1) cźežke rozhněwanjo Boha, naſchoho najwyſchſchoho
knjeza, a najhórſcha njepoſłuſchnoſcź pſchecźiwo joho ſwjatej woli;

„Ty ſy mój pſchah rozłamał a prajił: Njecham ſłužicź.” Jer. 2, 20.

<pb n="147"/>

2) najžadławiſchi njedźak pſchecźiwo Bohu, naſchomu najwjetſchomu
dobrocźerjej a najlěpſchomu wótcej;

„Słyſchcźe njebjeſa, a zemja kedźbuj; pſchetož Knjez rycži: ſynow ſym
zežiwił a powyſchił; woni pak ſu mje zacpěli.” Iſ. 1, 2.

3) zacpěcźo hnadow a zaſłužbow naſchoho najluboſcźiwſchoho zbóžnika a
žałoſtna njeſwěra pſchecźiwo njomu.

Wo tych, „kotſiž ſu junu rozſwětleni a tež woptali njebjeſki dar Ducha
ſwjatoho a zaſy (pſchez wobeńdźenjo cźežkoho hrěcha wot Boha)
wotpanyli”, praji ſ. Pawoł, „zo woni ſami ſyna Božoho z nowa kſchižuja a
hanja.” Hebr. 6, 4—6. „Hdyž něchtó naſchoho knjeza Jězuſa Khryſtuſa
njelubuje, budź wuzanknjeny.” 1. Kor. 16, 22.

*12. Móžemy cyłu złóſcź rozhněwanja Božoho zapſchijecź?

To njemóžemy, dokelž njezapſchijamy, kak njeſkóncžnje wulki a dobrocźiwy
Bóh tón Knjez je, kotrohož z hrěchom rozhněwamy.

13. Z cžoho najlěpje ſpóznajemy, kak złe a khoſtanja hódne kóžde
rozhněwanjo Bože je?

1) Z cźežkoho khoſtanja złych jandźelow a naſcheju prěnjeju ſtarſcheju;

2) z wěcžnoho helſkoho khoſtanja, kiž kóždy cźežki hrěch zaſłuži;

3) z hórkoho cźeŕpjenja a wumrjecźa, kotrež je jenorodźeny ſyn Boži
naſchich hrěchow dla wuſtał.

14. Kotre ſu ſcźěhwki cźežkoho hrěcha?

1) Smjertny hrěch dźěli nas wot Boha, a rubi nam joho luboſcź a
pſchecźelſtwo; 2) wohidźi we nas podobnoſcź Božu a wozmje nam měr a
pokoj ſwědomja; 3) rubi nam wſchitke zaſłužby a prawo na njebjeſku
zbóžnoſcź; 4) pſchinjeſe nam khoſtanja Bože a na poſledku wěcžne
zatamanjo.

„Wſchitcy, kiž hrěch a njeprawdu cžinja, ſu njepſchecźelojo ſwojeje
duſche.” Tob. 12, 10. Pſchikł.: Kain, Antiochus, Judaſch. Pſchirunanjo
wo bohatym mužu a khudym Lazarje.

15. Cžohodla mamy ſo tež wſchědnych hrěchow pilnje zdalowacź?

1) Dokelž je tež wſchědny hrěch rozhněwanjo Bože a po ſmjertnym hrěchu
tohodla najwjetſche złe;

2) dokelž žiwjenjo duſche ſłabi, a wjele hnadow, kiž nam Bóh dacź chce,
wotwobrocźa;

3) dokelž tež wſchelake khoſtanja Bože zaſłuži a po něcžim k cźežkim
hrěcham dowjedźe.

„Schtóž je we małym njeſwěrny, je tež njeſwěrny we wulkim.” Luk. 16, 10.
„Hlej, mały woheṅ, kak wulki lěs zapali!” Jak. 3, 5.

<pb n="148"/>

Wucžba. „Mój ſyno, wſchitke dny ſwojoho žiwjenja měj Boha w myſli, a
hladaj ſo, zo by do žanoho hrěcha njezwolił. ... Wjedźemy drje khude
žiwjenjo, ale změjemy wjele dobroho, budźemy=li ſo Boha bojecź, wſchoho
hrěcha ſo zdalowacź a dobre cžinicź.” Tob. 4, 6. 23.

§ 2. Wo rozeznawanju wſchelakich hrěchow.

16. Kak rozeznawamy wſchelake hrěchi?

Rozeznawamy 1) 7 hłownych hrěchow; 2) 6 hrěchow pſchecźiwo Duchej
ſwjatomu; 3) 4 do njebjes wołace hrěchi; 4) 9 cuzych hrěchow.

17. Kotre ſu 7 hłowne hrěchi?

1) Hordoſcź, 2) nahramnoſcź, 3) njecžiſtota, 4) zawiſcź, 5) wožrałſtwo a
wopiłſtwo, 6) hněw, 7) lěnjoſcź.

18. Su tute hrěchi pſchecy cźežke?

Wone ſu cźežke, hdyž ſo pſchez nje wažna winowatoſcź zakomdźi, njech je
pſchecźiwo Bohu, abo pſchecźiwo bližſchomu abo pſchecźiwo ſebi ſamomu.

19. Cžohodla rěkaja wone hłowne hrěchi?

Dokelž z nich, kaž z runje tak wjele hłownych žórłow druhe hrěchi
naſtawaja.

20. Schtó pſchehrěſchi ſo z hordoſcźu?

Schtóž ſo ſam pſchez měru wuzběhuje, Bohu winowatu cžeſcź njedawa a
bližſchoho zacpěje.

Z hordoſcźe pſchiṅdu woſebje: pyſchnoſcź, cžeſcźelakomnoſcź, tajeṅſtwo,
njepoſłuſchnoſcź a ſpjecźenjo pſchecźiwo pſchedſtajenym, krutoſcź
pſchecźiwo poddatym, knjezojtoſcź, pſchekora a zwady, njedźak, zawiſcź,
ſurowoſcź, njewěra a kecaŕſtwo, bohahidźenjo. — Pſchikł.: Lucifer,
Nabuchodonoſor, Holofernes, Aman, Herodes, fariſejowje a t. d. „Hordoſcź
je pſched Bohom a cžłowjekami hidźomna. Je zapocžatk wſchoho hrěcha, a
ſchtóž we njej zwoſtanje, budźe z poklecźom napjelnjeny a na poſledku
zaſtorcženy.” Sir. 10. 7. 15.

21. Schtó pſchehrěſchi ſo z nahramnoſcźu?

Schtóž pjenjezy abo cžaſne zamoženjo njeporjadnje pyta abo lubuje, a
pſchecźiwo nuzucźeŕpjacym njeſmilny je.

Nahramnoſcź zawjedźe k nimoměrnej ſtaroſcźi za cžaſne, k njeſmilnoſcźi,
łži, wopacžnej pſchiſazy, paduſtwu, jebanſtwu, lichowniſtwu, ſimoniji,
pſcheradźe, kuzłaŕſtwu, morjenju a zamordowanju. — Pſchikł.: Achan,
Achab, Giezi, Judaſch, Ananias a Safira. „Nicžo njeje wjetſcha
njeprawda, dyžli pjenjezy lubowacź; pſchetož tajki ma ſwoju duſchu na
pſchedaṅ.” Sir. 10, 10. „Kotſiž chcedźa ſo wobohacźicź, panu do
ſpytowanjow a koſydłow djaboła a do wjele njewužitnych a ſchkódnych
žadoſcźow, kotrež cžłowjekow do zahinjenja a zatamanja zaſtorcža.” 1.
Tim. 6, 9.

<pb n="149"/>

22. Schtó pſchehrěſchi ſo z njecžiſtotu?

Schtóž ſebi njepóccźiwe myſle, žadoſcźe, ſłowa a ſkutki dowoli, kotrež
hańbicźiwoſcź ranja.

Z njecžiſtoty pſchikhadźa liwkoſcź we modlenju a we wſchim dobrym,
žadoſcź za wjeſelemi a rozpjerſchenjom, zakomdźenjo winowatoſcźow
powołanja, žadoſcź za ſpodobanjom pola druhich, njecžucźiwoſcź a
ſurowoſcź, wſchitke njehaṅbitoſcźe a njekhmanſtwa pſchecźiwo naturje,
zawjedźenjo njewinowatoſcźe, wopacžne ſlubjenja a pſchiſahi, paduſtwo,
ſkaženjo ſtrowoty a domjacoho zboža, njepſchecźelſtwo, duelle,
ſebjemordaŕſtwo, bohazaprěcźo, boharubjenſtwo, zhubjenjo rozoma a
zadwělowanjo. (Hl. ſcheſtu kaznju Božu.)

23. Schtó pſchehrěſchi ſo ze zawiſcźu?

Schtóž bližſchomu dobre njepopſcheje a ſo zrudźi, hdyž ſo jomu derje
dźe, ale ſo zwjeſeli, hdyž ſo jomu zlě dźe.

Zawiſcź płodźi njedźakownoſcź a morkotanjo pſchecźiwo Bohu,
bohahanjenjo, zaſlepjenjo, donoſchowanjo a pſchiſłodźenjo, hidźenjo a
wjecźiwoſcź, leſcź a zaſakłoſcź, žadoſcź za wobſchkodźenjom bližſchoho a
zamordowanjo. Pſchikł.: Djaboł, Kain, Józefowi bratſja, Saul,
fariſejowje. „Pſchez hněw djaboła je ſmjercź do ſwěta pſchiſchła, a
kotſiž jomu ſłuſcheja, ſcźěhuja joho.” Mudr. 2, 24. 25.

24. Schtó pſchehrěſchi ſo z wožrałſtwom a wopiłſtwom?

Schtóž pſchewjele jě abo pije, abo w njeprawym cžaſu a njeporjadnje za
jědźu a picźom žada.

Z toho pſchikhadźa khłóſchcźenjo, pſchecžinjenjo, lěnjoſcź, njerodnoſcź,
zahubjenjo domjacoho měra a zboźa, njepóccźiwe žorty a tryſki,
njekhmanſtwo, mandźelſtwałamanjo, njecžiſtota, njepokutnoſcź, tak tež
klecźo, hanjenjo, bicźo a morjenjo. Pſchikł.: Bohaty muž w ſcźenju, kral
Baltaſſar. „Hladajcźe ſo, zo njebychu waſche wutroby ſo wobcźežiłe z
wožrałſtwom a wopiłſtwom; a tamny dźeṅ (ſuda) za was njenadźicy
njepſchiſchoł.” Luk. 21, 34. „Jich (njepoměrnych) Bóh je brjuch.” Fil.
3, 19.

25. Schtó pſchehrěſchi ſo z hněwom?

Schtóž ſo na to, ſchtož je jomu pſchecźiwne, rozmjerza, njepſchiſtojnje
njemdri a ſo wjecźicź žada.

Hněw zawjedźe k hidźenju, njepſchecźelſtwu, zwadźe, klecźu,
bohahanjenju, wumjetowanju a k wſchitkim hrěcham a njekhmanſtwam
pſchecźiwo pjatej kazni Božej. Pſchikł.: Eſau chce we hněwje ſwojoho
bratra Jakuba ſkóncowacź. Abſalom zabi ſwojoho bratra Amnona. „Wſchitka
hórkoſcź, a złoba a mjerzanjo, a wołaṅca a bohahanjenjo njech ſo wot was
zdali ze wſchitkej złóſcźu.” Ef. 4, 31.

26. Schtó pſchehrěſchi ſo z lěnjoſcźu?

Schtóž ſo pſchinarodźenej njewoli pſchecźiwo dźěłu a prócy pſchepodawa,
a tak ſwoje winowatoſcźe zakomdźi.

27. Kotru lěnjoſcź Bóh woſebje hidźi?

Liwkoſcź abo lěnjoſcź we tym, ſchtož ſłužbu Božu abo zbožo duſche
naſtupa. Tohodla praji Bóh: „Zo by ty tola <pb n="150"/>zymny był abo
cźopły! Dokelž pak ſy liwki, ani zymny abo cźopły, chcu tebje wuplunycź
ze ſwojoho horta.” Zjewj. 3, 16.

Z lěnjoſcźe z cyła pſchiṅdźe zakomdźenjo winowatoſcźow ſwojoho
powołanja, zhubjenjo zamoženja, łža, jebanſtwo, mjehke žiwjenjo a wjele
druhich hrěchow pſchecźiwo ſcheſtej a ſedmej kazni. „Próznoſcź wucži
wjele złoho.” Sir. 33, 29. „Dźi k mrowi, lěni, kedźbuj na jeje pucźe a
wukṅ mudroſcź.” Pſchiſł. 6, 6. Z duchowneje lěnjoſcźe abo liwkoſcźe
naſtanje hidźenjo wſchitkich nabožnych pocžinkow, zacpěcźo ſłowa Božoho
a ſrědkow hnady Božeje, rozmjerzanjo na ſpomožne napominanja, luboſcź k
ſwětej, małomyſlnoſcź, njepokutnoſcź, njewěra. Pſchikł.: Lěni wotrocžk,
njemudre knježny. Mat. 25.

28. Kajki wužitk mamy z wucžby wo hłownych hrěchach wzacź?

Zo ſo jich hako žórła wſchoho złoho pilnje zdalujemy, a ze wſchej
móžnoſcźu napſchecźo ſtejace póccźiwoſcźe dobywamy.

Wucžba. Scžiṅ kóžde ranjo pſchi ſtawanju dobre pſchedewzacźo, wodnjo
pſched hłownej nakhilnoſcźu ſo na kedźbu bracź. Pſchepytaj wjecžor ſwoje
ſwědomjo wo tym, ſy=li zhrěſchił, wobželnoſcź to a wotmyſl ſebi, bórzy
toho ſo ſpowjedacź.

29. Kotre ſu hrěchi pſchecźiwo Duchej ſwjatomu?

Tele ſchěſcź: 1) Zwažnje na Božu miłoſcź hrěſchicź; 2) na Božej hnadźe
zadwělowacź; 3) ſpóznatej kſcheſcźanſkej wěrnoſcźi ſo ſpjecźicź; 4)
ſwojomu bližſchomu Božu hnadu zawidźecź; 5) pſchecźiwo wužitnym
napominanjam zaſakłu wutrobu měcź; 6) we njepokutnoſcźi z wotmyſlenjom
zwoſtacź.

Pſchikł.: Kain, Farao, fariſejowje, Elymas kuzłaŕ. Jap. ſtaw. 13.

30. Cžohodla rěkaja wone hrěchi pſchecźiwo Duchej ſwjatomu?

Dokelž ſo z nimi Duchej ſwjatomu woſebje pſchecźiwjamy, joho hnadu
wědomje zacpěwajo, wotpokazujo a njehódnje nałožujo.

„Wy zaſakli njewobrězani na wutrobje a wuſchomaj! wy ſpjecžujecźe ſo
kóždy cžas Duchej ſwjatomu, kaž waſchi wótcowje, tak tež wy.” Jap. ſtaw.
7, 51.

*31. Cžohodla mamy ſo tutych hrěchow woſebje zdalowacź?

Dokelž hnadźe Božej wutrobu zanknu a tohodla nakazanju zadźewaja abo je
jara pocźežuja.

Wo tutych hrěchach praji Khryſtus: „zo ſo ani we tutym ani we
pſchichodnym ſwěcźe njewodadźa;” Mat. 12, 32., t. r. zo ſo nimale ženje
njewodadźa, dokelž ſo nimale ženje wěrna pokuta njeſkutkuje.

32. Kotre ſu do njebjes wołace hrěchi?

Tele ſchtyri: 1) wotmyſlene zamordowanjo;

„Hłós krewje twojoho bratra woła ke mni wot zemje.” Mójz. 4, 10.

<pb n="151"/>

2) němy abo ſodomitſki hrěch;

„Wołanjo ze Sodoma a Gomorrha je ſo rozmnožiło, a jeju hrěch je ſo jara
pocźežił. Zapuſcźimy tute měſto, dokelž je joho wołanjo pſchiroſtło
pſched tym Knjezom.“ 1. Mójz. 18, 28. a 19, 13.

3) pocźiſchcźowanjo khudych, wudowow a ſyrotow;

„Njeronja ſo ſylzy wudowy po licomaj, njewoła wona pſchecźiwo tomu,
kotryž jej je wutłócži? Z jeje lica poſtupuja hacž k njebju.“ Sir. 35,
18. 19.

4) wotcźahowanjo abo wotſtorkowanjo mzdy dźěłacźerjow.

„Hlej mzda dźěłacźerjow, kotraž je wot was wujebana, woła, a jich
wołanjo pſchiṅdźe k wuſchomaj knjeza wójſkow.“ Jak. 5, 4.

33. Cžohodla rěkaja tute hrěchi do njebjes wołace?

Dokelž ſwojeje žałoſtneje złóſcźe dla takrjec wo wjecźenjo wołaja a wot
ſprawnoſcźe Božeje khoſtanjo žadaja.

34. Kotre ſu cuze hrěchi?

Tele dźewjecź: 1) k hrěchej radźicź; 2) druhim hrěſchicź kazacź; 3) do
hrěchow druhich zwolicź; 4) druhich k hrěchej wabicź; 5) druhich hrěchi
khwalicź; 6) k hrěcham druhich mjelcžecź;¹) 7) druhich hrěchi
njekhoſtacź; 8) na hrěſche druhich dźěl bracź; 9) druhich hrěchi
zamołwjecź.²)

1) Dokelž by mohł a dyrbjał hrěcham druhoho zadźewacź z luboznym
napominanjom abo z wozjewjenjom pola ſtarſchich abo duſchipaſtyrjow a t.
d. „Hdyž bjezbóžnomu njewozjewjeſch, zo by ſo wot ſwojoho złoho pucźa
wobrocźił, wumrje tónle bjezbóžny we ſwojej złóſcźi, ale joho krej budu
z twojeje ruki žadacź.“ Ez. 3, 18. 2) Hdyž móžeſch a winowatoſcź maſch
je khoſtacź, zhrěſchiſch, hdyž to njecžiniſch, kaž Heli, „kiž
wjedźeſche, zo joho ſynaj hroznoſcźe dokonjeſchtaj, a jej
njekhoſtaſche.“ 1. Kral. 3, 13.

35. Cžohodla rěkaja tute hrěchi cuze hrěchi?

Dokelž drje ſo wot druhich wobeńdu, tola pak ſo tež nam pſchicpěja,
kotſiž ſmy na nich ſobu wina.

„Nic jeno cźi, kotſiž tajke (złe) cžinja, ſu ſmjercźe winojcźi, ale tež
cźi, kiž to cžinjacych khwala.“ Romſk. 1, 32.

Wucžba. Poſłuchaj rady a dźakownje na ſpomožne napominanja. Njeměj ženje
dźěl na cuzych hrěchach; ale prócuj ſo, jim po móžnoſcźi zadźewacź, a
njepraj, dyrbiſch-li jich pſcheradźicź: „Ja druhich wobſkoržicź njecham,
ja to tež njebych rady měł.“ Njeby ſnadź rady widźał, hdy by ſo tebi
nóž, z kotrymž chcyſche ſo moricź, z rukow wutorhnył?

<pb n="152"/>

Wo póccźiwoſcźi a kſcheſcźanſkej doſpołnoſcźi.

1. Smě nam na tym doſcź bycź, zo ſo cźežkich hrěchow a njekhmanſtwow
zdalujemy?

Ně; dyrbimy ſo tež prócowacź, zo bychmy pſchecy póccźiwiſchi byli, a
ſwojomu powołanju pſchiměrjenu doſpołnoſcź ſebi dobyli.

„Schtóž je ſprawny, budź hiſchcźe ſprawniſchi, a ſchtóž je ſwjaty, budź
hiſchcźe ſwjecźiſchi,“ Zjewj. 22, 11. „Njebój ſo, hacž do ſmjercźe ſo
woſprawnoſcźecź.“ Sir. 18, 22. Pſchikład ſ. Pawoła: „Nic hako bych hižo
doſpołny był; ale prócuju ſo za tym. ... Zabywam, ſchtož je zady mje, a
prócuju ſo za tym, ſchtož je pſchede mnu.“ Fil. 3, 12. 13.

§ 1. Wo póccźiwoſcźi.

2. Cžohodla dyrbimy ſo prócowacź, zo bychmy pſchecy póccźiwiſchi byli?

Dokelž je cžłowjek jenož tak dobry a Bohu ſpodobny, kaž je póccźiwy.

3. We cžim wobſteji kſcheſcźanſka póccźiwoſcź?

Kſcheſcźanſka póccźiwoſcź wobſteji z cyła we wobſtajnej woli a
prócowanju, to cžinicź, ſchtož je Bohu ſpodobne.

4. Kak rozeznawa ſo kſcheſcźanſka póccźiwoſcź po ſwojim ſpocžatku?

Wona je pak data, pak dobyta.

*5. Schto je data póccźiwoſcź?

Data rěka póccźiwoſcź, hdyž je bójſki dar, kotryž ſo duſchi ze
ſwjatoſcźacej hnadu Božej wudźěla, zo by ju k pſcheznaturſkim pocžinkam,
t. r. tajkim bohuſpodobnym ſkutkam, kotrež ſu wěcžnoho žiwjenja hódne,
khmanu a pokhilenu ſcžinił. Romſk. 5, 5.

6. Kotre póccźiwoſcźe ſu duſchi pſchede wſchim date?

Tſi bójſke póccźiwoſcźe: wěra, nadźija a luboſcź.

*7. Cžohodla rěkaja tute póccźiwoſcźe „bójſke póccźiwoſcźe“?

Dokelž njepoſrědnje wot Boha pſchińdu a ſo njepoſrědnje na njoho
pocźahuja.

8. Hdy mamy bójſke póccźiwoſcźe wubudźecź?

Huſcźiſcho we žiwjenju, woſebje 1) w cźežkich ſpytowanjach pſchecźiwo
tutym póccźiwoſcźam; 2) pſchi dóſtawanju ſwjatych <pb
n="153"/>ſakramentow; 3) we ſtraſchnoſcźi za žiwjenjo a na ſmjertnym
łožu.

9. Kak móžemy bójſke póccźiwoſcźe wubudźecź?

Na tele waſchnjo:

O mój Božo! ja wěrju krucźe wſchitko, ſchtož nas pſchez ſwoju katholſku
cyrkej wěricź wucžiſch, dokelž ſy ty wěcžna, njezmólna wěrnoſcź, to
zjewił.

O mój Božo! ja nadźijam ſo zaſłužbow Khryſtuſowych dla wot tebje wodacźa
ſwojich hrěchow, twojeje hnady a wěcžnoho žiwjenja, dokelž ſy ty,
wſchohomócny, miłoſcźiwy a ſwěrny Božo, to ſlubił.

O mój Božo! ja lubuju tebje z cyłeje wutroby a wyſche wſchoho, dokelž ſy
ty mój najlěpſchi wótc a najwyſchſche, najluboſcźiwſche kubło. Twoje dla
lubuju tež ſwojoho bližſchoho, pſchecźela abo njepſchecźela, kaž ſebje
ſamoho. Amen.

*10. Schto je dobyta póccźiwoſcź?

Dobyta je póccźiwoſcź, hdyž je hotowoſcź, kotruž cžłowjek pſchi Božej
pomocy z wobſtajnym zwucžowanjom dobywa.

11. Kak rěkaja z cyła póccźiwoſcźe, kotrež ſo ze zwucžowanjom dobycź
móža?

Rěkaja cžłowjeſke póccźiwoſcźe, dokelž zadźerženjo cžłowjekow mjez ſobu
tak rjaduja, kaž je Bohu ſpodobne.

12. Kotre ſu mjez cžłowjeſkimi póccźiwoſcźemi ſchtyri zakładne abo
hłowne póccźiwoſcźe, kotrež druhe w ſebi wopſchijeja?

1) Mudroſcź, 2) ſprawnoſcź, 3) poměrnoſcź, 4) wobſtajnoſcź. Mudr. 8, 7.

13. We cžim wobſteji mudroſcź?

W tym, zo ſpóznajemy, ſchto je woprawdźe dobre a bohuſpodobne, a zo ſo k
złomu zawjeſcź njedamy z tym, ſchtož ſo nam dobre zda.

„Njecžiṅcźe ſo runja tutomu ſwětej, ale pruhujcźe, ſchto je dobra,
ſpodobna a doſpołna wola Boža.“ Romſk. 12, 2. „Hladajcźe ſo pſched
falſchnymi profetami.“ Mat. 7, 15. Pſchikł.: Joſafat njemudry. 2. Khrón.
19, 2. Mudre knježny. Mat. 25.

14. We cžim wobſteji ſprawnoſcź?

W tym, zo chcemy ſwěrnje a pſchecy dobre, a zo ſmy tohodla ſtajnje
hotowi, kóždomu dacź, ſchtož ſmy jomu winojcźi.

„Dajcźe khěžorej, ſchtož je khěžorowe, a Bohu, ſchtož je Bože.“ Mat. 22,
21. Pſchikł.: Tobias 2, 21.

<pb n="154"/>

15. We cžim wobſteji poměrnoſcź?

We tym, zo ſwoje zmyſlne nakhilnoſcźe a žadoſcźe, kotrež nas wot dobroho
wotdźeržuja, ſkludźamy.

„Zdźeržcźe ſo zmyſlnych nakhilnoſcźow, kotrež pſchecźiwo duſchi
wojuja.“ 1. Pětr. 2, 11. Pſchikł.: Eſther 14, 15—18.

16. We cžim wobſteji wobſtajnoſcź?

We tym, zo ſo pſchez žane wobcźežnoſcźe a pſcheſcźěhanja wot
dobrocžinjenja wottraſchicź njedamy.

Pſchikł.: Sydmjo Makkabejſcy bratſja a jich macź, „kiž cžwěle za nicžo
njemějachu.“ 2. Makk. 7, 12.

17. Kotre póccźiwoſcźe ſu woſebje hłownym hrěcham napſchecźo ſtajene?

1) Ponižnoſcź, 2) darniwoſcź, 3) cžiſtota, 4) dobropſchejaca luboſcź, 5)
poměrnoſcź we jědźi a picźu, 6) cźichomyſlnoſcź, 7) horliwoſcź we
dobrym.

*18. We cžim wobſteji ponižnoſcź?

We tym, zo we pſchipóznacźu ſwojeje ſłaboſcźe a hrěſchniwoſcźe wſchitko
dobre Bohu pſchipiſujemy, ſebje ſamych pak mało wažimy.

Pſchikł.: Abraham 1. Mójz. 18, 27. Cłonik. Luk. 18, 13. Swjaty jap.
Pawoł. 1. Kor. 15, 8. 9. „Jelizo njebudźecźe kaž dźěcźi, njepóṅdźecźe
nuts do njebjeſkoho kraleſtwa.“ Mat. 18, 3.

*19. We cžim wobſteji póccźiwoſcź darniwoſcźe?

We tym, zo rady ze ſwojim zamoženjom potrěbnym pomhamy abo k druhim
khwalomnym ſkutkam pſchinoſchujemy.

Pſchikł.: Tobias 1, 19. 20. Salomon. 3. Kral. 5—8. Prěni kſcheſcźenjo.
Jap. ſtaw. 2, 45. „Dawajcźe a wam budźe dawane.“ Luk. 6, 38.

*20. We cžim wobſteji póccźiwoſcź cžiſtoty?

We potłócžowanju wſchitkich njecžiſtych nakhilnoſcźow a žadoſcźow,
kotrež ſwjatu hańbicźiwoſcź ranja.

Pſchikł.: Józef, Suſanna a pſched wſchitkimi ſ. knježna Marija. „Kotſiž
pak ſu Khryſtuſowi, ſu ſwoje mjaſo kſchižowali ze złóſcźemi a
nakhilnoſcźemi.“ Gal. 5, 24.

*21. We cžim wobſteji dobropſchejaca luboſcź?

We tym, zo wſchitkim cžłowjekam dobre pſchejemy, a na wjeſelu a zrudobje
bližſchoho wěrnje dźěl bjerjemy.

Pſchikł.: Stawizna Ruthy a Tobiaſa. „Lubujcźe ſo mjez ſobu z bratrowſkej
luboſcźu. Wjeſelcźe ſo z wjeſołymi a płakajcźe z płakacymi.“ Romſk. 12,
10. 15.

<pb n="155"/>

*22. We cžim wobſteji poměrnoſcź we jědźi a picźu?

We wobknježenju ſebje ſamoho, woſebje ſwojeje njeporjadneje žadoſcźe za
jědźu a picźom.

Pſchikł.: Daniel, Ananias, Miſael a Azarias. Dan. 1. Jan kſchcźenik.
Mat. 3, 4. „Khodźmy cžeſtnje, nic we wožrałſtwach a wopiłſtwach.“ Romſk.
13, 13.

*23. We cžim wobſteji cźichomyſlnoſcź?

We pocżiſchcźenju kóždeje wjecźiwoſcźe a njeſprawnoho hněwa a złobow.

Pſchikł.: David. 1. Kral. 24. a 26. Schcźěpan. Jap. ſtaw. 7, 58.
„Wukṅcźe wote mnje, dokelž ſym cźichomyſlny a ponižneje wutroby.“ Mat.
11, 29.

*24. We cžim wobſteji horliwoſcź we dobrym?

We tym, zo rady a wjeſele Bohu ſłužimy, joho cžeſcź po móžnoſcźi
ſpěchujemy a wſchitke ſwoje winowatoſcźe po móžnoſcźi dopjelnjamy.

Pſchikł.: Mattathias. 1. Makk. 2. Swjaty japoſchtoł Pawoł. Fil. 3, 13.
14. „Njebudźcźe lěni we ſtaroſcźi, budźcźe horliwi we duchu; ſłužcźe
tomu Knjezej.“ Romſk. 12, 11.

Wucžba. Bjez wobſtajnoho wojowanja pſchecźiwo ſwojim złym nakhilnoſcźam,
njedobudźeſch ſebi žaneje kſcheſcźanſkeje póccźiwoſcźe; tohodla wojuj
ſwěrnje hacž do ſmjercźe, a Bóh da tebi krónu žiwjenja. Zjewj. 2, 10.

§ 2. Wo kſcheſcźanſkej doſpołnoſcźi.

25. Cžohodla mamy wſchitcy za doſpołnoſcźu, ſwojomu powołanju
pſchiměrjenej, ſo prócowacź?

1) Dokelž naſch knjez a zbóžnik wſchitkim praji: „Budźcźe doſpołni, kaž
waſch njebjeſki wótc doſpołny je;“ Mat. 5, 48.

2) dokelž dyrbimy Boha z cyłeje ſwojeje wutroby, a z cyłeje ſwojeje
duſche, a z cyłeje ſwojeje myſle a ze wſchěch ſwojich mocow lubowacź;
Mark. 12, 30.

3) dokelž budźemy cźim zbóžniſchi w njebjeſach, cžim ſwjecźiſche je
naſche žiwjenjo na zemi;

4) dokelž lohcy do cźežkich hrěchow a ſkóncžnje do wěcžnoho zahubjenja
pſchińdźemy, jelizo ſo ſtajnje njeprócujemy we dobrym pſchibjeracź. Mat.
25, 29.

26. We cžim wobſteji kſcheſcźanſka doſpołnoſcź?

Kſcheſcźanſka doſpołnoſcź wobſteji we tym, zo njeporjadnu luboſcż k
ſwětej a k ſebi ſamym nimajo, Boha wyſche wſchoho a wſchitko we Bohu
lubujemy.

<pb n="156"/>

„Schto mam w njebjeſach a ſchto lubuju na zemi, hako tebje? Mojeje
wutroby Bóh a mój podźěl je Bóh na wěcžne.“ Pſ. 72, 25. 26.

27. Kajki pucź z cyła wjedźe k doſpołnoſcźi?

Scźěhowanjo Jězuſa Khryſtuſa.

„Chceſch-li doſpołny bycź ... ſcźěhuj mje.“ Mat. 19, 21.

28. Kotre woſebite ſrědki je Jězus k docpěcźu doſpołnoſcźe radźił?

Woſebje te, kotrež ſcźeńſke rady mjenujemy.

29. Kotre ſu ſcźeńſke rady?

1) Samowólna khudoba, 2) ſtajna cžiſtota, 3) doſpołna poſłuſchnoſcź pod
duchownym wyſchſchim.

30. Schto je ſamowólna khudoba?

To je dobrowólne wotrjeknjenjo cžaſnych kubłow, zo by cžłowjek
njezadźewany ſkerje za wěcžnymi ſo ſtarał.

„Chceſch-li doſpołny bycź, dźi, pſchedaj wſchitko, ſchtož maſch, a
rozdawaj to khudym, a změjeſch pokład w njebjeſach; a pſchińdź a ſcźěhuj
mje.“ Mat. 19, 21.

*31. Schto je ſtajna cžiſtota?

Dobrowólne, na cžas žiwjenja trajace zdźerženjo nic jeno wſchitkich
njecžiſtych požadoſcźow, ale tež mandźelſtwa, zo by ſo bjez dźělenja
Bohu ſłužicź mohło.

Hl. Mat. 19, 10—12. „Wo knježnach pak nimam kaznje wot toho Knjeza, radu
pak dawam. ... Schtóž ſwoju dźowku wuda, cžini derje, ſchtóž pak ju
njewuda, cžini lěpje.“ 1. Kor. 7, 25. 38. „Jelizo něchtó praji, zo ma ſo
mandźelſtwo knježniſtwu do prědka ſtajicź, a zo njeje lěpje a
bohuſpodobniſcho, we knježniſtwje zwoſtacź, dyžli ſo z mandźelſtwom
zwjazacź, budź wuzanknjeny.“ Koncil w Tr. poſedź. 24. kan. 10.

*32. We cžim wobſteji doſpołna poſłuſchnoſcź?

We tym, zo ſo cžłowjek ſwojeje ſamſneje wole wotrjeknje, zo by cźim
wěſcźiſcho pod wyſchſchim, kotryž měſto Bože zaſtupuje, wolu Božu
dopjelnjał. Mat. 16, 24.

†33. Cžohodla ſu ſcźeńſke rady woſebne ſrědki k doſpołnoſcźi?

Dokelž ſo pſchez nje hłowny zadźewk kſcheſcźanſkeje doſpołnoſcźe zhubi:
mjenujcy njeporjadna luboſcź a nakhilnoſcź k cžaſnym kubłam, k zmyſlnym
požadoſcźam a rozpuſchcźitoſcźi; 2) dokelž pſchez nje cžłowjek wſchitko,
ſchtož je a ma, Bohu tomu knjezej hako wopor pſchinjeſe: zwonkowne kubła
pſchez ſlub khudoby, cżěło pſchez ſlub cžiſtoty a duſchu abo wolu pſchez
ſlub poſłuſchnoſcźe.

Wo ſcźeṅſkich radach płacźi z cyła ſłowo naſchoho bójſkoho zbóžnika:
„Nic wſchitcy zapſchijeja tute ſłowo, ale cźi, kotrymž je date.“ Mat.
19, 11.

<pb n="157"/>

34. Schtó je winowaty, ſcźeńſke rady wobkedźbowacź?

Woſoby cyrkwinſkich rjadow, a wſchitcy, kiž ſu ſo ze ſlubom k tomu
zwjazali.

Tež ſwětni duchowni bjeru pſchi dóſtacźu wyſchſchich ſwjecźiznow
winowatoſcź ſtajneje cžiſtoty na ſo, zo bychu ſo doſpołnje a bjez
rozdźělenja ſłužbje Božej a bližſchoho podacź móhli. „Schtóž je bjez
žony, ſtara ſo za to, ſchtož je Knjezowe, kak by ſo Bohu ſpodobał.
Schtóž pak ma žonu, ſtara ſo za to, ſchtož je ſwětowe, kak by ſo žonje
ſpodobał, a je dźěleny.“ 1. Kor. 7, 32. 33.

35. Móžemy tež w ſwěcźe doſpołne žiwjenjo wjeſcź?

Haj, hdyž žiwi njejſmy po duchu ſwěta, ale po duchu Khryſtuſowym.

„Hdyž něchtó ſwět lubuje, njeje we nim luboſcź Wótca. Dokelž wſchitko,
ſchtož je we ſwěcźe, je požadoſcź mjaſa, požadoſcź wocžow a hordoſcź
žiwjenja.“ 1. Jan. 2, 15. 16. „Schtóžkuli chce pſchecźel tutoho ſwěta
bycź, cžini ſo njepſchecźel Boži.“ Jak. 4, 4. „Hdyž něchtó ducha
Khryſtuſowoho nima, njeſłuſcha jomu.“ Romſk. 8, 9.

36. Je dha duch ſwěta duchej Khryſtuſowomu napſchecźiwny?

Wězo, kaž to jaſnje ze ſłowow Khryſtuſowych ſpóznajemy, kotrež ſo wóſom
zbóžnoſcźe mjenuja.

37. Kak rěkaja wóſom zbóžnoſcźe?

1) „Zbóžni ſu khudźi po duchu, dokelž jich je njebjeſke kraleſtwo.

2) Zbóžni ſu cźichomyſlni, dokelž woni budźa zemju wobſedźecź.

3) Zbóžni ſu, kotſiž ſo rudźa, dokelž woni budźa tróſchtowani.

4) Zbóžni ſu, kiž ſu hłódni a lacžni po ſprawnoſcźi, dokelž woni budźa
naſycźeni.

5) Zbóžni ſu miłoſcźiwi, dokelž woni miłoſcź dóſtanu.

6) Zbóžni ſu, kotſiž ſu cžiſteje wutroby, dokelž woni budźa Boha
widźecź.

7) Zbóžni ſu měrniwi, dokelž woni budźa dźěcźi Bože rěkacź.

8) Zbóžni ſu, kiž pſcheſcźěhanjo cźeŕpja ſprawnoſcźe dla, dokelž jich je
njebjeſke kraleſtwo.“ Mat. 5, 3—10.

38. Kak ſpóznajemy z wóſom zbóžnoſcźow, zo je duch ſwěta duchej
Khryſtuſowomu napſchecźiwny?

Spóznajemy to z toho, zo ſwět runje tych za njezbóžnych a njerozomnych
dźerži, kotrychž Khryſtus zbóžnych praji.

Swět je zwucženy bohatſtwo, khwalbu, cžeſcź a ſwětne wjeſela za žórła
zboža wudawacź. Khryſtus pak wucži nas we wóſom zbóžnoſcźach naſchu
zbóžnoſcź we Bohu a joho ſwjatej ſłužbje pytacź, a tohodla khudobu,
pſcheſcźěhanjo a kóždu cźěſnoſcź rady a wjeſele znjeſcź.

<pb n="158"/>

39. Kajke ſrědki dyrbi kſcheſcźan, njech je kajkohožkuli powołanja,
nałožecź, zo by k doſpołnoſcźi pſchiſchoł?

Wón dyrbi 1) rady ſo modlicź, pilnje ſłowo Bože ſłyſchecź, a huſcźiſcho
ſ. ſakramenty dóſtawacź;

„Woni zwoſtachu we wucženju japoſchtołow, we zhromadźenſtwje łamanja
khlěba a w modlitwach.“ Jap. ſtaw. 2, 42.

2) ſebje ſamoho wobſtajnje pſchewinowacż a zaprěwacź;

„Chce-li ſchtó za mnu hicź, zaprěj ſebje ſamoho, wzmi ſwój kſchiž na ſo
a ſcźěhuj mje.“ Mat. 16, 24.

3) ſwoje wſchědne ſkutki we hnadźe Božej a bohuſpodobnje dokonjecź.

„Njech jěſcźe, abo pijecźe, cžiṅcźe wſchitko k cžeſcźi Božej.“ 1. Kor.
10, 31.

40. Kak mamy ſebje ſamych zaprěwacź?

Mamy ſebi něſchtožkuli zapowjeſcź, ſchtož je nam lube a ſpodobne, a tež
we dowolenych wěcach ſebi něſchto wotorhnycź, zo bychmy ſo tež
njedowolenych cźim lóže zdźerželi.

41. Kak móžemy najlóže ſwoje wſchědne ſkutki bohuſpodobnje dokonjecź?

Hdyž ſo dopomnimy, kak je Jězus Khryſtus teſame dokonjał, a hdyž ſo
prócujemy, joho z luboſcźe ſcźěhowacź.

42. Kak mamy po pſchikładźe Khryſtuſowym ſwoje wſchědne dźěło dokonjecź?

Pilnje, ſcźeŕpnje a we wotpohladanju, ſo Bohu ſpodobacź. Tohodla mamy
pſchi zapocžatku dobre měnjenjo wubudźicź, a je někotry krócź
wobnowjecź, jeli dźěło dołho traje.

43. Kak mamy ſo pſchi jědźi zadźeržecź?

Mamy pſched jědźu a po jědźi ze ſtyknjenymaj rukomaj ſo modlicź a pſchi
jědźi poměrni a pſchiſtojni bycź.

44. Směmy ſebi tež zawjeſelenjo dowolicź?

Cžeſtne zawjeſelenjo ſměmy ſebi we prawym cžaſu dowolicź, tola mamy je
poſwjecźicź z dobrym měnjenjom a z dopomnjecźom na Boha, a njeſměmy
ženje mjezy pſchiſtojnoſcźe pſcheſtupicź.

45. Kak mamy ſo we wobkhadźe z bližſchim zadźeržecź?

Mamy 1) pſchecźelni bycź, zo njebychmy nikomu kſchiwdu cžinili; a 2)
kedźbni, zo ſo njebychmy k złomu zawjeſcź dali.

<pb n="159"/>

46. Kak mamy ſo we pſchecźiwnoſcźach zadźeržecź?

Mamy ſo pſcheſwědcžicź, zo wone wot Boha pſchińdu, je Bohu woprowacź, a
joho wo hnadu proſycź, zo bychmy je k ſpomoženju wužili.

Wucžba. Budź tež tebi prajene, ſchtož je Bóh k Abrahamej prajił: „Khodź
pſchede mnu a budź doſpołny.“ 1. Mójz. 17, 1. Prócuj ſo ſwěru, wſchědnje
pobožniſchi a póccźiwiſchi bycź. Kóžde ranjo ſebi to wotmyſl, a kóždy
wjecžor pſchepytaj wo tym ſwoje ſwědomjo.

„Słuž Bohu, mój ſyno, z doſpołnej wutrobu a z wjeſołej myſlu; pſchetož
wſchitke wutroby pſchepytuje Knjez, a wſchitke myſle duſchow znaje. Hdyž
joho pytaſch, joho namakaſch, hdyž pak joho wopuſchcźiſch, zacźiſnje
tebje do wěcžnoſcźe.“ 1. Khrón. 28, 9.

Tſecźi hłowny dźěl.

Wo ſrědkach Božeje hnady.

Wo hnadźe powſchitkownje.

1. Móžemy ze ſamſnych mocow kaznje Bože dźeržecź a zbóžni bycź?

Ně; k tomu trjebamy hnadu Božu.

„Bjeze mnje nicžo cžinicź njemóžecźe“, praji Khryſtus. Jan 15, 5. „Dam
wam ſwojoho ducha, a ſcžinju, zo po mojich kaznjach khodźicźe.“ Ez. 36,
27.

2. Schto zrozemimy pod hnadu Božej?

Pod hnadu Božej zrozemimy znutskownu, pſcheznaturſku pomoc, kotruž nam
Bóh zaſłužbow Khryſtuſowych dla k naſchej wěcžnej zbóžnoſcźi dawa.

3. Kak wſchelakora je tale pſcheznaturſka pomoc abo hnada we wužſchim
zmyſłu?

Wona je dwoja: 1) ſkutkowaca hnada, tež hnada pomocy mjenowana; 2)
ſwjatoſcźaca hnada, tež hnada ſwjatoſcźenja abo woſprawnoſcźenja
mjenowana.

Skutkowaca rěka prěniſcha hnada, dokelž wěſty cžas na duſchu ſkutkuje,
mjez tym zo ſwjatoſcźaca hnada w duſchi woſtawa, ju debi a bohuſpodobnu
cžini.

<pb n="160"/>

§ 1. Wo ſkutkowacej hnadźe.

4. We cžim wobſteji ſkutkowaca hnada abo hnada pomocy?

Skutkowaca hnada wobſteji w tym, zo Bóh naſch rozom rozſwětli a naſchu
wolu pohnuje, zo ſo złoho woſtajimy, dobre pak chcemy a dokonjamy.

„Daj mi rozom a ja chcu pſchepytowacź twój zakoṅ a jón wobkedźbowacź z
cyłej wutrobu. Nakhil moju wutrobu k twojim ſwědcženjam“ a t. d. Pſ.
118, 34. 36.

5. Cžohodla je nam pomoc hnady Božeje trěbna?

Wona je nam tohodla trěbna, dokelž bjez hnady njemóžemy ani najmjeńſche
k naſchej zbóžnoſcźi zapocžecź, dale wjeſcź a dokonjecź.

„Pſchetož Bóh je, kotryž we was kaž chcycźo, tak dokonjenjo ſkutkuje.“
Fil. 2, 13.

*6. Cžohodla je hnada Boža k wſchomu, ſchtož k zbóžnoſcźi wjedźe, tak
nuznje trěbna?

Hnada Boža je tak trěbna, 1) dokelž je wěcžna zbóžnoſcź kubło
pſcheznaturſkoho rjadu, a potajkim jenož z pſcheznaturſkej pomocu, t. r.
z hnadu ſo docpěcź hodźi;

„Nic hako bychmy wot ſo něſchto pomyſlicź móhli, hako ze ſebje, ale
naſcha zamožnoſcź je z Boha.“ 2. Kor. 3, 5.

2) dokelž jenož pſchez hnadu z Khryſtuſom do zjenocźenja ſtupimy a dźěl
dóſtanjemy na joho njeſkóncžnych zaſłužbach, kotrež ſu žórła naſcheje
zbóžnoſcźe.

„Njezacźiſnu hnadu Božu; pſchetož hdy by pſchez zakoṅ ſprawnoſcź była,
je Khryſtus podarmo wumrjeł.“ Gal. 2, 21., t. r. hdy by jenož
wobkedźbowanjo zakonja, bjez zjenocźenja z Khryſtuſom pſchez hnadu,
ſprawnych cžiniło a k wěcžnej zbóžnoſcźi wjedło, njeby ſmjercź
Khryſtuſowa k dobycźu naſcheje wěcžneje zbóžnoſcźe trěbna była.

Z tym njedyrbi ſo prajicź, hako by cžłowjek ſam ze ſebje khmany njebył,
něſchtožkuli dobre cžinicź; tola tajke dobre ſkutki, kotrež jenož z
pſchinarodźeneje dobreje wole wuńdu, njemóža jomu ani hnadu, ani
zbóžnoſcź zaſłužicź abo na kajkežkuli waſchnjo dobycź, ale móža joho
jenož za nju pſchihotowacź z tym, zo ze złymi ſkutkami hnadźe napſchecźo
ſtejace zadźewki hiſchcźe njepowjetſchi. „Nichtó njemóže ke mni
pſchiṅcź“, praji Khryſtus, „khiba zo je jomu wot mojoho Wótca date.“ Jan
6, 66.

7. Wudźěla Bóh wſchitkim cžłowjekam ſwoju hnadu?

Haj, Bóh wudźěla wſchitkim cžłowjekam doſahacu hnadu, zo móža te jich
naſtupace kaznje wobkedźbowacź a zbóžni bycź.

„Syn cžłowjeka je pſchiſchoł wumožicź, ſchtož bě zhubjene.“ Mat. 18, 11.
„Bóh chce, zo bychu wſchitcy cžłowjekojo zbóžni byli, a k ſpóznacźu
wěrnoſcźe pſchiſchli.“ 1. Tim. 2, 4. „Bóh je ſwěrny, wón njeda was bóle
ſpytowacź, dyžli znjeſcź móžecźe, ale da ze ſpytowanjom tež wukónc, zo
móžecźe je znjeſcź.“ 1. Kor. 10, 13. „Bóh njepſchikazuje nicžo <pb
n="161"/>njemóžne; ale hdyž pſchikazuje, napomina, zo cžiniſch, ſchtož
móžeſch, a žadaſch, ſchtož njemóžeſch, a pomha, zo je móžeſch.“ Koncil
we Tr. poſedź. 6. kap. 11.

8. Schto pak ma cžłowjek ze ſwojeje ſtrony cžinicź, zo by jomu hnada k
zbóžnoſcźi była?

Wón njeſmě ſo jej pſchecźiwjecź, ale dyrbi ſwěrnje z njej
ſobuſkutkowacź.

„Napominamy was, zo njebyſchcźe podarmo hnadu Božu dóſtawali.“ 2. Kor.
6, 1. Bóh podawa nam ſwoju wumožacu ruku; chcemy-li woprawdźe wumoženi
bycź, dyrbimy ju zapſchimnycź a njeſměmy ju wotſtorcžicź. Pſchikład ſ.
Pawoła: „Wjacy ſym dźěłał, dyžli druzy; tola nic ja, ale hnada Boža ze
mnu.“ 1. Kor. 15, 10.

9. Móže ſo cžłowjek hnadźe Božej tež pſchecźiwicź?

Wón móže ſo jej pſchecźiwicź; pſchetož hnada Boža njenuzuje cžłowjeſku
wolu, ale woſtaji jej doſpołnu ſwobodnoſcż.

„Jeruzalemje, Jeruzalemje! kak cžaſto ſym chcył twoje dźěcźi
zhromadźicź, kaž pata zhromadźa ſwoje kurjata pod kſchidła! ale ty
njejſy chcył.“ Mat. 23, 37. „Dźenſa, hdyž joho hłós zaſłyſchicźe,
njezawricźe ſwoje wutroby.“ Pſ. 94, 8.

Wucžba. Proſch Boha wſchědnje wo joho hnadu, a nochcył jej ſwoju wutrobu
zawrjecź. „Hlej, ſteju pſched durjemi a kłapam ſo. Hdyž něchtó mój hłós
ſłyſchi, a mi durje wotewri, zaſtupju k njomu a budu z nim wjecžerjecź a
wón ze mnu.“ Zjewj. 3, 20. — Bóh zjenocźi huſto ſwoju znutskownu hnadu,
zo by cźim ſkerje ſkutkowała, ze zwonkownymi podawkami, kaž z nahłymi
ſmjercźemi, khoroſcźemi, ze zbožom abo njezbožom. Njewoſtaj tajke
napominanja njewobkedźbowane; pſchetož nicžo njeje ſtraſchniſche, dyžli
dźeṅ domapytanjow Božich njeſpóznacź. Pſchikł.: Jeruzalem. Luk. 19, 44.

§ 2. Wo ſwjatoſcźacej hnadźe.

10. Schto je ſwjatoſcźaca hnada?

Wona je njezaſłuženy pſcheznaturſki dar, kotryž Duch ſwjaty naſchej
duſchi ſobudźěli, pſchez kotryž ſmy z hrěſchnikow ſprawni, dźěcźi Bože a
herbja njebjes.

Ze ſwjatoſcźacej hnadu je nam ſobu tež „luboſcź we naſchich wutrobach
wulinjena pſchez Ducha ſwjatoho, kotryž je nam daty.“ Romſk. 5, 5. Z
njej pſchińdźe Bóh do naſcheje wutroby po ſłowach Jězuſowych: „Hdyž
něchtó mje lubuje, budże tež mój wótc joho lubowacź, a my pſchińdźemy k
njomu a budźemy pola njoho bydlicź. Jan 14, 23. Pſchez nju ſo z nowa
narodźimy hako dźěcźi Bože, a naſcha duſcha dóſtanje pſcheznaturſke
žiwjenjo: „Hlejcźe kajku luboſcź je nam Wótc wopokazał, zo dźěcźi Bože
rěkamy a ſmy.“ 1. Jan. 3, 1. (Pſchir. ſtr. 76. 77. praſch. 6. 7. 8. 12.
13.)

<pb n="162"/>

11. Cžohodla rěka ſwjatoſcźaca hnada „njezaſłuženy dar“?

Dokelž je cyle dobrowólny dar wot ſmilneje luboſcźe Božeje.

„Pſchetož wſchitcy ſu bjez zaſłužbow woſprawnoſcźeni pſchez joho hnadu,
pſchez wumoženjo, kotrež je we Khryſtuſu Jězuſu.“ Romſk. 3, 24.

12. Cžohodla rěka ſwjatoſcźaca hnada tež „hnada woſprawnoſcźenja“?

Dokelž ſo cžłowjek pſchez ſwjatoſcźacu hnadu woſprawnoſcźa, t. r. z
hrěſchnoho bycźa do bycźa ſprawnoſcźe a ſwjatoſcźe ſo pſcheſtaja.

13. We cžim wobſteji woſprawnoſcźenjo hrěſchnika?

Woſprawnoſcźenjo wobſteji 1) we wucžiſcźenju wot wſchitkich, k
najmjeńſchomu wſchitkich cźežkich hrěchow, ze ſpuſchcźenjom wěcžnych
khoſtanjow; 2) we ſwjatoſcźenju a wobnowjenju znutskownoho cžłowjeka.

„Scźe wotmycźi, ſcźe ſwjatoſcźeni, ſcźe woſprawnoſcźeni we mjenje
naſchoho knjeza Jězuſa Khryſtuſa a we duchu naſchoho Boha.“ 1. Kor. 6,
11.

14. Z cžim pocžina ſo woſprawnoſcźenjo hrěſchnika?

Z pſchedkhadźacej hnadu, kotraž hrěſchnika rozſwětla a pohnuwa, zo ſo k
Bohu wobrocźi.

15. Schto dyrbi hrěſchnik ze ſwojeje ſtrony cžinicź, zo by k
woſprawnoſcźenju pſchiſchoł?

Wón dyrbi z pomocu hnady Božeje dobrowólnje ſo k Bohu wobrocźicź a
wſchitko wěricź, ſchtož je Bóh zjewił, woſebje, zo pſchez Jězuſa
Khryſtuſa woſprawnoſcźenjo dóſtawamy.

16. Schto ſkutkuje tuta wěra we hrěſchniku?

1) Hrěſchnik je wot bojoſcźe pſched Božej ſprawnoſcźu ſpomožnje pohnuty;
nadźije pak ſo, zo wot ſmilnoſcźe Božeje wodacźo dóſtanje;

2) nětko ſpocžina Boha lubowacź, wobželnoſcźi ſwoje hrěchi, wubudźi
pſchedewzacźo, nowe bohuſpodobne žiwjenjo wjeſcż, a dóſtanje ſakrament
kſchcźeńcy abo pokuty, je-li kſchcźeny.

17. Schto dóſtanje hrěſchnik w ſakramencźe kſchcźeńcy abo pokuty?

Wón dóſtanje ſwjatoſcźacu hnadu, z njej wodacźo hrěchow a znutskowne
ſwjatoſcźenjo, pſchez cžož je woprawdźe ſprawny, bohuſpodobny, dźěcźo
Bože a herba njebjes. Koncil w Tr. poſedź. 6.

<pb n="163"/>

18. Kak dołho woſtanje ſwjatoſcżaca hnada Boža w duſchi
woſprawnoſcźenoho?

Kaž dołho woſprawnoſcźeny ſmjertny hrěch njewobeńdźe.

19. Kajke płody pſchinjeſe woſprawnoſcźeny cžłowjek z hnadu Božej?

Dobre, t. r. zaſłužbne ſkutki; pſchetož „kóždy dobry ſchtom njeſe dobre
płody.“ Mat. 7, 17.

20. Njemóže cžłowjek w cźežkim hrěſche tež dobre cžinicź?

Móže drje dobre cžinicź, ale bjez zaſłužby za njebjeſa. Jan 15, 4. 5.

21. Je potajkim dobre, kotrež ſo we hrěſche cžini, bjez wužitka?

Ně; wjele wjacy je jara wužitne, zo by ſo wot miłoſcźe Božeje
nakazanjo,¹) druhdy tež wotwobrocźenjo cžaſnych khoſtanjow²) dóſtało.

1) „Wukuṕ ſo wot ſwojich hrěchow z jałmožnu, wot ſwojich złóſcźow z
miłoſcźu pſchecźiwo khudym; ſnadź Bóh twoje hrěchi ſpuſchcźi.“ Dan. 4,
24. Pſchikł.: Manaſſes, 2. Khrón. 33, 12. 2) Achab, 3. Kral. 21, 29.
Ninivitojo.

22. Schto zaſłužimy z dobrymi ſkutkami, kotrež we hnadźe Božej cžinimy?

Zaſłužimy 1) rozmnoženjo ſwjatoſcżaceje hnady Božeje, 2) wěcžnu
zbóžnoſcź. 2. Tim. 4, 8.

„Jeli něchtó wobkrucźa, zo woſprawnoſcźeny njezaſłuži z dobrymi
ſkutkami, kotrež ſo wot njoho pſchez hnadu Božu a zaſłužbu Khryſtuſa,
kotrohož žiwy ſtaw je, dokonjeja, woprawdźe rozmnoženjo hnady a wěcžne
žiwjenjo: budź wuzanknjeny.“ Koncil w Tr., poſedź. 6. kan. 32.

23. Z cžoho pſchińdźe tajkim dobrym ſkutkam zaſłužbnoſcź?

Z njeſkóncžnych zaſłužbow Jězuſa Khryſtuſa, kotrohož žiwe ſtawy pſchez
ſwjatoſcźacu hnadu ſmy.

„Ja ſym winowy pjeṅk, wy pak ſcźe hałzy: ſchtóž we mni woſtawa, a ja we
nim, tón njeſe wjele płodow; pſchetož bjeze mnje nicžo cžinicź
njemóžecźe.“ Jan 15, 5. Pſchir. koncil w Tr. poſedź. 6. kap. 16.

24. Dyrbi kóždy kſcheſcźan dobre ſkutki ſkutkowacź?

Haj; pſchetož „kóždy ſchtom, kotryž dobroho płodu njenjeſe, budźe
wurubany a do wohnja cźiſnjeny.“ Mat. 3, 10.

*25. Kotre dobre ſkutki mamy pſchede wſchimi ſkutkowacź?

Te, 1) kotrež ſo pſchez Bože a cyrkwinſke kaznje wſchitkim kſcheſcźanam
pſchikazuja; 2) kotrež ſu k dopjelnjenju winowatoſcźow naſchoho
powołanja trěbne abo wužitne.

<pb n="164"/>

26. Kotre ſkutki nam ſwjate piſmo woſebje radźi?

Modlenjo, poſcźenjo, jałmožnudawanjo; pod cžimž ſo z cyła ſkutki
pobožnoſcźe, ſebjezaprěcźa a luboſcźe k bližſchomu zrozemja.

„Modlitwa z poſtom a jałmožnu je lěpſcha, dyžli pokłady złota
hromadźicź.“ Tob. 12, 8.

27. Na cžo hlada Bóh woſebje pſchi naſchich dobrych ſkutkach?

Na dobre měnjenjo, z kotrymž móžemy tež pſchi ſnadnych ſkutkach wulke
myto wot Boha dobycź.

„A ſchtóžkuli k picźu poda jenomu z tutych najmjeṅſchich jenož kheluſchk
zymneje wody we mjenje wucžownika, zawěrno praju wam, njezhubi ſwoje
myto.“ Mat. 10, 42. Pſchikład khudeje wudowy. Mark. 12, 41—44.

28. Schto je dobre měnjenjo?

Wotpohladanjo abo dobra wola, Bohu ſłužicź a joho cžeſcźicź.

29. Kak móžemy dobre měnjenjo wubudźicź?

„O mój Božo! wopruju tebi wſchitke ſwoje myſle, ſłowa a ſkutki k twojej
cžeſcźi a khwalbje.“ Abo: „Mój Božo a Knježe! wſchitko k twojej
cžeſcźi.“

30. Hdy mamy dobre měnjenjo wubudźicź?

Jara ſpomožne je, huſcźiſcho wob dźeń, woſebje pak kóžde ranjo je
wubudźicź.

31. Kajke ſrědki dyrbimy k dóſtacźu hnady woſebje trjebacź?

Swjate ſakramenty a modlenjo.

32. Wudźělataj wobaj ſrědkaj hnadu jenak a we tejſamej měrje?

Ně; pſchetož 1) ſakramenty ſkutkuja we nas hnadu, modlenjo ju nam
wuproſy; 2) pſchez ſakramenty dóſtanjemy jenož te hnady, za kotrež ſu
załožene; pſchez modlenjo pak kajkežkuli hnady, tola nic tajke, kotrež
móžemy jenož pſchez ſakramenty dóſtacź.

Wucžba. Prócuj ſo najpilniſcho pſchez woſtajenjo hrěcha a ſkutkowanjo
dobrych ſkutkow ſwjatoſcźacu hnadu ſtajnje we ſwojej wutrobje
wobkhowacź. „Je-li ſchtó Mójzeſowy zakoṅ pſcheſtupił, njech bjez wſcheje
ſmilnoſcźe po ſwědcženju dweju abo tſjoch wumrje; kak wjele cźežſche
khoſtanjo, měnicźe, zaſłuži tón, kotryž ſyna Božoho z nohomaj potepta, a
krej zakonja, we kotrejž je ſwjatoſcźeny, za njecžiſtu dźerži a duchej
hnady njecžeſcź pſchihotuje!“ Hebr. 10, 28. 29.

<pb n="165"/>

Wo ſwjatych ſakramentach.

1. Schto je ſakrament?

Sakrament je widźomne, wot Khryſtuſa załožene znamjo, pſchez kotrež ſo
nam njewidźomna hnada a znutskowne ſwjatoſcźenjo wudźěla.

2. Schto ſłuſcha k ſakramentej?

Tſi wěcy: 1) widźomne znamjo, 2) njewidźomna hnada, 3) załoženjo wot
Khryſtuſa.

*3. Cžohodla je Khryſtus k wudźělenju ſwojeje hnady widźomne znamjenja
załožił?

1) Zo bychmy widźomny zawdak znutskowneje njewidźomneje hnady měli; 2)
zo bychmy pſchez wobdźělenjo na tychſamych widźomnych ſrědkach hnady
Božeje ſwoje pſchiſłuſchenjo k jenej cyrkwi zjewili.

Tak je Khryſtus druhdy pſchi duchownych a cźěłnych dobrotach wěſte
znamjenja nałožował, k pſchikł. pſchi wudźělenju Ducha ſwjatoho; Jan 20,
22. pſchi wuhójenju ſlepoho wot naroda, Jan 9, 6. hłuchoněmoho, Mark. 7,
33. 34.

*4. Pokazuja jenož tute znamjenja na hnadu Božu?

Ně; wone ſkutkuja tež hnadu, na kotruž pokazuja, jelizo z naſcheje
ſtrony žadyn zadźewk njeſtajamy; tohodla mjenuja ſo tež mócne abo
ſkutkowace znamjenja.

5. Kajke hnady ſkutkuja ſakramenty?

1) Wudźěleja abo rozmnožeja ſwjatoſcźacu hnadu;

2) wudźěla kóždy ſakrament, po ſwojim woſebitym poſtajenju, tež woſebite
hnady.

6. Kak mamy ſwjate ſakramenty dóſtawacź, zo bychu tute hnady we nas
ſkutkowali?

Dyrbimy je hódnje, z pſchiſłuſchnym pſchihotowanjom dóſtacź.

7. Kajki hrěch wobeńdźe tón, kotryž njehódnje ſwjaty ſakrament dóſtanje?

Wobeńdźe jara cźežki hrěch — boharubjenſtwo.

8. Njewotwiſuje ſkutkowanjo ſwjatych ſakramentow tež wot hódnoſcźe abo
njehódnoſcźe wudźělerjow?

Ně; pſchetož ſakramenty nimaja ſwoju móc wot toho, kotryž je wudźěla,
ale wot zaſłužbow Khryſtuſowych, kotryž je je załožił.

Sakramenty ſu takrjec pſchiwodźadła, po kotrychž ſo hnady, kiž je Jězus
ze ſwojim hórkim cźeŕpjenjom a wumrjecźom zaſłužił, do naſcheje duſche
wuliwaja.

<pb n="166"/>

*9. Je Khryſtus wſchitke ſakramenty załožił?

Haj; pſchetož Bóh ſam móže zwonkownym znamjenjam móc dacź, zo hnadu a
ſwjatoſcźenjo ſkutkuja.

10. Kak wjele ſakramentow je Khryſtus załožił?

Tele ſydom: 1) kſchcźeńcu, 2) firmowanjo, 3) najſwjecźiſchi ſakrament
wołtarja, 4) pokutu, 5) poſlednje wolijowanjo, 6) měſchniſku ſwjecźiznu,
7) mandżelſtwo.

Khryſtus je runje tak wjele ſwjatych ſakramentow załožił, kaž je jich k
pſcheznaturſkomu žiwjenju trěbne a ſpomožne. Pſchetož kaž ſo cžłowjek k
naturſkomu žiwjenju najprjedy narodźi, potom roſcźe, z cyrobu teſame
zdźerži a t. d.; runje tak narodźi ſo wón tež 1) we kſchcźeṅcy k
pſcheznaturſkomu žiwjenju, dóſtanje 2) we firmowanju móc a zróſt, 3) we
ſakramencźe wołtarja bójſku cyrobu, 4) pſchez pokutu wobnowjenjo
duchowneje ſtrowoty, 5) pſchez poſlednje wolijowanjo móc a wokſchewjenjo
we poſlednim bědźenju; 6) pſchez měſchniſku ſwjecźiznu podawa ſo móc
dale, z kotrejž ſo k pſcheznaturſkomu žiwjenju nuzne ſrědki hnady Božeje
wudźěleja, a 7) pſchez ſakrament mandźelſtwa ſwjecźi ſo zjenocźenjo mjez
mužom a žonu, zo byſchtaj ſamaj ſwjataj, tež ſwoje dźěcźi k ſwjatomu a
tak k wěcžnomu žiwjenju wocźahnyłoj.

11. Z wotkel wěmy, zo je ſydom ſakramentow?

To wěmy, dokelž je cyrkej, „kiž je ſtołp a twjerdźizna wěrnoſcźe“ (1.
Tim. 3, 15.), we wſchěch cžaſach tak wucžiła.

Nic jeno katholikojo wſchěch lětſtotkow, ale tež nětcžiſchi Grichowje,
Ruſojo a wſchitke ſekty, kotrež ſu we prěnich lětſtotkach wot
katholſkeje cyrkwje wotpanyłe, maja ſydom ſakramentow. To je zjawny
dopokaz, zo je wucžba wo ſydmich ſakramentach tak ſtara, kaž cyrkej.

12. Kak rozdźěleja ſo ſakramenty?

Wone rozdźěleja ſo 1) do ſakramentow žiwych a do ſakramentow morwych; 2)
do tajkich, kotrež móža ſo jenož junu we žiwjenju a do tajkich, kotrež
móža ſo wjacy krócź dóſtawacż.

13. Kotre ſu ſakramenty žiwych?

Sakramenty žiwych ſu: 1) firmowanjo, 2) najſwjecźiſchi ſakrament
wołtarja, 3) poſlednje wolijowanjo, 4) měſchniſka ſwjecźizna, 5)
mandźelſtwo.

14. Cžohodla rěkaja wone ſakramenty žiwych?

Dokelž dyrbimy, hdyž chcemy je hódnje dóſtacź, pſcheznaturſke žiwjenjo,
t. r. ſwjatoſcźacu hnadu Božu měcź.

15. Kotraj rěkataj ſakramentaj morwych?

Sakramentaj morwych rěkataj kſchcźeńca a pokuta.

16. Cžohodla rěkataj ſakramentaj morwych?

Dokelž pſchi jeju dóſtacźu žiwjenjo hnady hiſchcźe nimamy, abo k
najmjeńſchomu měcź njetrjebamy.

<pb n="167"/>

17. Kotre ſakramenty móža ſo jenož junu dóſtacź?

Kſchcźeńca, firmowanjo a měſchniſka ſwjecźizna.

18. Cžohodla ſmědźa ſo tute jenož junu dóſtacź?

Dokelž duſchi woſtawace znamjo zacźiſchcźa; mjenujcy jej wěſtu
ſwjecźiznu a hódnoſcź dadźa, kotraž jej wěcžnje woſtanje, k ſudej abo k
pſchekraſnjenju.

19. Wot koho pſchińdu ceremonije, kotrež ſo pódla znamjenjow wot
Khryſtuſa zawjedźenych, pſchi wudźělenju ſakramentow nałožuja?

Wot cyrkwje, kotraž je z pomocu Ducha ſwjatoho k rozmnoženju pobožnoſcźe
a cžeſcźownoſcźe je pſchiporucžiła.

Wucžba. Waž ſebi ſ. ſakramenty hako najwoſebniſche wot Khryſtuſa
załožene ſrědki hnadow; dźakuj ſo nutrnje Bohu za nje a kedźbuj, zo je
njeby ze zakliwacymi ſłowami abo njehódnym wužiwanjom wonjecžeſcźił.

Wo kſchcźeńcy.

1. Kotry je prěni a najnuzniſchi ſakrament?

Prěni a najnuzniſchi ſakrament je kſchcźeńca.

2. Cžohodla je kſchcźeńca prěni ſakrament?

Dokelž nichtó pſched kſchcźeńcu žadyn druhi ſakrament płacźiwje dóſtacź
njemóže.

3. Cžohodla je kſchcźeńca najnuzniſchi ſakrament?

Dokelž bjez kſchcźeńcy nichtó zbóžny bycź njemóže.

„Jelizo něchtó ſo z nowa njenarodźi z wody a Ducha ſwjatoho, njemóže do
Božoho kraleſtwa zaſtupicź.“ Jan 3, 5.

Schto ſo dźěcźom ſtanje, kotrež bjez kſchcźeṅcy wumru, njeje nam Bóh
zjewił. Wěmy jenož, zo k widźenju Boha njepſchiṅdu, ale zo ſo tež tak
njekhoſtaja, kaž cźi, kotſiž ſu ſami zhrěſchili. Wěſcźe ſměmy ſebi
myſlicź, zo je tež za nje žiwjenjo dobrota Boža.

4. Schto je kſchcźeńca?

Kſchcźeńca je ſakrament, we kotrymž ſo cžłowjek pſchez wodu a ſłowo Bože
wot wſchoho hrěcha wucžiſcźi, a w Khryſtuſu k nowomu žiwjenju zaſy
narodźi a ſwjatoſcźi.

5. Cžohodla prajimy, zo ſo kſchcźeńca „z wodu a ze ſłowom Božim“ ſtanje?

Dokelž ſo kſchcźeńca z tym wudźěla, zo ſo woda na hłowu abo cźěło toho
lije, kiž ſo kſchcźije, a zo ſo pſchi tym ſłowa wupraja: „Ja tebje
kſchcźiju we mjenje Wótca a Syna a Ducha ſwjatoho. Amen.“

<pb n="168"/>

6. Cžohodla prajimy, zo „ſo cžłowjek we kſchcźeṅcy wot wſchoho hrěcha
wucžiſcźi“?

Dokelž ſo we kſchcźeńcy herbſki hrěch a wſchitke hrěchi, kotrež je
cžłowjek pſched kſchcźeńcu wobeſchoł, ſpuſchcźeja.

7. Spuſchcźi ſo tež khoſtanjo hrěcha?

Cžaſne kaž wěcžne khoſtanjo ſo we ſwjatej kſchcźeńcy ſpuſchcźi.

8. Cžohodla woſtanu dha tež po kſchcźeṅcy někotre ſcźěhwki herbſkoho
hrěcha, kaž ſmjercź, zła požadoſcź a wſchelake wobcźežnoſcźe?

1) Zo bychmy ſami zhonili, kak khoſtanja hódny a ſchkódny hrěch je, a zo
bychmy jón cźim bóle hidźili; 2) zo bychmy pſchez wojowanjo a cźeŕpjenjo
cźim bóle ſwoje zaſłužby za njebjeſke kraleſtwo rozmnoželi.

9. Cžohodla prajimy dale, zo ſo cžłowjek „k wěcžnomu žiwjenju zaſy
narodźi a ſwjatoſcźi“?

Dokelž ſo cžłowjek we kſchcźeńcy nic jeno wot wſchoho hrěcha wucžiſcźi,
ale tež duchownje pſcheſtwori, ſwjatoſcźi, dźěcźo Bože a herba
njebjeſkoho kraleſtwa ſo ſcžini.

„Wón je nas wumožił pſchez kupjel zaſynaroda a wobnowjenja Ducha
ſwjatoho, kotrohož je bohacźe do nas wulinył pſchez Jězuſa Khryſtuſa,
naſchoho zbóžnika; zo bychmy, woſprawnoſcźeni pſchez joho hnadu, herbja
byli po nadźiji wěcžnoho žiwjenja.“ Tit. 3, 5—7.

10. Pſchez cžo ſtanje ſo tute duchowne pſcheſtworjenjo a ſwjatoſcźenjo?

Wone ſo ſtanje pſchez ſwjatoſcźacu hnadu, kotruž Duch ſwjaty z bójſkimi
póccźiwoſcźemi do duſche wulinje.

„Luboſcź je we naſchich wutrobach wulinjena pſchez Ducha ſwjatoho,
kotryž je nam daty.“ Romſk. 5, 5.

11. Cžohodla pſchiſtajamy hiſchcźe ſłowo „we Khryſtuſu“?

Chcemy z tym wuprajicź, zo cžłowjek wſchitke tute hnady dóſtanje, dokelž
je pſchez kſchcźeńcu z Khryſtuſom zjenocźeny a joho cyrkwi pſchidźěleny.

„Potajkim njeje nicžo zatamanja hódne za tych, kotſiž ſu we Khryſtuſu
Jězuſu.“ Romſk. 8, 1.

12. Hdy je Khryſtus porucžił kſchcźicź?

Hdyž pſched ſwojim donjebjesſpěcźom k japoſchtołam rjekny: „Dżicźe a
wucžcźe wſchitke ludy, a kſchcżijcźe jich we mjenje Wótca a Syna a Ducha
ſwjatoho.“ Mat. 28, 19.

<pb n="169"/>

13. Schtó móže płacźiwje kſchcźicź?

Kóždy cžłowjek; tola ma, z wuwzacźom nuzy, jenož měſchnik a to woſadny
měſchnik kſchcźicź.

*14. Płacźi tež kſchcźeṅca njekatholſkich?

Wona płacźi, hdyž ſo pſchi njej wſchitko ſwěrnje wobkedźbuje, ſchtož je
k kſchcźeńcy trěbne.

15. Kajka woda ſmě ſo pſchi kſchcźeńcy trjebacź?

Kóžda naturſka woda k płacźiwoſcźi kſchcźeńcy doſaha. Tola ma ſo, hdyž
je móžno, kſchcźeńſka abo ſwjecźena woda trjebacź.

16. Kajke měnjenjo dyrbi tón měcź, kiž kſchcźije?

Dyrbi měnjenjo měcź, zo chce woprawdźe kſchcźicź, t. r. to cžinicź,
ſchtož cyrkej cžini, abo ſchtož je Khryſtus pſchiporucžił.

*17. Kajke mjeno ma ſo dźěſcźu pſchi kſchcźeńcy dacź?

Mjeno jenoho ſwjatoho, we kotrymž ma dźěcźo zaſtupnika pola Boha a dobry
pſchikład k ſcźěhowanju.

*18. Cžohodla dyrbi tón, kotryž chce kſchcźeńcu dóſtacź, prjedy ſo
djaboła, joho ſkutkow a joho hordoſcźe wotrjec?

Dokelž nichtó Khryſtuſej pſchiſłuſchecź njemóže, khiba zo ſo wotrjeknje
nic jeno djaboła, ale tež joho ſkutkow, t. r. hrěchow — a joho
hordoſcźe, t. r. ducha a próznoſcźow ſwěta, z kotrymiž djaboł cžłowjekow
zaſlepi a k hrěchej zawjedźe. Mat. 4, 8. 9.

We kſchcźeṅcy ſlubi cžłowjek, zo chce wěricź, hrěcha ſo woſtajicź a nowe
bohuſpodobne žiwjenjo wjeſcź. Bóh pak ſlubi kſchcźenomu ſwoju hnadu a
wěcžnu zbóžnoſcź. Tute woboje ſlubjenjo rěka kſchcźeṅſki ſlub.

*19. K cžomu napomina nas kſcheſtnicžka, kotruž we kſchcźeṅcy
dóſtanjemy?

Zo dyrbimy njewinowatoſcż we ſwojim cyłym žiwjenju cžiſtu a njezranjenu
zdźeržecź; tohodla praji měſchnik pſchi jeje pſchepodacźu: „Wzmi běłu
draſtu, a pſchinjes ju njezranjenu pſched ſudny ſtoł naſchoho knjeza
Jězuſa Khryſtuſa, zo by wěcžne žiwjenjo dóſtał.“

20. Schto znamjenja zaſwěcźena ſwěcžka, kotraž ſo kſchcźenomu do ruki
da?

Zo ma kſcheſcżan ſobucžłowjekam do prědka ſwěcźicż z póccźiwym
žiwjenjom.

<pb n="170"/>

„Tak njech ſo ſwěcźi waſche ſwětło pſched cžłowjekami, zo bychu widźeli
waſche dobre ſkutki, a khwalili waſchoho Wótca, kiž je w njebjeſach.“
Mat. 5, 16.

Tež druhe ceremonije (wobrjady) pſchi kſchcźeṅcy ſu praſtare a połne
hłubokoho woznamjenjenja. 1) Kſchcźijomny woſtanje zwonka cyrkwje,
dokelž pſchez kſchcźeṅcu zaſtupi hakle do cyrkwje. 2) Měſchnik tſi krócź
na njoho dychnje k woznamjenjenju zaſynaroda pſchez hnadu Ducha
ſwjatoho. 1. Mójz. 2, 7. Jan 20, 22. 3) Znamjo ſ. kſchiža na cžoło a
wutrobu pokazuje na to, zo nětko Kſchižowanomu ſłuſcha, kotrohož wucžbu
ma we wutrobje noſycź a zjawnje wuznawacź. 4) Swjecźena ſól, kotraž ſo
do horta kſchcźijomnoho połoži, je znamjo kſcheſcźanſkeje mudroſcźe a
zakitanja pſched nakaženjom hrěcha. 5) Z wjacykrócźnym wopſchiſahanjom w
mjenje trojjenicžkoho Boha złama ſo móc djaboła, „kiž mějeſche knjejſtwo
ſmjercźe.“ (Hebr. 2, 14.) 6) Napołoženjo měſchnikoweju rukow znamjenja
zakit Boži, a ſtola, z kotrejež napołoženjom ſo kſchcźijomny do cyrkwje
wjedźe, je znamjo cyrkwinſkeje mocy, z kotrejž joho měſchnik do cyrkwje
pſchiwozmje. 7) Dótknjenjo wuſchow a noſa ze ſlinami po pſchikładźe
Khryſtuſowym (Mark. 7, 33.) znamjenja, zo ſo cžłowjekej pſchez hnadu
kſchcźeṅcy duchowne zmyſły za wucžbu bójſkeje wěrnoſcźe wotewrja. 8) Po
tſikrócźnym wotrjeknjenju žałbuje ſo mjez ramjenjomaj a na wutrobnje ze
ſ. wolijom, dokelž ma hako wojowaŕ Khryſtuſowy wojowacź z djabołom a ze
ſwětom. 9) Po kſchcźeṅcy žałbuje ſo na wjeŕſchku hłowy z khryzamom,
dokelž je nětko kſcheſcźan, t. r. žałbowany Khryſtuſowy a t. d.

21. Schto maja kmótſja woſebje wopomnicź?

Kmótſja ſu takrjec duchowni ſtarſchi kſchcźenoho a wotpołoža we joho
mjenje wuznacźo wěry a kſchcźeńſki ſlub; tohodla dyrbja 1) ſami ſwěrni
katholikojo bycź; 2) ſo za to ſtaracź, zo by ſo dźěcźo w katholſkej
wěrje rozwucžiło, a derje wocźahnyło, hdyž to ſtarſchi njecžinja a
cžinicź njemóža; 3) njemóža ſo z kſchcźenym abo joho ſtarſchimaj
woženicź abo wudacź.

†22. Kak wjele kmótrow cyrkej dowola?

Cyrkej dowola najbóle jenož jenoho woprawdżitoho kmótra, najwjacy dweju
wſchelakoho ſplaha; druzy, kiž ſo hiſchcźe wuproſcha, ſu kſchcźeńſcy
ſwědkojo, kotſiž potajkim njejſu duchownje zpſchecźeleni z kſchcźenym a
joho ſtarſchimaj.

23. Njemóže měſto kſchcźeṅcy z wodu žana druha zaſtupicź?

Kſchcźeńca žadoſcźe a kſchcźeńca krewje móže zaſtupicź, hdyž je
kſchcźeńca z wodu njemóžna.

24. Schto je kſchcźeṅca žadoſcźe?

To je kruta žadoſcź a ſwěrna wola, kſchcźeńcu dóſtacź, abo wſcho
cžinicź, ſchtož je Bóh k zbóžnoſcźi poſtajił, zjenocźena z doſpołnej
želnoſcźu abo luboſcźu k Bohu.

„Schtóž lubuje, je z Boha rodźeny, a znaje Boha.“ 1. Jan. 4, 7.

25. Schto je kſchcźeṅca krewje?

To je martraŕſka ſmjercź Khryſtuſa dla.

<pb n="171"/>

„Schtóž ſwoju duſchu (ſwoje žiwjenjo) moje dla zhubi, ju namaka.“ Mat.
10, 39.

Wucžba. Njezabudź ženje, ſchto ſy Bohu za wulku hnadu ſwjateje
kſchcźeṅcy winojty, a wobnowjej huſcźiſcho, ſnadź kóždu njedźelu, ſwój
kſchcźeṅſki ſlub.

Wo firmowanju.

1. Schto je firmowanjo?

Firmowanjo je ſakrament, we kotrymž ſo kſchcźeny pſchez napołoženjo
rukow, žałbowanjo a modlenjo biſkopa wot Ducha ſwjatoho poſylnja, zo by
ſwoju wěru wobſtajnje wuznawał a po njej ſwěrnje žiwy był.

2. Schtó wucži, zo je Khryſtus ſakrament firmowanja załožił?

To wucži njezmólna katholſka cyrkej we pſchezjenoſcźi ze ſwjatym
piſmom,¹) z wucžbu ſwjatych wótcow,²) a ze ſtajnym wobſtacźom tohole
ſakramenta wot najſtarſchich cžaſow.³)

1. Swjate piſmo ſtaja firmowanjo runje tak kaž kſchcźeṅcu a pokutu mjez
zakładne a hłowne wucžby kſcheſcźanſtwa. Hebr. 6, 1. 2. Wone ſwědcži, zo
je Khryſtus wěriwym Ducha ſwjatoho ſlubił, a zo ſu japoſchtołowje joho z
modlenjom a napołoženjom rukow wudźěleli. „Hdyž japoſchtołowje, kotſiž
běchu we Jeruzalemje, ſłyſchachu, zo je Samaria ſłowo Bože pſchijała,
póſłachu k nim Pětra a Jana. Hdyž běſchtaj tam pſchiſchłoj, modleſchtaj
ſo za nich, zo bychu Ducha ſwjatoho dóſtali; dokelž na žanoho z nich
njebě hiſchcźe pſchiſchoł, ale woni běchu jenož kſchcźeni we mjenje
Jězuſowym. Duž kładźeſchtaj na nich rucy, a woni dóſtachu Ducha
ſwjatoho.“ Jap. ſtaw. 8, 14—17. „Woni (wucžownicy we Efeſu) buchu
kſchcźeni we mjenje knjeza Jězuſa; a hdyž Pawoł na nich rucy kładźeſche,
pſchiṅdźe Duch ſwjaty na nich, a woni rycžachu we rycžach a
wěſchcźachu.“ Jap. ſtaw. 19, 5. 6.

2. Swjecźi wótcojo mjenuja tónle ſakrament z mjenami: firmowanjo, t. r.
poſylnjenjo, wobkrucźenjo, napołoženjo rukow, žałbowanjo, khryzam,
potajnoſcź Ducha ſwjatoho. „Sakrament khryzama je runje tak ſwjaty“,
praji ſwjaty Auguſtin, „kaž kſchcźeṅca.“

3. Stawizny ſwědcža, zo hižo we najſtarſchich cžaſach biſkopja po
woſadach pucźowachu, zo bychu na kſchcźenych rucy kładli, a Ducha
ſwjatoho na nich wuproſyli.

3. Schto ſkutkuje firmowanjo?

Firmowanjo 1) rozmnoži we nas ſwjatoſcźacu hnadu; 2) wudźěli nam Ducha
ſwjatoho k wojowanju pſchecźiwo złomu a k pſchibjeranju we dobrym; 3)
zacźiſchcźi nam hako wojowarjam Khryſtuſowym zwoſtawace duchowne znamjo.

„Bóh je, kotryž nas z wami we Khryſtuſu wobkrucźa, a kiž je nas
žałbował, kiž je nas woznamjenił, a nam zawdawk ducha do naſchich
wutrobow dał.“ 2. Kor. 1, 21. 22.

<pb n="172"/>

4. Schtó ma prawo firmowacź?

Prawo firmowacź maja biſkopja, hako naſtupnicy japoſchtołow; tola móže
bamž, hdyž je potrěbnoſcź, tule móc tež měſchnikej dacź, kotryž biſkop
njeje.

5. Kak wudźěla biſkop firmowanjo?

Wón wupſcheſtrjewa ſwojej rucy nad wſchitkich firmujomnych a proſy nad
nich Ducha ſwjatoho; potom połoži na kóždoho woſebje ſwoju ruku, a
žałbuje joho ze ſwjatym khryzamom; na kóncu wudźěla wſchitkim hromadźe
ſwjate požohnowanjo.

6. Kak žałbuje biſkop pſchi ſwjatym firmowanju?

Biſkop cžini z khryzamom na cžoło firmujomnoho znamjo ſ. kſchiža a
praji: „Woznamjenjam tebje ze znamjenjom kſchiža a poſylnjuju tebje z
khryzamom ſpomoženja we mjenje Wótca, a Syna, a Ducha ſwjatoho. Amen.“

7. Z cžoho wobſteji wot biſkopa ſwjecźeny khryzam?

Z oliwowoho wolija a z balzama.

8. Schto znamjenja wolij?

Wolij znamjenja znutskowne poſylnjenjo k wojowanju pſchecźiwo
njepſchecźelam naſcheje zbóžnoſcźe.

9. Cžohodla změſcha ſo z wolijom derje wonjacy balzam?

To poznamjenja hnadu, kotraž ſo firmujomnomu wudźěli, zo by ſo zakitał
pſched ſkaženoſcźu ſwěta a zo by z pobožnym žiwjenjom dobru wóń
póccźiwoſcźe rozſchěrjał.

10. Cžohodla cžini biſkop na cžoło firmujomnoho znamjo ſwjatoho kſchiža?

To znamjenja, zo ſo kſcheſcźan ženje kſchiža hańbowacź njeſmě, ale zo
dyrbi ſwoju wěru do kſchižowanoho Jězuſa bjez bojoſcźe wuznawacź.

„Njehańbuju ſo ſcźenja, dokelž móc Boža je k zbóžnoſcźi kóždomu
wěrjacomu.“ Romſk. 1, 16.

11. Cžohodla biſkop firmowanoho po žałbowanju z waha na lico podyri?

Zo by joho dopomnił, zo je nětko poſylnjeny a winowaty, Jězuſowoho mjena
dla kajkežkuli pſchecźiwnoſcźe ſcźeŕpnje znjeſcź.

<pb n="173"/>

12. Je firmowanjo k zbóžnoſcźi trěbne?

Firmowanjo njeje k zbóžnoſcźi nuznje trěbne; tola by tón zhrěſchił,
kotryž je z njerody abo z liwkoſcźe njeby dóſtał.

Schtož je Bóh za wſchitkich k wozboženju poſtajił, ma ſo tež wot
wſchitkich pilnje žadacź a dźakownje pſchijecź.

13. Schtó móže firmowanjo dóſtacź?

Kóždy kſchcźeny cžłowjek.

14. Kak ma ſo kſcheſcźan k dóſtacźu ſwj. firmowanja pſchihotowacź?

Wón ma 1) ſwoje ſwědomjo wot wſchitkich, z najmjeńſcha cźežkich hrěchow
wucžiſcźicź; 2) ſo we hłownych wěrnoſcźach wěry, woſebje we tym, ſchtož
firmowanjo naſtupa, derje rozwucžicź dacż; 3) za hnadu Ducha ſwjatoho
wutrobnje žadacź, a tohodla ſo modlicź a druhe dobre ſkutki dokonjecź.

15. Kak ma kſcheſcźan firmowanjo dóſtacź?

1) Ma nutrnje wo dary Ducha ſwjatoho proſycź; 2) Bohu ſlubicż, zo chce
hako dobry kſcheſcźan žiwy bycź a wumrjecź; 3) njeſmě prjedy dom Boži
wopuſchcźicź, dóńž biſkop njeje ſkóncžne požohnowanjo wudźělił.

16. Schto ma kſcheſcźan po dóſtacźu firmowanja cžinicź?

Ma 1) ſo Bohu ponižnje dźakowacź; 2) dźeń woſebje bohabojaznje
pſchebycź; 3) hnadu Ducha ſwjatoho pſchez wobſtajne wojowanjo pſchecźiwo
njepſchecźelam zbóžnoſcźe a pſchez pilnoſcź we dobrym wobkhowacź a
rozmnožecź.

17. Cžohodla ſo pola firmowanja tež kmótſja žadaja?

Zo bychu firmujomnych k firmowanju wjedli, a jich potom we duchownym
wojowanju, za kotrež ſo pſchez ſakrament ſwjecźa, z radu a ſkutkom
podpjerali.

K tomu połoža pſchi wudźělenju ſ. ſakramenta ſwoju prawicu na prawe
ramjo firmujomnoho: tak ſu jich duchowni ſtarſchi a maja kedźbowacź, zo
by ſo hnada firmowanja njezhubiła; z toho naſtanje duchowne
pſchecźelſtwo, potajkim tónſamy mandźelſki zadźewk, kaž pſchi
kſchcźeṅcy.

18. Kajke ſamotnoſcźe žada ſebi cyrkej wot firmowanſkich kmótrow?

Dyrbja katholſcy, hižo firmowani, bjez pohórſchka žiwi a tak ſtari bycź,
zo bychu ſwoje winowatoſcźe hako firmowanſcy kmótſja dopjelnicź móhli.
Starſchi njemóža firmowanſcy kmótſja ſwojich dźěcźi bycź; tež dyrbi
firmowanſki kmótr druhi bycź hako kſchcźeńſki.

Wucžba. Dopjelń bjez bojoſcźe wſchitke winowatoſcźe katholſkoho
kſcheſcźana; a dyrbjał-li ſwojeje wěry dla hanjenjo abo pſcheſcźěhanjo
wuſtacź, měj to za cžeſcź, a wjeſel ſo na tym po pſchikładźe
japoſchtołow. Jap. ſtaw. 5, 41.

<pb n="174"/>

Wo najſwjecźiſchim ſakramencźe wołtarja.

§ 1. Wo pſchitomnoſcźi Khryſtuſowej we ſakramencźe.

1. Schto je najſwjecźiſchi ſakrament wołtarja?

To je wěrne cźěło a wěrna krej naſchoho knjeza Jězuſa Khryſtuſa, kotryž
je pod ſchtałtnoſcżomaj khlěba a wina k zežiwjenju naſcheje duſche
wěrnje a woprawdźe pſchitomny.

Wón rěka ſakrament wołtarja, dokelž ſo na wołtarju dokonja a khowa; rěka
tež Bože cźěło, dokelž je najſwjecźiſche cźěło naſchoho knjeza Jězuſa
Khryſtuſa.

2. Namakamy pſchi najſwjecźiſchim ſakramencźe wołtarja wſchitko, ſchtož
je k ſakramentej trěbne?

Haj: 1) widźomne znamjo, mjenujcy ſchtałtnoſcźi khlěba a wina; 2)
njewidźomnu hnadu — Jězuſa Khryſtuſa ſamoho — załožerja a wudźělerja
wſchitkich hnadow; 3) załoženjo wot Khryſtuſa.

3. Hdy je Jězus Khryſtus tónle ſ. ſakrament załožił?

Wón je jón załožił pſchi poſlednjej wjecžeri, wjecžor pſched ſwojim
hórkim cżeŕpjenjom.

4. Kak je jón Jězus załožił?

Jězus wza khlěb, žohnowaſche, łamaſche a da jón ſwojim wucžownikam ze
ſłowami: „Wzmicźe a jězcźe; to je moje cźěło.“ Potom wza wón kheluch z
winom, žohnowaſche a da jón ſwojim wucžownikam prajicy: „Pijcźe wſchitcy
z njoho; to je moja krej. — To cžińcźe k mojomu wopomnjecźu.“ (Hl. ſtaw.
nabožn. 24.)

5. Schto ſta ſo z khlěbom a winom, hdyž Jězus na njej ſłowa prajeſche:
„To je moje cźěło — to je moja krej?“

Khlěb bu njewidźomnje do wěrnoho cźěła, a wino do wěrneje krewje Jězuſa
Khryſtuſa pſchewobrocźene.

6. Schto woſta po tutych ſłowach Khryſtuſowych wot khlěba a wina
hiſchcźe zbytkne?

Nicžo, hacž jeju ſchtałtnoſcźi.

7. Schto zrozemimy pod ſchtałtnoſcźomaj khlěba a wina?

Wſchitko, ſchtož ſo wot khlěba a wina ze zmyſłami ſpóznawa, kaž
zwonkowny napohlad, barba, ſłód, wóń a t. d.

<pb n="175"/>

8. Kak wěmy, zo je Khryſtus ze ſłowami „to je moje cźěło, to je moja
krej“ japoſchtołam ſwoje wěrne cźěło a ſwoju wěrnu krej podał?

To wěmy: 1) dokelž je Khryſtus hižo prjedy ſwojim japoſchtołam ſlubił,
zo budźe jim ſwoje mjaſo woprawdźe k jědźi a ſwoju krej woprawdźe k
picźu dawacź;

„Khlěb, kotryž ja dawacź budu, je moje mjaſo, kiž podam za žiwjenjo
ſwěta. Duž wurycžowachu ſo Židźa mjez ſobu a rjeknychu: Kak dha móže nam
tutón ſwoje mjaſo k jědźi dawacź? Jězus pak rjekny k nim: Zawěrno,
zawěrno, praju wam, njebudźecźe-li mjaſo ſyna cžłowjeka jěſcź, a joho
krej picź, njezmějecźe žiwjenjo we ſebi. Pſchetož moje mjaſo je zawěrno
jědź a moja krej je zawěrno napoj.“ Jan 6, 52. a t. d.

2) dokelž wón pſchi poſlednjej wjecžeri to zjawnje wupraji, zo je to,
ſchtož jim k jědźi a k picźu poda, woprawdźe joho cźěło a krej;

Khryſtus widźeſche do prědka, zo cyrkej joho tak jaſne, wěſte ſłowa we
poprawnym, doſłownym zmyſłu zrozemi. Hdy by hinak zrozemjeny bycź chcył,
by tež hinak rycžał, zo njeby we tak wažnej wěcy pſchiležnoſcź k
wopacžnomu zrozemjenju a k błudej dawał.

3) dokelž je ze ſwjatymi japoſchtołami katholſka cyrkej pſchecy tak
wěriła a wucžiła.

Wucžba japoſchtołow, woſebje ſwjatoho Pawoła ſpóznaje ſo z 1. Kor. 10,
16. a 11, 23—29; wucžba cyłeje cyrkwje z modlitwow a ceremonijow, kotrež
ſo pſchi Božich ſłužbach nałožuja, ze ſłowow koncilow, z mnohich
ſwědcženjow ſwjatych wótcow a cyrkwinſkich wucžerjow. „Kaž je Jězus
Khryſtus krej a mjaſo pſchijał, tak je tež pſchez joho modlitwu
žohnowana jědź, mjaſo a krej wocžłowjecženoho Jězuſa.“ Tak ſwjaty Juſtin
martraŕ. „Hdyž Khryſtus ſam wupraji a rjekny wo khlěbje: To je moje
cźěło, ſchtó zwěri ſo potom dwělowacź? Hdyž wón runje wobkrucźi a
rjeknje: To je moja krej, ſchtó chcył hiſchcźe we njewěſtoſcźi bycź, zo
to njeje joho krej? Wón je něhdy wodu do wina pſchewobrocźił, a my
nochcyli jomu wěricź, hdyž wino do krewje pſchewobrocźi?“ Tak ſwjaty
Cyrill, biſkop we Jeruzalemje. Runje tak jaſne a wěſte je ſwědcženjo
ſwjatoho Khryſoſtoma, Ambroſia, Auguſtina a wjele druhich wótcow, tež z
prěnich lětſtotkow. Wažne ſwědcženjo za ſtarobu katholſkeje wucžby je
tež to, zo dźělena grichiſka cyrkej toſame wěri a wucži.

9. Je Khryſtus tež ſwojim japoſchtołam móc dał, khlěb a wino do joho
najſwjecźiſchoho mjaſa a krewje pſchewobrocźicź?

Haj, tule móc je jim dał ze ſłowami: „To cžińcźe k mojomu wopomnjecźu.“

10. Na koho je wot japoſchtołow tale móc pſcheſchła?

Wona je pſcheſchła na biſkopow a měſchnikow.

11. Hdy nałožuja biſkopja a měſchnicy tule móc?

We Božej mſchi, hdyž na khlěb a wino ſłowa wuprajeja: „To je moje cźěło,
to je moja krej.“

<pb n="176"/>

12. Njeje potajkim po pſchežohnowanju khlěb a wino na wołtarju?

Ně; na wołtarju je wěrne cźěło a wěrna krej Jězuſa Khryſtuſa pod
ſchtałtnoſcźomaj khlěba a wina.

13. Kak dołho woſtanje Khryſtus z mjaſom a z krewju pſchitomny?

Kaž dołho ſchtałtnoſcźi hako tajkej wobſtejitaj.

14. Je pod ſchtałtnoſcźu khlěba jenož Jězuſowe cźěło a pod ſchtałtnoſcźu
wina jenož Jězuſowa krej pſchitomna?

Ně; pod kóždej ſchtałtnoſcźu je Khryſtus cyły a njedźěleny pſchitomny,
kaž je cyły a njedźěleny we njebjeſach.

15. Hdyž měſchnik ſwjatu hoſtiju (woblatko) złama abo dźěli, złama wón
tež cźěło Khryſtuſowe?

Ně; wón złama abo dźěli jenož ſchtałtnoſcź; cźěło Khryſtuſowe ſame je we
kóždym dźělu cyłe a žiwe pſchitomne na wěrne, byrnje potajne waſchnjo.

16. Schto žada ſebi pſchitomnoſcź Jězuſa Khryſtuſa we najſwjecźiſchim
ſakramencźe wot nas?

Zo joho huſto wopytujemy, a ſo k njomu we najhłubſchej ponižnoſcźi a
cžeſcźownoſcźi, z najnutrniſchej luboſcźu a dźakownoſcźu modlimy.

„Njech ſo k njomu modlan wſchitcy jandźelojo Boži.“ Hebr. 1, 6. Zo by
cyrkej najſwjecźiſchi ſakrament pſchiſłuſchnje cžeſcźiła, wuſtaja jón k
zjawnomu cžeſcźenju, wudźěla z nim požohnowanjo, noſy jón wokoło we
ſwjatocžnych wobkhadach, je ſwjedźenje a bratrſtwa (najſwjecźiſchoho
ſakramenta, wutroby Jězuſoweje) zawjedła. — Hako znamjo modlenja a
luboſcźe, ſwěcźi ſo pſched wołtarjom, w kotrymž ſo Bože cźěło khowa,
wěcžna lampa.

17. Je Khryſtus jenož tohodla we najſwjecźiſchim ſakramencźe pſchitomny,
zo by tež po ſwojim cžłowjeſtwje z nami był?

Wón je tež pſchitomny, zo by ſo

1) we Božej mſchi za nas hako wopor, a

2) we ſwjatym woprawjenju nam hako cyroba duſche podawał.

Wucžba. Wjeſel ſo, zo chce naſch knjez a zbóžnik hacž do kónca ſwěta we
najſwjecźiſchim ſakramencźe mjez nami woſtacź; dźakuj ſo za tule tak
wulku hnadu; lubuj joho, a wopytuj joho huſto a pobožnje; jomu,
luboſcźiwomu tróſchtarjej a pomocnikej, ſkorž z dowěru wſchitke ſwoje
cźeŕpjenja; pſchetož wón ſam cźe pſcheproſchuje: „Pójcźe ke mni
wſchitcy, kiž ſcźe ſprócni a wobcźeženi, a ja was wokſchewju.“ Mat. 11,
28.

<pb n="177"/>

§ 2. Wo woporje Božeje mſchě.

18. Schto je wopor?

Wopor je z cyła widźomny dar, kotryž Bohu dawamy, zo bychmy joho hako
najwyſchſchoho knjeza cžeſcżili.

19. Su we wſchitkich cžaſach wopory byłe?

Wot ſpocžatka ſwěta ſu pſchecy wopory byłe, a we ſtarym zakonju běchu
wot Boha ſamoho krucźe pſchiporucžene.

20. Cžohodla ſu wopory ſtaroho zakonja pſcheſtałe?

Dokelž běchu jenož pſchedznamjenja cžiſtoho wopora nowoho zakonja, a
tohodla njemějachu dlěje tracź, dyžli ſtary zakoń.

Pſchetož ſtary zakoṅ „mějeſche jenož ſcźěn pſchichodnych kubłow, a
njemóžeſche pſchez wopory, kotrež ſo njepſcheſtawajcy woprowachu,
woprowacych ženje doſpołnych cžinicź; pſchetož njemóžne je, zo mohłe ſo
z krewju bykow a kózłow hrěchi wodawacź. Tohodla praji wón (Khryſtus)
pſchi zaſtupjenju do ſwěta: Krwawne wopory a dary ſebi ty (o Božo!)
nježadaſch, cźěło pak ſy mi dał. Duž prajach: ja du, zo bych, o Božo!
twoju wolu dopjelnił.... Prěniſche zběhnje, zo by druhe poſtajił.“ Hebr.
10, 1—9.

21. Kotry je wopor nowoho zakonja?

Syn Boži ſam, Jězus Khryſtus, kotryž je ſo ze ſwojej ſmjercźu na kſchižu
ſwojomu njebjeſkomu wótcej za nas woprował. Hebr. 9, 14.

22. Mějachu z Jězuſowej ſmjercźu wſchitke wopory pſcheſtacź?

Ně; tež we nowym zakonju hnady mějeſche pſchecy trajacy wopor bycź, zo
by tamny, kotryž bu junu na kſchižu dokonjany, pſchecy pſchitomny
cžinił, a joho płody nam pſchiwobrocźał.

23. Bu nam tajki wopor tež wot Boha ſlubjeny?

Haj, hižo we ſtarym zakonju bu 1) tajki pſchez Melchiſedechowy wopor
pſchedznamjenjeny;

Kaž Melchiſedech khlěb a wino woprowaſche (1. Mójz. 14, 18.), tak
wopruje tež Khryſtus ſebje ſamoho pod ſchtałtnoſcźomaj khlěba a wina
hacž do ſkóncženja ſwěta. Tohodla rěka we Pſ. 109: „Pſchiſahał je tón
Knjez a njewobžaruje to: Ty ſy měſchnik do wěcžnoſcźe po rjedźe
Melchiſedechowym.“

2) pſchez profetu Malachiaſa do prědka prajeny.

„Nimam nad wami (Židami) ſpodobanja, praji Knjez wójſkow, a njebjeru
wopor z waſcheje ruki; pſchetož wot ſłónca ſkhadźenja hacž do joho
khowanja je moje mjeno wulke mjez ludami, a na kóždym měſcźe ſo mojomu
mjenu wopruje a cžiſty wopor podawa.“ Mal. 1, 10. 11.

<pb n="178"/>

24. Kotry je tutón njepſcheſtawacy, wot Malachiaſa wěſchcźeny wopor?

To je wopor Božeje mſchě.

25. Schtó je wopor Božeje mſchě załožił?

Jězus Khryſtus je wopor Božeje mſchě załožił, hdyž wón pſchi poſlednjej
wjecžeri ſebje ſamoho pod ſchtałtnoſcźomaj khlěba a wina njebjeſkomu
wótcej woprowaſche, a tež ſwojim japoſchtołam tutón ſwój wopor wot
tohole cžaſa ſwjecźicź porucži.

26. Schto je potajkim wopor Božeje mſchě?

Wopor Božeje mſchě je njepſcheſtawacy wopor nowoho zakonja, we kotrymž
ſo Khryſtus pod ſchtałtnoſcźomaj khlěba a wina ſwojomu njebjeſkomu
wótcej pſchez rucy měſchnika njekrwawnje wopruje, kaž je ſo na kſchižu
krwawnje woprował.

27. Kajki rozdźěl je mjez woporom Božeje mſchě a woporom na kſchižu?

Wopor Božeje mſchě je we ſwojim bycźu tónſamy wopor, kaž wopor na
kſchižu; jenož waſchnjo woprowanja je wſchelake.

28. Cžohodla je wopor Božeje mſchě tónſamy wopor, kaž wopor na kſchižu?

Dokelž je we woběmaj tónſamy, kotryž wopruje, a kotryž woprowany je —
Jězus Khryſtus, naſch Knjez.

Měſchnik je jenož ſłužownik a widźomny naměſtnik Khryſtuſowy; tohodla
njepraji we ſwojim mjenje, ale we mjenje Khryſtuſowym: „To je moje cźěło
.... to je moja krej.“

29. We cžim je waſchnjo woprowanja we woběmaj wſchelake?

We tym, zo ſo Khryſtus na kſchižu krwawnje woprowaſche, we Božej mſchi
pak wopruje ſo njekrwawnje, na kſchižu dokonjany wopor wobnowjejo, bjez
toho zo by z nowa cźeŕpjeł a wumrjeł.

*30. Hdyž Khryſtus wjacy njewumrje, kak móže ſo we Božej mſchi wopor
wobnowjecź, kotryž je Khryſtus na kſchižu dokonjał?

Wón ſo wobnowja, dokelž ſo Khryſtus we Božej mſchi wěrnje a woprawdźe
wopruje pod znamjenjemi krwawneje ſmjercźe, kotruž je na kſchižu
cźeŕpjeł, mjenujcy pod dźělenymaj ſchtałtnoſcźomaj khlěba a wina.

Pſchez ſłowa, kotrež měſchnik wupraja, je Khryſtuſowe cźěło pod
ſchtałtnoſcźu khlěba, a joho krej pod ſchtałtnoſcźu wina; a dokelž ſtej
tutej ſchtałtnoſcźi widźomnje wot ſo dźělenej, woznamjenja a pſchedſtaja
ſo njekrwawnje a potajnje dźělenjo krewje wot cźěła hako pſchitomne, <pb
n="179"/>potajkim krwawna ſmjercź na kſchižu. Tute njekrwawne
wobnowjenjo pak ſo njeſtanje, zo bychmy z nowa wumoženi byli, pſchetož
wopor na kſchižu doſahaſche k wumoženju cyłoho ſwěta; ale zo bychmy
njepſcheſtawace wopomnjecźo a žiwe, hacž runje njekrwawne pſchedſtajenjo
krwawnoho wopora na kſchižu měli, z kotrymž ſo Bóh doſpołnje cžeſcźi a
nam hnadowne płody wumoženja pſchidźěleja.

*31. Z cžim dopokazamy, zo ſo wot cžaſow japoſchtołow wopor Božeje mſchě
pſchecy ſwjecźeſche?

To dopokazamy 1) ze ſłowami ſwjatoho Pawoła, z kotrychž jaſnje ſcźěhuje,
zo mějachu kſcheſcźenjo hižo we japoſchtołſkich cžaſach woſebity woporny
wołtaŕ; hdźež pak je woporny wołtaŕ, dyrbi tež wopor bycź;

„My (kſcheſcźenjo) mamy wołtaŕ, z kotrohož cźi jěſcź njeſmědźa, kotſiž
ſtanej ſłuža“, t. r. Židźa. Hebr. 13, 10. Pſchir. 1. Kor. 10, 18—21.

2) z njeprějomnymi ſwědcženjemi ſwjatych wótcow, poſtajenjemi koncilow,
praſtarymi modlitwami Božeje mſchě a wjele druhimi cyrkwinſkimi
wopomnikami rańſchich a wjecžornych krajow.

32. Komu wopruje ſo wopor Božeje mſchě?

Wopruje ſo jenož Bohu ſamomu; tola ſwjecźimy pſchi nim tež wopomnjecźo
ſwjatych.

33. Kak ſwjecźimy pſchi nim wopomnjecźo ſwjatych?

1) Bohu ſo dźakujo za jim wudźělenu hnadu a zbóžnoſcź; 2) jich wo
zaſtupnu próſtwu proſcho.

34. We kajkim wotpohladanju wopruje ſo wopor Božeje mſchě?

Wón wopruje ſo

1) hako khwalbny wopor k joho cžeſcźi a khwalbje;

2) hako dźakowny wopor za wſchitke wot njoho dóſtate hnady a dobroty;

3) hako wujednacy wopor za wjele jomu cžinjenych kſchiwdow;

4) hako próſtny wopor, zo by wot njoho we wſchěch nuzach cźěła a duſche
pomoc wuproſchena była.

*35. Schto ſkutkuje wopor Božeje mſchě hako wujednacy wopor?

Wón ſkutkuje, zo wot Božeje ſmilnoſcźe 1) hnadu želnoſcźe a pokuty k
wodacźu hrěchow, a 2) ſpuſchcźenjo cžaſnych khoſtanjow za hrěchi
dóſtawamy.

*36. Komu ſu płody Božeje mſchě k wužitku?

Powſchitkowne płody ſu cyłej cyrkwi, žiwym a wotemrjetym k wužitku.

<pb n="180"/>

Woſebite płody pak ſu k wužitku 1) měſchnikej, kotryž Božu mſchu
ſwjecźi; 2) tym, za kotrychž ju woſebje wopruje a 3) wſchitkim, kotſiž
ſu na njej pobožnje pſchitomni.

37. Kotre ſu hłowne dźěle Božeje mſchě?

Hłowne dźěle Božeje mſchě ſu: 1) woprowanjo, 2) pſchežohnowanjo, a 3)
woprawjenjo.

†38. Schto mamy wo ceremonijach wjedźecź, kotrež je cyrkej k woporu
Božeje mſchě pſchidała?

Ceremonije Božeje mſchě ſu wſchitke z najſtarſchich, mnohe z
japoſchtołſkich cžaſow, a maja naſchu wutrobu z pobožnoſcźu a
cžeſcźownoſcźu napjelnicź, dokelž nas na wažne potajne wěrnoſcźe
dopomnja.

1) Najprjedy modli ſo měſchnik želnoſcźiwje a hłuboko pokhileny deleka
pſched wołtarjom; potom ſtupi horje, wokoſchuje wołtaŕ cžeſcźownje, a
proſy z nowa ponižnje Boha z dźewjecź-krócźnym Kyrie „Knježe ſmil ſo nad
nami.“ 2) Pozběhnjeny zanjeſe khwalbny khěrluſch jandźelow (Gloria) a
wobrocźi ſo k ludej, zo by jomu Bože žohnowanjo pſchał. 3) Wón modli ſo
na ſtronje wołtarja we mjenje wſchitkich pſchitomnych k Bohu za
naležnoſcźe wſchitkich. Na to cžita dwoje wotdźělenjo ſ. piſma, epiſtlu
a evangelium (ſcźenjo), poſledniſche pak na druhej ſtronje wołtarja k
znamjenju, zo je Jězuſowa wucžba, wot Židow zacźiſnjena, k pohanam
pſcheſchła. 4) Na ſcźenjo ſcźěhuje na wěſtych dnach Nicejſke
wěrywuznacźo. Tak daloko pſchihotowaca Boža mſcha. Nětko ſpocžina ſo
woprowanjo ſame. 5) Měſchnik wopruje, z ludom zjenocźeny, khlěb a wino,
a myje ſebi potom rucy, k znamjenju, zo mamy jenož z cžiſtej wutrobu k
wołtarjej ſtupicź. 6) Wón pſcheproſchuje wſchitkich k nutrnomu modlenju,
a Boha khwalo zaſpěwa z khorami jandźelow: „Swjaty, ſwjaty, ſwjaty“ a t.
d. 7) Potom ſcźěhuja mjelcžace modlitwy za cyrkej, jeje
pſchedſtejicźerjow a wſchitkich prawjewěriwych, zjenocźene z próſtwu k
najſwjecźiſchej knježnje a wſchitkim ſwjatym. 8) Nětko praji potajne
ſłowa pſchežohnowanja, poklaknje pobožnje, a pozběha ſwjate cźěło a
ſwjatu krej. Na znamjo zwóncžka modla ſo pſchitomni na kolenach
klecžicy, a bija ſo želnoſcźiwje na wutrobu. 9) Měſchnik proſy Boha, zo
by joho wopor hnadnje pſchijał, nad wſchitkimi cžłowjekami, tež nad
khudymi duſchemi we cžiſcźu ſo ſmilił, a wobzanknje z wótcženaſchom,
kotryž wſchitke próſtwy wopſchija. 10) Po pſchihotowacej modlitwje
ſcźěhuje ſ. woprawjenjo, na kotrymž maja ſo wſchitcy pſchitomni k
najmjeṅſchomu na duchowne waſchnjo wobdźělicź. 11) Wobzanknjenjo
wucžinjeja dźakowna modlitwa, měſchnikowe požohnowanjo luda, a cžitanjo
ſpocžatka ſcźenja ſ. Jana.

*39. Cžohodla ſwjecźi ſo Boža mſcha we łacźanſkej rycži?

1) Dokelž tuta rycž z Roma wukhadźa, z wotkelž ſmy póſłow a
wobkrucźerjow wěry dóſtali; 2) dokelž ſo kaž žiwa ludowa rycž z cžaſom
njepſcheměnja; 3) dokelž ſo z tym we Božich ſłužbach jednota a
pſchezjenoſcź cyrkwje na zemi pſchedſtaja a ſpěchuje.

<pb n="181"/>

†40. Cžohodla je cyrkej za woprowacoho měſchnika woſebitu draſtu
poſtajiła?

Zo bychmy ſo dopomnili, zo měſchnik pſchi wołtarju we ſwojej woſobje
njeſkutkuje, ale zo hako naměſtnik Khryſtuſowy wyſokoſwjatu bójſku
potajnoſcź ſwjecźi.

We ſtarym zakonju je Bóh ſam měſchniſku draſtu nadrobnje poſtajił a
porucžił: „Aaron a joho ſynojo njech ſo ju wobleku, hdyž k wołtarjej
pſchiſtupuja a ſłuža we ſwjatnicy, zo bychu hrěcha winowacźi
njewumrjeli.“ 2. Mójz. 28, 43.

Tež wſchelake barby měſchniſkeje draſty maja ſwoje wotpohladanjo. Běła
barba znamjenja njewinowatoſcź a duchowne wjeſelo, cžeŕwjena luboſcź
Božu, zelena nadźiju wěcžnoho žiwjenja, fijołkowa abo módra ponižnoſcź a
pokutu, cžorna hłuboke žarowanjo.

Wucžba. Prócuj ſo, zo by wſchědnje z nutrnej pobožnoſcźu a
cžeſcźownoſcźu pſchitomny był na woporje Božeje mſchě; pſchetož žadyn
druhi ſkutk njeje tak ſwjaty a bójſki, tak bohaty na hnadach a
njebjeſkich žohnowanjach. Pſchi woprowanju wopruj ſebje ſamoho z Jězuſom
Khryſtuſom njebjeſkomu wótcej; pſchi pſchežohnowanju modl ſo k ſwojomu
zbóžnikej najponižniſcho a proſch joho wo wodacźo; pſchi woprawjenju
woprawjej ſo k najmjeṅſchomu duchownje, t. r. wubudź nutrnu žadoſcź, zo
by ſo z tym Knjezom we ſakramencźe luboſcźe zjenocźił.

§ 3. Wo ſwjatym woprawjenju.

41. Schto je ſwjate woprawjenjo?

Swjate woprawjenjo je woprawdźite wužiwanjo cźěła a krewje Jězuſa
Khryſtuſa k zežiwjenju duſche.

Swjate woprawjenjo rěka tež ſwjata hoſcźina, Boža wjecžeŕ, khlěb abo
jědź jandźelow, blido Knjeza, pucźna cyroba mrějacych, łacźanſcy
♣communio,♠ t. r. zjenocźenjo a t. d.

42. Je nam woprawjenjo wot Boha abo jenož wot cyrkwje pſchikazane?

Wone je nam tež wot Boha pſchikazane; pſchetož Khryſtus tón Knjez praji:
„Zawěrno, praju wam, njebudźecźe-li mjaſo Syna cžłowjeka jěſcź, a joho
krej picź, njezmějecźe žiwjenjo we ſebi.“ Jan 6, 54.

43. Dyrbimy, zo bychmy Khryſtuſowu krej wužiwali, tež kheluch picź?

Ně; pſchetož pod ſchtałtnoſcźu khlěba dóſtawamy tež joho krej, dokelž
joho cyłoho, z bójſtwom a cžłowjeſtwom dóſtawamy.

Tohodla ſlubi Khryſtus tež tym wěcžne žiwjenjo, kotſiž joho jenož pod
ſchtałtnoſcźu khlěba dóſtanu: „Schtóž tónle khlěb jě, budźe wěcžnje
žiwy.“ Jan 6, 52. a 59.

<pb n="182"/>

44. Cžohodla pak je Khryſtus najſwjecźiſchi ſakrament pod woběmaj
ſchtałtnoſcźomaj załožił?

Dokelž je jón tež hako wopor załožił, k cžomuž ſtej wobě ſchtałtnoſcźi
trěbnej.

Potajkim njeje to powſchitkowna kaznja, hdyž Khryſtus praji: „Pijcźe
wſchitcy z njoho“; ale to płacźi jenož japoſchtołam a tym, kotſiž ſu
jich naſtupnicy we měſchniſtwje, hako woprowacym měſchnikam. Tohodla
woprawjeja ſo tež měſchnicy, hdyž ſami wopor Božeje mſchě njewopruja,
jenož pod jenej ſchtałtnoſcźu, a to pod ſchtałtnoſcźu khlěba.

†45. Cžohodla wudźěla katholſka cyrkej wěriwym woprawjenjo jenož pod
jenej ſchtałtnoſcźu?

1) Zo by najſwjecźiſchu krej pſched wonjecžeſcźenjom zakitała, dokelž
mohła ſo pod ſchtałtnoſcźu wina lohcy rozlecź, a njemohła ſo tak derje
zakhowacź;

2) zo by dóſtacźo najſwjecźiſchoho ſakramenta wſchitkim polóžiła, dokelž
někotſi bychu z khelucha po druhich picź njechali;

3) zo by z tym pſchecźiwo błudnej wucžbje ſwoju wuznała, zo je Khryſtus
pod kóždej ſchtałtnoſcźu cyły pſchitomny.

Hižo we prěnich cžaſach kſcheſcźanſtwa dóſtawachu khori, jecźi a
wſchitcy, kotſiž ſo doma woprawjachu, ſwjate woprawjenjo jenož pod
ſchtałtnoſcźu khlěba. Tak ſo pola Luk. 24, 30. a jap. ſtaw. 2, 42 jenož
wo łamanju khlěba rycži. Pozdźiſcho drje ſtaj bamžej Leo a Gelaſius
dóſtacźo khelucha porucžiłoj, ale jenož, zo byſchtaj błudnu wucžbu
Manichejſkich zacźiſłoj, kotſiž wino hako djabołſke zacpěchu.

*46. Cžohodla chce ſo Knjez wſchitkim wěriwym k cyrobje podacź?

1) Zo by nam dopokaz ſwojeje nutrneje, njeſměrneje luboſcźe dał, a zo by
ſo najwužſcho z nami zjenocźił: „Schtóž moje mjaſo jě a moju krej pije,
woſtawa we mni a ja we nim.“ Jan 6, 57.

2) Zo by tež nas mjez ſobu ze zwjazkom luboſcźe a pſchezjenoſcźe
najnutrniſcho zjenocźił. „Pſchetož jedyn khlěb, jene cźěło ſmy mnozy,
wſchitcy, kotſiž ſo na jenym khlěbje wobdźělamy.“ 1. Kor. 10, 17.

47. Kajke hnady wudźěla ſwjate woprawjenjo?

Dokelž nas z Khryſtuſom, žórłom bójſkeje hnady, najnutrniſcho
zjenocźuje, wudźěla nam pſchebohate hnady, woſebje:

1) zdźeržuje a rozmnožuje ſwjatoſcźacu hnadu;

2) woſłabja naſche złe nakhilnoſcźe, a pohnuwa a poſylnja nas k dobromu;

3) cžiſcźi nas wot wſchědnych hrěchow, a zakita nas pſched ſmjertnymi
hrěchami;

<pb n="183"/>

4) je nam zawdak pſchichodnoho horjeſtacźa a wěcžneje zbóžnoſcźe. Jan 6,
55.

48. Dóſtawa kóždy ze ſwjatym woprawjenjom tež tele hnady?

Ně; ſchtóž woprawjenjo njehódnje, t. r. we cźežkim hrěſche dóſtawa,
zaſłuži wěcžne zatamanjo.

„Schtóžkuli njedoſtojnje tónle khlěb jě, abo kheluch Knjeza pije,
pſchehrěſchi ſo na cźěle a krewi Knjeza, .... jě a pije ſebi
wotſudźenjo, dokelž cźěło Knjeza njerozeznawa.“ 1. Kor. 11, 27—29.
Pſchirunanjo z kaſchcźom ſluba, kotryž pobožnym Iſraelitam zbožo a
žohnowanjo, bjezbóžnym Filiſtiſkim pak njezbožo a poklecźo pſchinjeſe.

49. Kajki hrěch wobeńdźe tón, kotryž ſo ſkhrobli, ſwjate woprawjenjo
njehódnje dóſtacź?

1) Wobeńdźe runja Judaſchej zatraſchne boharubjenſtwo, dokelž ſo
pſchehrěſchi na cźěle a krewi Knjeza. 1. Kor. 11, 27.

2) Wopokaže najhórſchi njedżak, dokelž bójſkomu zbóžnikej
najžałoſtniſchu njecžeſcź pſchihotuje we wokomiknjenju, hdyž wot njoho
najwjetſchi dopokaz luboſcźe dóſtawa. Pſ. 54, 13.

50. Kajke ſu huſto ſcźěhwki njehódnoho woprawjenja hižo we tutym
žiwjenju?

Zaſlepjenoſcź a zaſakłoſcź wutroby, tež druhdy nahła ſmjercź a druhe
cžaſne khoſtanja.

Pſchikł.: Njezbóžny kónc Judaſcha, wo kotrymž zbóžnik praji: „Lěpje by
jomu było, hdy budźeſche ſo njenarodźił.“ Mat. 26, 24. Pſchir. 1. Kor.
11, 30.

51. Schto ma potajkim cžłowjek cžinicź, je-li cźežki hrěch wobeſchoł?

Dyrbi pſched ſwjatym woprawjenjom płacźiwu ſpowjedź wotpołožicź.

„Cžłowjek njech ſo ſamoho pruhuje, a tak njech jě wot tutoho khlěba, a
pije z tutoho khelucha.“ 1. Kor. 11, 28.

52. Kak mamy ſo dale po duſchi pſchihotowacź?

Mamy ſo prócowacź, 1) zo wutrobu tež wot wſchědnych hrěchow wucžiſcźimy;
2) nutrnoſcź a pobožnoſcź we njej wubudźimy.

53. Cžinja wſchědne hrěchi woprawjenjo tež njehódne?

Njecžinja drje je njehódne abo boharubjenſke, ale pomjeńſcheja joho
hnadowne ſkutkowanja.

54. Z cžim móžemy nutrnoſcź a pobožnoſcź we wutrobje wubudźicż?

Z pobožnymi rozpominanjemi a wubudźenjom póccźiwoſcźow.

<pb n="184"/>

55. Kotre póccźiwoſcźe mamy woſebje pſched woprawjenjom wubudźecź?

1) Wěru z modlenjom, 2) ponižnoſcź a želnoſcź, 3) nadźiju, luboſcź a
najnutrniſchu žadoſcź.

†56. Kak wubudźamy wěru?

O mój Jězuſo! ja wěrju krucźe wſchitko, ſchtož ſy ty zjewił, woſebje
wěrju, zo ſy wěrnje pſchitomny we najſwjecźiſchim ſakramencźe wołtarja,
dokelž ty, wěcžna a njezmólna wěrnoſcź, to prajił ſy.

†57. Kak modlenjo?

O mój Jězuſo! we zjenocżenju ze wſchitkimi jandźelemi a ſwjatymi modlu
ſo k tebi we najſwjecźiſchim ſakramencźe, we kotrymž ſy ty z luboſcźe ke
mni zakhowany; modlu ſo k tebi hako ſwojomu knjezej a Bohu, ſwojomu
ſtworicźerjej a wumožnikej.

†58. Kak želnoſcź?

O mój Jězuſo! wſchitke ſwoje hrěchi wobželnoſcźam z cyłeje wutroby,
dokelž ſym z nimi tebje, ſwojoho najdobrocźiwſchoho Boha, kotrohož
pſchez wſchitko lubuju, rozhněwał a zrudźił.

†59. Kak ponižnoſcź?

Mój Knježe a zbóžniko! kak ſměm ſo tebi bližicź po tejko rozhněwanjach?
Woprawdźe njejſym hódny, tebje do ſwojeje wutroby pſchijecź; tola praj
jenož ſłowo, a moja duſcha ſo wuſtrowi.

†60. Kak nadźiju?

Najluboſcźiwſchi Jězuſo! twoja ſmilnoſcź je njeſměrna; ty pſchińdźeſch
ke mni, chceſch bydlicź we mojej wutrobje. Tak budźeſch, to nadźiju ſo
dowěrnje, mje ſwjatoſcźicź a napjelniſch mje ze ſwojej hnadu.

†61. Kak luboſcź?

O mój Jězuſo! ty ſy mje lubował hacž k ſmjercźi na kſchižu, a z luboſcźe
ke mni chceſch nětko cyroba mojeje duſche bycź. O kak móžu tebi twoju
luboſcź płacźicź? Tebi k luboſcźi chcu žiwy bycź a wumrjecź.

†62. Kak žadoſcź?

Pój Jězuſo! pój a wobſyń moju wutrobu; wona dyrbi cyła twoja bycź: pój
ke mni, a poſylń mje ze ſwojej hnadu, o Jězuſo!

<pb n="185"/>

63. Kak dyrbimy ſo tež po cźěle pſchihotowacź?

Dyrbimy 1) nacžwutrobu bycź, t. r. njeſměmy wot połnocy nicžo ani
najſnadniſche wužiwacź;

Cyrkej pſchikazuje to pod cźežkim hrěchom dla złoho wužiwanja, kotrež by
z njewobkedźbowanja tuteje pſchikaznje naſtało.

2) mamy pſchiſtupicź we pſchiſtojnej draſcźe.

64. Schtó njetrjeba nacžwutrobu bycź?

Straſchnje khory, kotryž woprawjenjo hako pucźnu cyrobu dóſtawa.

65. Kak dyrbimy k blidu Knjeza pſchiſtupicź?

Z najwjetſchej pokornoſcżu, z pozběhnjenymaj a ſtyknjenymaj rukomaj a z
delezłoženymaj wocžomaj.

66. Kak mamy ſo pſchi dóſtacźu ſwjateje hoſtije abo woblatka zadźeržecź?

Dyrbimy hłowu pozběhnycź, jazyk na delnju hubu połožicź, a potom ſwjatu
hoſtiju najpokorniſcho wužiwacź.

Kedźbuj, zo ſwjatu hoſtiju we horcźe njezdźeržiſch, hacž je ſo cyle
zmjechcžiła. By-li ſo dźaſnu pſchilěpiła, njewotſtorcž ju z porſtom, ale
z jazykom. We někotrych cyrkwjach podawa ſo po woprawjenju wino, zo by
ſo ſwjata hoſtija lóže póžrjeła. Njetrjeba ſo wot njoho wužiwacź, a
njeſmě ſo wěricź, zo je to krej Khryſtuſowa.

67. Schto dyrbimy po dóſtacźu ſwjatoho woprawjenja cžinicź?

Dyrbimy ſo z najwjetſchej pſchiſtojnoſcźu na cźiche měſto we cyrkwi
podacź, a tu hiſchcźe někotry cžas we pobožnym modlenju pſchebywacź.

Žadyn cžas njeje dróžſchi a hnadowniſchi, dyžli cžas po ſwjatym
woprawjenju; tohodla dyrbimy jón nanajlěpje wužicź. Zrudne znamjo je
zawěrno, hdyž ani poł abo z najmjeṅſcha ſchtwórcź hodźiny pſchi ſwojim
zbóžniku we modlenju njewoſtanjemy.

68. Kajke modlitwy mamy woſebje po ſwjatym woprawjenju ſpěwacź?

Tajke, z kotrymiž ſo pſched Bohom ponižamy, jomu ſo dźakujemy, jomu ſo
woprujemy, joho lubujemy a wo hnady proſymy.

†69. Kak móžemy tute modlitwy ſpěwacż?

Takle:

Ponižnoſcź. O mój Jězuſo! Z cžoho je mi to, zo ty, mój Božo, ſo
doſtojniſch, ke mni hubjenomu hrěſchnikej zaſtupicź?

Dźakprajenjo a woprowanjo. Najluboſcźiwſchi Jězuſo! kak móžu tebi
płacźicź, ſchtož ſy na mni cžinił! <pb n="186"/>Wopruju tebi ſwoje cźěło
a ſwoju duſchu a wſchitko, ſchtož mam. Wſchitke moje myſle a žadoſcźe,
moje ſłowa a ſkutki njech ſu twoje, njech ſu za tebje.

Luboſcź. O mój Jězuſo! zahoŕ moju zymnu wutrobu z wohenjom twojeje
luboſcźe, zo bych tebje lubował bóle dyžli wſchitko druhe, dyžli ſebje
ſamoho.

Próſtwa. O mój Knježe a mój Božo! ſpožcž mi khudomu wſchitke hnady,
kotrež potrjebam; pſchetož ty dźěn ſy njeſkóncžnje bohaty a njeſkóncžnje
dobrocźiwy.

O najdobrocźiwſchi Jězuſo! zwoſtań pſchi mni ze ſwojej hnadu, poſylń a
žohnuj mje pſchez móc tutoho ſ. ſakramenta nětko a we hodźinje mojeje
ſmjercźe. Amen.

*70. Kak mamy dźeṅ ſwjatoho woprawjenja pſchebycź?

Mamy jón po móžnoſcźi k pobožnym ſkutkam nałožecź, a ſwětnych wjeſelow
ſo woſtajicź.

Wucžba. Rozpominaj, kak tón Knjez we najſwjecźiſchim ſakramencźe
wołtarja bohatſtwa ſwojeje bójſkeje luboſcźe k cžłowjekam wuliwa, a
wotmyſl ſebi, kaž huſto je tebi móžne a dowolene, k blidu Knjeza
pſchiſtupicź; a tak cžiſty a pobožny, hacž zamožiſch, khlěb jandźelow
wužiwacź.

Wo pokucźe.

*1. Schto zrozemimy pod pokutu?

Pod pokutu zrozemimy 1) póccźiwoſcź abo zmyſlenjo wutroby, z kotrymž ſo
cžłowjek ſwojich hrěchow kaje a ſo k Bohu wobrocźi; 2) khoſtanjo, z
kotrymž za wobeńdźene hrěchi doſcźcžini; 3) ſakrament pokuty.

2. Schto je ſakrament pokuty?

Pokuta je ſakrament, we kotrymž měſchnik na měſcźe Božim hrěchi wodawa,
hdyž ſo jich hrěſchnik wutrobnje kaje, ſwěrnje wuſpowjeda, a wolu ma,
doſcźcžinicź.

3. Wodawa měſchnik woprawdźe hrěchi abo wupraja jenož, zo ſu wodate?

Měſchnik wodawa hrěchi woprawdźe a wěrnje po mocy, wot Khryſtuſa jomu
wudźělenej.

4. Hdy je Khryſtus móc wudźělił, hrěchi wodawacź?

Hdyž po ſwojim horjeſtacźu na ſwojich japoſchtołow dychny a rjekny:
„Wzmicźe Ducha ſwjatoho! Kotrymž hrěchi wodacźe, tym ſo wodawaja; a
kotrymž je zdźeržicźe, tym ſu zdźeržane.“ Jan 20, 22. 23.

<pb n="187"/>

5. Je Khryſtus japoſchtołam ſamym tule móc wudźělił?

Ně; wón je ju tež wſchitkim wudźělił, kotſiž mějachu japoſchtołow we
měſchniſtwje ſcźěhowacź, kaž je cyrkej pſchecy wěriła a wucžiła. Pſchir.
ſtr. 81. praſch. 18. 19.

6. Cžohodla dyrbjeſche tale móc wot japoſchtołow tež na jich naſtupnikow
pſcheṅcź?

Dokelž je Khryſtus ſrědki Božeje hnady za wſchitke cžaſy a za wſchitkich
cžłowjekow, kotſiž ſu jich potrěbni, załožił.

7. Móža ſo wſchitke hrěchi pſchez ſakrament pokuty wodacź?

Haj, wſchitke hrěchi, kotrež ſo po kſchcźeńcy wobeńdu, móža ſo wodacź,
jelizo ſo cžłowjek z potrěbnym pokutnym zmyſlenjom jich ſpowjeda.

„Wuznawamy-li ſo ſwojich hrěchow, je Bóh ſwěrny a ſprawny, a woda nam
naſche hrěchi, a wucžiſcźi nas wot wſcheje njeſprawnoſcźe.“ 1. Jan. 1,
9.

Tola njemóža ſo wſchitke hrěchi wot kóždoho měſchnika wodawacź.
Pſchetož 1) zo by měſchnik hrěchi płacźiwje wodawacź mohł, žada ſo
wyſche mocy, we měſchniſkej ſwjecźiznje dóſtatej, tež hiſchcźe, zo jomu
joho biſkop woſebitu dowolnoſcź da, zo by we joho diöceſy ſpowjedź
ſłyſchał. 2) Po ſtarym, ſprawnym a ſpomožnym waſchnju ſu ſebi bamž a
biſkopja wěſte jara cźežke hrěchi k ſamſnomu wotwjazanju wobkhowali,
kotrež ſmědźa potajkim druzy měſchnicy jenož z woſebitej połnomocu
wodawacź. We ſmjertnej nuzy pak móže, hdyž k ſpowjedanju poſtajeny
měſchnik ſo powołacź njemóže, kajkižkuli měſchnik wot wſchitkich hrěchow
wotwjazacź.

8. Cžohodla pak dyrbimy, zo bychmy wodacźo hrěchow dóſtali, ſo jich
ſpowjedacź?

Dokelž je Khryſtus pſchi załoženju ſakramenta pokuty tak poſtajił.

9. Z cžim dopokazamy, zo je Khryſtus ſpowjedź poſtajił?

To dopokazamy 1) z joho ſłowami: „Kotrymž hrěchi wodacźe“ a t. d.;
pſchetož jelizo měſchnikej ſwoje hrěchi a z cyła wobſtejnoſcźe ſwojeje
duſche njewotkryjemy, njemóže wón wjedźecź, hacž ſmě nam we ſwojim
ſudniſkim zaſtojnſtwje, kotrež je wot Boha dóſtał, hrěchi wodacż, abo
hacž dyrbi nam je zdźeržecź;

2) ze ſwědcženja cyrkwinſkich wótcow, kotſiž jenohłóſnje wucža, zo
nimamy wodacźa hrěchow wot Boha ſo nadźijecź, jelizo ſo hańbujemy, je
měſchnikej ſo ſpowjedacź;

„Schtóž ſo hańbuje, cžłowjekej ſwoje hrěchi wuznacź, a ſo jich
ſpowjedacź njecha, budźe na ſudnym dnju pſched cyłym ſwětom wohaṅbjeny.“
Tak ſ. Khryſoſtomus. „Hdyž khory ſo haṅbuje, ranu ſwojeje duſche
lěkarjej pokazacź, njemóže zahojeny bycź.“ Tak Hieronymus, a runje tak
Origenes, ſſ. Cyprian, Baſilius, Pacianus, Jan Klimakus, Gregor Wulki a
dr.

<pb n="188"/>

3) ze ſtajnoho wobſtacźa ſpowjedźe; pſchetož zawěrno njebychu ſebi
kſcheſcźenjo ženje ſpowjedź lubicź dali, hdy by jenož cžłowjeſka kaznja
ju poſtajiła a nic Khryſtuſowa.

Zo ſpowjedź hižo we japoſchtołſkich cžaſach wobſtejeſche, dopokazuja
cyrkwinſke podawizny, a tež ſwjate piſmo wobſwědcžuje (jap. ſtaw. 19,
18.), zo, hdyž bě ſwjaty japoſchtoł Pawoł we Efeſu, „mnozy wěriwi
pſchiṅdźechu, a wuznawachu a wozjewjachu ſwoje ſkutki.“

10. Njebychmy pak wodacźo hrěchow tež dóſtali, hdy bychmy ſo jich Bohu
ſamomu wuznali?

Na žane waſchnjo; hewak dźěn by połnomóc, kotruž je Khryſtus měſchnikam
dał, je po ſpóznacźu wodawacź abo zdźeržecź, prózna a njetrěbna była.

„Wuznawajcźe mjez ſobu (potajkim nic Bohu ſamomu) ſwoje hrěchi, zo
byſchcźe zbóžni byli.“ Jak. 5, 16. „Nichtó njech njepraji: Ja we
potajnym, pſched Bohom pokutu cžinju. Bóh, kotryž mje znaje, wě, ſchto
ſo we mojej wutrobje ſtawa. Njeby dha potom podarmo rěkało: ſchtož wy na
zemi wotwjazacźe, budźe tež we njebjeſach wotwjazane? njeby potajkim
cyrkwi Božej podarmo móc klucžow pſchepodata była?“ Tak ſwjaty Auguſtin.

11. Je potajkim ſakrament pokuty wſchitkim, kotſiž ſu zhrěſchili, k
zbóžnoſcźi trěbny?

Wón je wſchitkim k zbóžnoſcźi trěbny, kotſiž ſu po kſchcźeńcy cźežki
hrěch wobeſchli.

12. Njemóže ſakrament pokuty ženje nicžo druhe zaſtupicź?

Njehodźi-li ſo ſakrament pokuty dóſtacź, móže jón zaſtupicź doſpołna
želnoſcź z krutym wotmyſlenjom, ſo ſwojich hrěchow ſpowjedacź, kaž bórzy
je pſchiležnoſcź.

13. Schto wudźěla nam Bóh we ſakramencźe pokuty?

1) Wodawa nam po kſchcźeńcy wobeńdźene hrěchi;

2) ſpuſchcźi nam wěcžne khoſtanjo, a k najmjeńſchomu dźěl cžaſnoho;

3) dawa nam zhubjenu ſwjatoſcźacu hnadu zaſy, abo njebě-li zhubjena,
rozmnoža tuſamu;

4) wudźěla nam hiſchcźe druhe woſebite hnady k pobožnomu žiwjenju.

14. Kak wjele wěcow ſłuſcha k hódnomu dóſtacźu ſakramenta pokuty?

Tele pjecź: 1) pſchepytowanjo ſwědomja, 2) želnoſcź, 3) pſchedewzacźo,
4) ſpowjedź abo wuznacźo hrěchow, 5) doſcźcžinjenjo.

<pb n="189"/>

§ 1. Wo pſchepytowanju ſwědomja.

15. Schto rěka, ſwoje ſwědomjo pſchepytowacź?

Swoje ſwědomjo pſchepytowacź rěka, ſwěrnje ſo ſwojich hrěchow
dopomnjecź, zo bychmy je derje ſpóznali.

16. Z cžim mamy pſchepytowanjo ſwědomja zapocžecź?

Mamy Ducha ſwjatoho wo hnadu proſycź, zo bychmy ſwoje hrěchi derje
ſpóznali, je wobželnoſcźili a ſo jich wuſpowjedali.

17. Kak proſymy Ducha ſwjatoho wo pomoc?

Pſchińdź, Ducho ſwjaty! rozſwětli mój rozom, zo bych ſwoje hrěchi prawje
ſpóznał; pohnuj tež moju wutrobu, zo bych je pſchiſłuſchnje
wobželnoſcźił, ſwěrnje a woprawdźe ſo polěpſchił.

18. Kak móžeſch ſwoje ſwědomjo pſchepytowacź?

1) Dopomnju ſo, hdy ſym ſo poſledni krócź płacźiwje ſpowjedał, a hacž
ſym napołoženu pokutu dokonjał;

2) pſcheńdu Bože a cyrkwinſke kaznje, tež winowatoſcźe powołanja a
wſchelake hrěchi, a praſcham ſo pſchi tym, tak ſym z myſlemi, ſłowami,
ſkutkami a ze zanjechanjom dobroho zhrěſchił.

19. Dyrbimy ſo tež we naſtupanju licžby a wobſtejnoſcźow hrěchow
pſchepytacź?

Haj, k najmjeńſchomu pſchi ſmjertnych hrěchach.

20. Pſched cžim mamy ſo pſchi pſchepytowanju ſwědomja woſebje na kedźbu
bracź?

1) Zo ſo njebychmy jara ſpěſchnje a zwjeŕſchnje pſchepytowali; 2) zo
njebychmy pſchiwucžene hrěchi ſebi potajili; 3) zo njebychmy wſchitko za
ſnadne měli, ſchtož cžłowjekojo za tajke dźerža, a 4) zo njebychmy tež
pſchejara ſtrachocźiwi byli.

*21. Kak wjele cžaſa maſch k pſchepytowanju ſwědomja nałožecź?

Mam cźim wjacy cžaſa a pilnoſcźe nałožecź, cžim lohkomyſlniſcho ſym žiwy
był, a cžim porědſcho ſym ſo ſpowjedał.

22. Schtó polóži ſebi pſchepytowanjo ſwědomja?

Schtóž ſwoje ſwědomjo kóždy dźeń pſchepytuje, a ſpowjedź ženje dołho
njewotſtorkuje.

<pb n="190"/>

§ 2. Wo želnoſcźi.

23. Schto je želnoſcź?

Želnoſcź je zrudoba duſche a hidźenjo wobeńdźenych hrěchow.

24. Kajka dyrbi naſcha želnoſcź bycź, zo bychu ſo nam hrěchi wodałe?

Wona dyrbi bycź 1) znutskowna, 2) powſchitkowna, 3) pſcheznaturſka.

25. Hdy je želnoſcź znutskowna?

Hdyž zrudobu nad hrěchami nic jeno z hortom wuprajamy, ale ju tež we
wutrobje cžujemy, tak zo hrěchi hako najhórſche złe hidźimy a woprawdźe
pſchejemy, zo bychmy je njewobeſchli.

„Roztorhajcźe ſwoje wutroby a nic ſwoje draſty.“ Joel 2, 13. „Wopor
pſched Bohom je rozkaty duch, želnoſcźiwu a ſponiženu wutrobu, o Božo!
njezacpějeſch“. Pſ. 50, 19.

26. Hdy je želnoſcź powſchitkowna?

Hdyž wſchitke wobeńdźene hrěchi, abo z najmjeńſcha wſchitke ſmjertne
hrěchi wobželnoſcźamy.

27. Płacźi ſpowjedź, hdy bychmy nad ſnadnymi hrěchami želnoſcź njeměli?

Wona njepłacźi, hdyž ſo jenož ſnadnych hrěchow ſpowjedacź mamy, a ani
jedyn wěrnje njewobželnoſcźamy.

Maſch-li wot poſlednjeje ſpowjedźe jenož ſnadnych hrěchow ſo ſpowjedacź,
a ſy we njewěſtoſcźi, hacž maſch nad nimi, dokelž ſo tak cźežke
njezdadźa, doſahacu želnoſcź, je radźomne, zo by cźežki hrěch, kotryž ſy
prjedy wobeſchoł a tež ſo ſpowjedał, z nowa wobželnoſcźił, a do
ſpowjedźe wobzanknył, na kóncu tejeſameje prajo: „Tute a wſchitke moje
hrěchi, woſebje tón ... z mojoho prjedawſchoho žiwjenja, kotrohož ſo z
nowa wobſkoržuju, ſu mi wot wutroby žel“ a t. d. Toſame dyrbi ſo tež
ſtacź, hdyž ſebi žanoho cyle wěſtoho hrěcha wot poſlednjeje ſpowjedźe
wědomy njejſy.

28. Hdy je naſcha želnoſcź pſcheznaturſka?

Hdyž hrěchi njewobželnoſcźamy z pſchicžinow, kotrež jenož z rozomom
ſpóznajemy, ale z tajkich, kotrež nas wěra wucži, na pſchikład: zo ſmy
Boha rozhněwali, hnadu zhubili, zbóžnoſcź pſchiſadźili a t. d.

29. Njeje potajkim na tym doſcź, hdyž ſwoje hrěchi cžaſneje ſchkody dla
wobželnoſcźamy?

Hdyž ſo ſwojich hrěchow jenož tohodla kajemy, dokelž ſu nam cžaſnu
ſchkodu abo hańbu a t. d. pſchinjeſłe, mamy jenož naturſku želnoſcź,
kotraž k wodacźu hrěchow njedoſaha.

<pb n="191"/>

Tajku želnoſcź mějachu kral Saul, Antiochus a druzy; pſcheznaturſku
želnoſcź pak kral David, Marija Madlena, Zachäus, japoſchtołaj Pětr a
Pawoł a druzy.

30. Schto mamy cžinicź, zo bychmy pſcheznaturſku želnoſcź měli?

Dyrbimy 1) Boha nutrnje wo joho hnadu proſycź; 2) derje rozpomnicź,
ſchto nas wěra wo złóſcźi hrěcha a joho zrudnych ſcźěhwkach wucži¹);
pſchetož pſcheznaturſka želnoſcź dyrbi z hnady Božeje a z pſchicžinow
wukhadźecź, kotrež nas wěra wucži.

1) Hladaj ſtr. 146. a 147. praſch. 11—15. a ſtr. 27. praſch. 14.

*31. Cžohodla dyrbi želnoſcź z pſchicžinow wukhadźecź, kotrež nas wěra
wucži?

1) Dokelž je wěra zakład a korjeń wſchoho woſprawnoſcźenja; 2) dokelž
nas hewak želnoſcż njepohnuwa, ſo złoho cyle a pſchecy wotrjec, ale
jenož kaž daloko mamy ſo cžaſneje ſchkody bojecź.

32. Kak wſchelaka je pſcheznaturſka želnoſcź?

Dwoja: doſpołna a njedoſpołna.

33. Hdy je naſcha želnoſcź doſpołna?

Hdyž z doſpołneje luboſcźe naſtawa, t. r. hdyž hrěch bóle dyžli wſchitko
druhe złe zacpějemy, jenož tohodla, dokelž wón Boha, najwyſchſche kubło,
rozhněwa.

Dokelž doſpołna želnoſcź z doſpołneje luboſcźe naſtawa, je k wubudźenju
doſpołneje želnoſcźe jara ſpomožne, hdyž prjedy abo ſobu doſpołnu
luboſcź wubudźamy.

34. Hdy je želnoſcź njedoſpołna?

Hdyž naſcha luboſcź doſpołna njeje, a hdyž tohodla bojoſcź pſched helu a
pſched zhubjenjom njebjes, abo wohidnoſcź hrěcha nas pohnuwacź dyrbi, zo
jón wyſche wſchoho hidźimy a Boha wjacy rozhněwacź njechamy.

Doſpołna želnoſcź je potajkim zrudoba nad rozhněwanjom Boha, kotraž
naſtawa z doſpołneje luboſcźe k Bohu; njedoſpołna pak je zrudoba nad
rozhněwanjom Boha, kotraž naſtawa z druhich, drje tež dobrych a
pſcheznaturſkich, ale nic doſpołnych pohnuwanjow. Zo by doſpołnu
želnoſcź wubudźił, rozpominaj, kak jara Bóh ſwojeje njeſkóncžneje
dobrocźiwoſcźe, t. r. doſpołnoſcźe dla, kotruž hako najwoſebniſche kubło
wobſynje, zaſłužuje, zo joho lubujemy, a kak ſmy joho,
najluboſcźiwſchoho wótca, tola zacpěli a hanili, z wutroby wuſtorcžili,
joho luboſcźe a pſchecźelſtwa ſo wotrjekli. Zo by njedoſpołnu želnoſcź
wubudźił, rozpominaj, kak ſurowe ſo cžwěle w heli abo cžiſcźu, kotrež ſy
zaſłužił; kak kraſne ſu njebjeſa, kotrež ſy zhubił; kak žadławy je
hrěch, kotryž je ſyna Božoho na kſchiž pſchibił, naſchej duſchi tak
woſebnu hnadu rubił, ju wohidźił, pſched Bohom a jandźelemi žadławu a
hroznu ſcžinił a t. d.; a wobželnoſcź tohodla Bohu ſcžinjenu kſchiwdu z
tym, zo ju bóle dyžli wſchitko druhe złe na ſwěcźe hidźiſch.

<pb n="192"/>

35. Dyrbi želnoſcź doſpołna bycź?

K płacźiwoſcźi ſpowjedźe njeje trěbne, zo je želnoſcź doſpołna; tola
mamy ſo prócowacź, doſpołnu želnoſcź wubudźecź.

36. Cžohodla dyrbimy ſo prócowacź, doſpołnu želnoſcź wubudźecź?

Dokelž je naſcha pokuta cźim zaſłužbniſcha a Bohu ſpodobniſcha, a
wodacźo cźim wěſcźiſche, cžim doſpołniſcha naſcha želnoſcź je.

37. Hdy mamy hewak hiſchcźe doſpołnu želnoſcź wubudźecż?

1) We ſmjertnej nuzy, 2) hdyžkuli ſmy njezbožowni byli, zo ſmy cźežki
hrěch wobeſchli, a ſo hnydom ſpowjedacź njemóžemy.

38. Hdy dyrbimy we ſakramencźe pokuty želnoſcź wubudźicź?

Dyrbimy ju pſched ſpowjedźu, abo z najmjeńſcha pſched měſchnikowym
wotwjazanjom wubudźicź.

39. Móže na měſto želnoſcźe we nuzy tež něſchto druhe ſtupicź?

Ně; želnoſcź je tak trěbna, zo na jeje měſto nicžo druhe ſtupicź
njemóže.

§ 3. Wo pſchedewzacźu.

40. Schto dyrbi ze želnoſcźu nuznje zjenocźene bycź?

Ze želnoſcźu dyrbi nuznje zjenocźene bycź 1) nadźija na wodacźo, 2)
dobre pſchedewzacźo.

41. Schto je dobre pſchedewzacźo?

Dobre pſchedewzacźo je kruta wola, ſo nakazacź a nic wjacy hrěſchicź.

42. Kajke dyrbi dobre pſchedewzacźo bycź?

Wone dyrbi bycź kaž želnoſcź 1) znutskowne abo krute, 2) powſchitkowne,
3) pſcheznaturſke.

43. Schto dyrbi ſebi tón wotmyſlicź, kotryž ma krute pſchedewzacźo?

Wón dyrbi ſebi wotmyſlicź: 1) z najmjeńſcha wſchitkich cźežkich hrěchow
ſo woſtajicź, tak zo na žane waſchnjo ani jedyn wjacy wobeńcź njecha; 2)
wſcheje pſchiležnoſcźe k hrěſchenju, woſebje najbližſcheje ſo zdalowacź;
3) nuzne ſrědki k polěpſchenju nałožecź; 4) winowate doſcźcžinjenjo
dokonjecź, a 5) ſnadź nacžinjenu ſchkodu zarunacź.

<pb n="193"/>

44. Schto zrozemimy pod najbližſchej pſchiležnoſcźu?

Pod tym zrozemimy woſobu, towaŕſtwo, hru a tohorunja, z cžimž je ſo
cžłowjek najbóle k hrěchej zawjeſcź dał, abo z cžimž, hdy by ſo toho
njezdalował, ſo najſkerje zawjedźe.

*45. Je to kruta winowatoſcź, ſo najbližſcheje pſchiležnoſcźe zdalowacź?

Haj, je-li někak móžno; pſchetož ſchtóž ſo pſchiležnoſcźe k hrěchej
woſtajicź njecha, nima woprawdźitu wolu, ſo hrěcha ſamoho woſtajicź.

46. Schto maja cźi wopomnicź, kotſiž ſo najbližſcheje pſchiležnoſcźe
njezdaluja, abo ſo ſwojich pſchiwucženych hrěchow woſtajicź njechadźa?

Zo jim měſchnikowe wotwjazanjo nicžo njepomha, ale jich winu jenož
powjetſchuje.

47. Kak móžemy njedoſpołnu a doſpołnu želnoſcź z pſchedewzacźom
wubudźicź?

Takle: „O mój Božo! wſchěch mojich hrěchow je mi wutrobnje žel, nic jeno
tohodla, dokelž ſym ſo z nimi twojeje hnady njehódnoho ſcžinił, a twoje
ſprawne khoſtanja we tutym a we tamnym žiwjenju zaſłužił; ale najbóle
kaju ſo jich, dokelž ſym tebje, najwyſchſche, najdoſpołniſche a
najluboſcźiwſche kubło, kotrež nětko wyſche wſchoho lubuju, rozhněwał.
Ja hidźu a zacpěju wſchitke ſwoje hrěchi, a cžinju krute pſchedewzacźo,
zo tebje, ſwojoho najluboſcźiwſchoho Boha, wjacy rozhněwacź njecham, a
ſo kóždeje pſchiležnoſcźe k hrěchej ſwěru zdalowacź chcu.“

§ 4. Wo ſpowjedźi.

48. Schto je ſpowjedź?

Spowjedź je želnoſcźiwe wuznacźo wobeńdźenych hrěchow pſched měſchnikom,
zo bychmy wot njoho wotwjazanjo dóſtali.

49. Kajka dyrbi ſpowjedź bycź?

Wona dyrbi bycź 1) doſpołna, 2) ſwěrna, 3) zrozemliwa.

50. Hdy je naſcha ſpowjedź doſpołna?

Hdyž ſo k najmjeńſchomu wſchitkich cźežkich hrěchow wuznawamy, kotrychž
ſo dopomnimy, z pomjenowanjom licžby a trěbnych wobſtejnoſcźow.

<pb n="194"/>

51. Hdyž pak licžbu prawje njewěmy, ſchto mamy tehdom cžinicź?

Dyrbimy ju tak doſpołnje mjenowacź, kaž móžemy, a prajicź: tónle hrěch
ſym kóždy dźeń (abo kóždy tydźeń, kóždy měſac) ſnadź tak a tak wjele
krócź wobeſchoł.

52. Kotrych wobſtejnoſcźow dyrbi ſo hrěſchnik ſpowjedacź?

Dyrbi ſo 1) woſebje tajkich wobſtejnoſcźow ſpowjedacż, kotrež hrěch po
waſchnju wobeńdźenja pſcheměnja, abo z hewak wſchědnoho hrěcha ſmjertny
hrěch ſcžinja;

Hdy by na pſchikład něchtó cyrkwi ſłuſchace wěcy kranył, ſtarſchimaj
ſmjercź pſchał, bližſchoho mandźelſku požadał, k ſchkodźe łhał a t. d.;
dha njeby doſahało, hdy by ſo ſpowjedał, zo je kranył, druhomu ſmjercź
pſchał, złe žadoſcźe měł, łhał a t. d.

2) z cyła wſchoho, z cžohož móže ſpowjednik wobſtejenja ſwědomja ſo
ſpowjedacoho derje rozſudźicź, a joho pſched zaſyhrěſchenjom zakitacź.

Tohodla dyrbi ſo tež wuznacź, hacž je wjele abo mało, wědomje abo
njewědomje ſchkodźił, hacž pſchiležnoſcź k hrěchej hiſchcźe traje, hacž
je ſo hrěſchnoho nawucženja hižo huſto ſpowjedał, a hacž ſo ženje
polěpſchił njeje a tohorunja.

53. Na cžo maſch pſchi ſpowjedanju wobſtejnoſcźow kedźbowacź?

Zo njebych nikoho z mjenom mjenował, njetrěbne wěcy powjedał, a zo bych
ſo tak pſchiſtojnje wuznał, kaž to kajkoſcź hrěcha dowoli.

54. Dyrbimy ſo tež wſchědnych hrěchow ſpowjedacź?

Nimamy drje winowatoſcź, ſo wſchědnych hrěchow ſpowjedacź; tola je to
dobre a ſpomožne.

55. Hdyž pak njewěmy, hacž je něſchto wſchědny abo cźežki hrěch, ſchto
mamy tehdom cžinicź?

Dyrbimy ſo toho wuznacź, dokelž někotryžkuli cźežke hrěchi za ſnadne
dźerži.

56. Hdy je ſpowjedź ſwěrna?

Hdyž ſo tak wobſkoržujemy, kaž ſo pſched Bohom winowacźi znajemy, bjez
toho zo bychmy něſchto zamjelcželi, pomjeńſcheli abo z próznymi winami
zamołwjeli.

57. Schto ma ſo ſpowjedacy wopomnicź, kotryž ſo ſwěrnoho wuſpowjedanja
ſwojich hrěchow hańbuje?

Wón ma wopomnicż, zo ſpowjedź, kotraž njeje ſwěrna, ani wodacźo hrěchow,
ani pokoj ſwědomja njeſkutkuje, ale zo je, kaž ſcźěhowace woprawjenjo,
nowy wulki hrěch, boharubjenſtwo, a k wěcžnomu zatamanju wjedźe;

<pb n="195"/>

2) zo je tola lěpje, ſwoje hrěchi měſchnikej, kotryž je nikomu
njewozjewi, wuznacź, dyžli ſtajnje njeměrnje we hrěchach žiwy bycź,
njezbóžnje wumrjecź a na ſudnym dnju wěcžnje wohańbjeny bycź.

Kaž ma ſpowjednik winowatoſcź, radſcho martraŕſkeje ſmjercźe wumrjecź,
dyžli najmjeńſche ze ſpowjedźe pſcheradźicź, tak je tež kóždy druhi, hdy
by pſchipadnje něſchto ze ſpowjedźe zhonił, winowaty mjelcžecź.

58. Schto ma cžinicź, kotryž je we ſpowjedźi něſchto wuwoſtajił, cžohož
ſo ſpowjedacź winowaty bě?

1) Je-li něſchto bjez winy wuwoſtajił, ma ſo toho jenož we ſcźěhowacej
ſpowjedźi wuznacź;

2) je-li pak něſchto wuwoſtajił, dokelž to wuznacź ſo hańbowaſche, abo
dokelž ſebi ſwoje ſwědomjo pilnje njepſchepytowaſche, dyrbi tež prajicź,
we kak wjele ſpowjedźach je to ze ſwojeje winy zamjelcžał, a wſchitke
tute ſpowjedźe woſpjetowacź.

59. Hdy je naſcha ſpowjedź zrozemliwa?

Hdyž tak wuznawamy, zo móže ſpowjednik wſchitko prawje zrozemicź a
wobſtejnoſcźe naſchoho ſwědomja derje ſpóznacź.

60. By ſpowjedź zrozemliwa była, hdy bychmy ſo jenož powſchitkownje
wobſkoržowali, k pſchikładej: zo Boha njejſmy lubowali, zo ſmy złe
myſlili abo rycželi?

Na žane waſchnjo; hrěchi dyrbimy z mjenom a po waſchnju jich wobeńdźenja
mjenowacź.

61. Schto je generalna ſpowjedź?

Generalna ſpowjedź je tajka, we kotrejž ſo wſchitke abo wjacore
ſpowjedźe woſpjetuja.

62. Hdy je generalna ſpowjedź trěbna?

Hdyžkuli běchu prjedawſche ſpowjedźe njepłacźiwe, dokelž jim na ſwěrje
we wuznacźu abo na želnoſcźi a pſchedewzacźu pobrachowaſche, abo dokelž
bě ſo pſchepytowanjo ſwědomja njerodnje ſtało.

*63. Hdy je generalna ſpowjedź z cyła wužitna a radźomna?

1) Pſchi pſchihotowanju k prěnjomu woprawjenju, 2) pſchi naſtupjenju
nowoho žiwjenſkoho powołanja, 3) we ſtraſchnej khoroſcźi, 4) we cžaſu
jubileja, miſſiona a t. d.

64. Kak zapocžina ſo ſpowjedź?

Do ſpowjednoho ſtoła poklaknywſchi, proſymy wo požohnowanjo ze ſłowami:
„Proſchu wo ſ. požohnowanjo, zo bych ſo <pb n="196"/>ſwojich hrěchow
prawje a doſpołnje wuſpowjedał.“ Teſame dóſtawſchi prajimy zjawnu
ſpowjedź: „Ja hubjeny hrěſchnik ſpowjedam ſo Bohu, wſchohomócnomu, a
wam, duchowny wótcže na měſcźe Božim, zo ſym wot ſwojeje poſlednjeje
ſpowjedże, kotraž je ſo .... ſtała, tele hrěchi wobeſchoł.“ (Nětko ſo
hrěchi porjadnje mjenuja.)

65. Kak wobzanknjemy ſpowjedź?

„Tutych a wſchitkich hrěchow mojoho cyłoho žiwjenja je mi wutrobnje žel,
dokelž ſym Boha, najwyſchſchu dobrotu, wſcheje luboſcźe
najdoſtojniſchoho wótca, z nimi rozhněwał. Ja hidźu wſchitke ſwoje
hrěchi, a ſym ſebi krucźe wotmyſlił, ſo polěpſchicź a wjacy
njehrěſchicź. Tohodla proſchu wo ſpomožnu pokutu a měſchniſke
wotwjazanjo.“

66. Schto mamy potom cžinicź?

Mamy na ſpowjednikowe rozwucženjo, a na pokutu, kotruž nam napołoža,
derje kedźbowacź, a hdyž ſo praſcha, ſwěrnje a ponižnje wotmołwjecź.

Njekhodź ze ſpowjednoho ſtoła, dóńž měſchnik z katholſkim poſtrowjenjom
abo na druhe waſchnjo znamjo k woteńdźenju njeda.

67. Kak ma ſo zadźeržecź, ſchtóž wotwjazanjo njedóſtanje?

Ma ſo ſpowjednikowomu rozſudej ponižnje podcźiſnycź, a z wěrnym
polěpſchenjom ſo wotwjazanja hódnoho ſcžinicź.

§ 5. Wo doſcźcžinjenju.

68. Schto zrozemimy pod doſcźcžinjenjom, k ſakramentej pokuty
ſłuſchacym?

Pod tym zrozemimy dokonjenjo pokutnych ſkutkow, kiž ſpowjednik napołoža.

69. Cžohodla napołožuje ſo wot ſpowjednika pokuta?

Wona ſo napołožuje 1) k zapokucźenju cžaſnych khoſtanjow, 2) k
polěpſchenju naſchoho žiwjenja.

70. Njeſpuſchcźi dha Bóh z hrěchom tež wſchitke khoſtanja?

Wěcžne khoſtanjo ſpuſchcźi Bóh pſchecy z hrěchom, ale cžaſne nic
pſchecy; tohodla rjekny Nathan k Davidej: „Knjez je tebi hrěch wotewzał;
tola twój ſyn ſmjercźe wumrje.“ 2. Kral. 12, 13. 14.

71. Kotre je cžaſne khoſtanjo hrěcha?

Cžaſne khoſtanjo hrěcha je te, kotrež mamy pak tudy na zemi, pak we
cžiſcźu cźeŕpjecź.

<pb n="197"/>

†72. Cžohodla njeſpuſchcźi Bóh pſchecy z wěcžnym khoſtanjom tež cžaſne?

1) Sprawnoſcźe dla, zo bychmy z wotcźeŕpjenjom khoſtanja Bohu cžinjenu
kſchiwdu trochu zarunali;

2) ſmilnoſcźe dla, zo bychmy z bojoſcźe pſched khoſtanjom tak lohcy zaſy
njezhrěſchili.

†73. Njeje dha Khryſtus za naſche hrěchi doſpołnje doſcźcžinił abo je
zarunał?

Khryſtus drje je za naſche hrěchi pſchenadobnje doſcźcžinił; tola chce,
zo tež my z nim zjenocźeni doſcźcžinimy: kaž je ſo tež za nas modlił, a
tola chce, zo bychmy ſo tež my modlili, a tak zbóžni byli.

„Zarunam we ſwojim mjaſu, ſchtož pobrachuje na cźeŕpjenjach
Khryſtuſowych.“ Kol. 1, 24. „Hdyž z nim cźeŕpimy, budźemy tež z nim
pſchekraſnjeni.“ Romſk. 8, 17.

74. Wot koho ma měſchnik móc, pokutne ſkutki napołožecź?

Wot Jězuſa Khryſtuſa, kotryž je ſwojej cyrkwi móc pſchepodał, nic jeno
wotwjazowacź, ale tež wjazacź. Mat. 18, 18.

75. Njepłacźi ſpowjedź, hdyž napołoženu pokutu njedokonjamy?

Hdyž po ſpowjedźi pokutu njedokonjamy, ale tola we ſpowjedźi wolu
mějachmy, ju dokonjecź, njeje ſpowjedź njepłacźiwa; wobeńdźemy pak
hrěch, a zhubimy wjele hnadow.

*76. Hdy dyrbimy napołoženu pokutu dokonjecź?

Hdyž ſpowjednik žadyn cžas k tomu poſtajił njeje, je najlěpje, ju hnydom
dokonjecź, prjedy hacž ſmy zaſy do ſmjertnoho hrěcha panyli.

†77. Schto mamy cžinicź, hdyž ſo nam pokuta pſchejara wobcźežna bycź
zda?

Dyrbimy ſo dopomnicź, kak ſnadne ſu nětcžiſche pokutne ſkutki w
pſchirunanju z prjedawſchimi, wot cyrkwje poſtajenymi pokutami, a z
wěcžnymi khoſtanjemi, kotrež ſmy zaſłužili; njemóžemy-li pak woprawdźe
pokutu dokonjecź, mamy ſpowjednika pokornje na to kedźbnoho ſcžinicź.

78. Mamy jenož tu pokutu dokonjecź, kotruž nam ſpowjednik napołoža?

Dyrbimy ſo tež prócowacź, zo bychmy z druhimi dobrowólnymi pokutnymi
ſkutkami a ze ſcźeŕpnoſcźu we cźeŕpjenju Božej ſprawnoſcźi doſcźcžinili.

<pb n="198"/>

79. Schto mamy wocžakowacź, hdyž Božej ſprawnoſcźi pſchiſłuſchnje
doſcźcžinicź zakomdźimy?

Změjemy cźim krucźiſcho, a to bjez zaſłužby za njebjeſa, we cžiſcźu
cźeŕpjecź.

80. Nimamy po ſpowjedźi žane druhe winowatoſcźe, hacž Božej ſprawnoſcźi
doſcźcžinicź?

Mamy tež winowatoſcź 1) dawany pohórſchk a wſchitku ſchkodu, kotruž ſmy
bližſchomu njeſprawnje nacžinili, po móžnoſcźi zarunacź;

Pſchikład Zachäa: „Połojcu ſwojich kubłow dam khudym, a ſym-li někoho
zjebał, wrócźu to ſchtyri krócź.“ Luk. 19, 8.

2) pſchihodne ſrědki nałožecź, zo bychmy z nowa do hrěcha njepanyli, a
ſwoje žiwjenjo polěpſchili.

„Njezhrěſch wjacy, zo by ſo cźi nicžo hórſche njeſtało.“ Jan 5, 14.

*81. Schto maja cźi wopomnicź, kotſiž pſchecy zaſy do prjedawſchich
cźežkich hrěchow padaja?

Zo ſnadź ſu jich ſpowjedźe njepłacżiwe a wobſtejenjo jich duſche jara
ſtraſchne.

„Hdyž je njecžiſty duch z cžłowjeka wuſchoł, .... dźe a pſchiwozmje
ſydom druhich duchow, kiž ſu hórſche dyžli wón, a zaſtupiwſchi bydla
tam; a poſlednje wěcy tutoho cžłowjeka ſu hórſche, dyžli prěnje.“ Luk.
11, 26.

*82. Kajke ſrědki mamy woſebje nałožecź, zo bychmy do hrěcha zaſy
njepanyli?

Dyrbimy 1) wucžby a rady ſpowjednika ſwěrnje wobkedźbowacź; 2) złych
pſchiležnoſcźow ſo ſwěru zdalowacź; 3) wſchědnje ſwoje ſwědomjo
pſchepytowacź; 4) pilnje ſo modlicż, ſłowo Božo ſłyſchecź, a ſwjataj
ſakramentaj pokuty a wołtarja dóſtawacź; 5) huſcźiſcho poſlednje wěcy
cžłowjeka rozpominacź.

Wucžba. Sy-li zhrěſchił, dźi bjez komdźenja k ſpowjedźi, tola ženje bjez
pilnoho pſchepytowanja ſwojoho ſwědomja, wěrneje želnoſcźe, krutoho
pſchedewzacźa a ſwěrnoho wuznacźa hrěchow, zo by hnadowny ſakrament
pokuty za tebje žórło wěcžnoho zahubjenja njebył.

Wo wotpuſku.

83. Z cžim je nam cyrkej pſchi zapokucźenju cžaſnych khoſtanjow k
pomocy?

Z wudźělenjom wotpuſkow.

<pb n="199"/>

84. Schto je wotpuſk?

Wotpuſk je zwonka ſakramenta pokuty wudźělene ſpuſchcźenjo cžaſnych
khoſtanjow, kotrež bychmy, po hižo wodatym hrěſche, pak tudy, pak we
cžiſcźu zapokucźicź dyrbjeli.

85. Kak ſpuſchcźa nam cyrkej z hrěchami zaſłužene khoſtanja?

Wona nam je ſpuſchcźa, Božej ſprawnoſcźi zarunajo z njeſměrnoho pokłada
doſcźcžinjenjow Khryſtuſa a ſwjatych.

Móc a płacźiwoſcź wotpuſkow wukhadźa potajkim z duchownoho pokłada
cyrkwje, kotryž we pſchenadobnych zaſłužbach a doſcźcžinjenjach
Khryſtuſa a ſwjatych wobſteji. Tónle pokład je pod zaſtaranjo cyrkwje
ſtajene zhromadne zamoženjo wěriwych; pſchetož po wucžbje wo
zhromadźenſtwje ſwjatych, po kotrejž ſmy hako ſtawy jenoho cźěła
zjenocźeni, je to, ſchtož ma jedyn wjacy, druhomu potrěbnomu k wužitku.
2. Kor. 8, 14. Pſchir. ſtr. 91. § 4.

86. Schto ſo z cyła žada, zo by ſo wotpuſk dobył?

1) Cžłowjek dyrbi we hnadźe Božej bycź, a hižo pſchez wěrnu pokutu
hrěchi wodate měcź, kotrychž cžaſne khoſtanja maja ſo pſchez wotpuſk
ſpuſchcźecź; 2) wón dyrbi k dobycźu wotpuſka porucžene dobre ſkutki
ſwěrnje dokonjecź.

87. Schto dyrbimy wo wotpuſku wěricź?

1) Zo ma katholſka cyrkej móc, wotpuſki wudźělecź; 2) zo je dobywanjo
wotpuſkow jara ſpomožne. Konc. we Tr. poſedź. 25.

88. Wot koho ma katholſka cyrkej móc, wotpuſki wudźělecź?

Wot Jězuſa Khryſtuſa, kotryž žanoho wuwzacźa njeſcžini, hdyž rjekny:
„Schtožkuli wotwjazaſch na zemi, budźe wotwjazane tež we njebjeſach.“
Mat. 16, 19. a 18, 18.

Zo je katholſka cyrkej tule móc pſchecy nałožowała, dopokazuje hižo 2.
Kor. 2, 10.

*89. Schtó ma prawo, wotpuſki wudźělecź?

Tele prawo ma woſebje naſch ſwjaty wótc, bamž, kotromuž, hako
naſtupnikej ſwjatoho Pětra, je Khryſtus klucže njebjeſkoho kraleſtwa
pſchepodał; tola móža tež biſkopja někotre njedoſpołne wotpuſki
wudźělecź.

*90. Z kotrych winow ſu nam wotpuſki jara ſpomožne?

Z tychle: 1) ſpuſchcźeja nam cžaſne khoſtanja hrěchow; 2) pohnuwaja nas
k wujednanju z Bohom, prjedawſche wottraſchace cyrkwinſke pokuty z
lóžſchimi ſkutkami pobožnoſcźe zarunajcy; 3) zahorja nas k wěrnomu
pokucźenju a polěpſchenju, <pb n="200"/>dokelž ſo bjez tutoho ani dobycź
njehodża; 4) ſpěchuja huſcźiſche dóſtawanjo ſwjateju ſakramentow pokuty
a wołtarja a dokonjenjo dobrych ſkutkow, a 5) tróſchtuja horliwych
pokutnikow we jich ſtraſche pſched Božim khoſtanjom.

Prajenjo, zo cyrkej wobeńdźene abo pſchichodne hrěchi pſchez wotpuſk
ſpuſchcźa, abo zo wotpuſk za pjenjezy wudźěla, je łža. Cyrkej drje je
pſchi wudźělenju wotpuſka wyſche doſpołnoho nakazanja druhdy jałmožnu za
ſkutki miłoſcźe, kaž na pſchikład k twarjenju cyrkwje abo khorownje
porucžiła; dokelž pak je to, byrnje najprjedy khwalomne, po cžaſu k
złomu wužiwanju pſchiležnoſcź dało, je koncil we Triencźe złe wužiwanja
wotſtronił, a tola wuprajił: „zo je dobywanjo wotpuſkow za kſcheſcźanſki
lud jara ſpomožne a pſchez nahladnoſcź ſwjatych koncilow wobkrucźene.“
Poſedź. 25.

†91. Je potajkim wěrno, zo nas cyrkej pſchez wotpuſki wot winowatoſcźe
pokucźenja wotwjazuje?

Ně; wona njewotwjazuje nas wot winowatoſcźe, po móžnoſcźi pokutu
cžinicź, dokelž kóždy cźim ſkerje wotpuſk dobywa, cžim wjetſcha je joho
pokuta a joho luboſcź k Bohu; wona chce jenož naſchej ſłaboſcźi pomhacź,
zo bychmy wſchitke cžaſne khoſtanja we tutym žiwjenju zapokucźili, a
chce tak z luboſcźiwym ſpuſchcźenjom to docpěcź, ſchtož prjedy z krutymi
pokutnymi kaznjemi docpěcź ſo prócowaſche.

92. Kak wſchelakory je wotpuſk?

Dwoji: doſpołny, hdyž ſo wſchitke cžaſne khoſtanja ſpuſchcźa;
njedoſpołny, hdyž ſo jenož dźèl tychſamych ſpuſchcźi.

†93. Schto zrozemimy pod wotpuſkom ſchtyrcycźi dnow abo ſydom lět?

Spuſchcźenjo tejko cžaſnych khoſtanjow, hako bychmy zapokucźili, hdy
bychmy ſchtyrcycźi dnow abo ſydom lět po ſtarych cyrkwinſkich zakonjach
pokutu cžinili.

†94. Schto je jubilejſki wotpuſk?

Doſpołny wotpuſk, kotryž ſwjaty wótc kóžde 25 lět abo pſchi wažnych
podawkach wudźěla, pſchi cžimž ſo ſpowjednikam woſebita móc we
naſtupanju ſlubow a zdźeržanych hrěchow wudźěli.

95. Móža wotpuſki tež khudym duſcham we cžiſcźu k wužitku pſchińcź?

Haj, wſchitke te, wo kotrychž bamž woſebje wupraja, zo móža ſo jim
pſchiwobrocźecź.

Wucžba. Waž ſebi a cžeſcźuj wotpuſki, a pytaj jich prawje wjele hódnje
dobycź, kaž za ſebje, tak tež za wotemrjetych.

<pb n="201"/>

Wo poſlednim wolijowanju.

1. Schto je poſlednje wolijowanjo?

Poſlednje wolijowanjo je ſakrament, we kotrymž ſo khoromu pſchez
žałbowanjo ze ſwjatym wolijom a pſchez měſchnikowe modlenjo hnada Boža k
ſpomoženju duſche a druhdy a tež k ſpomoženju cźěła wudźěla.

Tutón ſakrament rěka poſlednje wolijowanjo, dokelž je najbóle poſlednje
ze ſwjatych žałbowanjow, kotrež ſo wot cyrkwje wudźěleja.

2. Z wotkel wěmy, zo je Khryſtus ſakrament poſlednjoho wolijowanja
załožił?

To wěmy 1) ze ſwjatoho piſma, 2) ze ſtajneje wucžby cyrkwje.

3. Schto praji ſwjate piſmo wo ſakramencźe poſlednjoho wolijowanja?

Swjaty japoſchtoł Jakub (5, 14. 15.) praji: „Je-li ſchtó khory mjez
wami, njech powoła měſchnikow cyrkwje a njech ſo nad nim modla, joho z
wolijom žałbujo we mjenje Knjeza; modlitwa wěry budźe khoromu ſpomožna,
Knjez jomu polóži, a je-li we hrěchach, ſpuſchcźa ſo jomu.“

*4. Cžohodla ſudźimy z tutych ſłowow, zo je Khryſtus poſlednje
wolijowanjo załožił?

Dokelž žałbowanjo z wolijom ſwjatoſcźacu móc k wodawanju hrěchow měło
njeby, njeby-li Khryſtus tak poſtajił.

5. Kak wudźěla ſo poſlednje wolijowanjo?

Měſchnik žałbuje khoroho na pjecźich zmyſłach ze ſwjatym wolijom, a
modli ſo pſchi kóždym žałbowanju: „Pſchez tute ſwjate žałbowanjo a ſwoju
najhnadniſchu ſmilnoſcż wodaj tebi Bóh, ſchtož ſy z widźenjom
(ſłyſchenjom a t. d.) zhrěſchił.“

6. Schto ſkutkuje poſlednje wolijowanjo k ſpomoženju duſche?

Poſlednje wolijowanjo 1) rozmnoža ſwjatoſcźacu hnadu; 2) ſpuſchcźa
ſnadne hrěchi, a tež te ſmjertne hrěchi, kotrychž ſo khory wjacy
ſpowjedacź njemóže; 3) wodawa zbytki hižo wodatych hrěchow, a 4)
poſylnja we cźeŕpjenjach a ſpytowanjach, woſebje we ſmjertnym bědźenju.

Zbytki hrěchow ſu cžaſne khoſtanja, kaž tež złe nakhilnoſcźe wutroby a
ſłaboſcź wole, kotrež z wobeṅdźenoho hrěcha wukhadźeja.

<pb n="202"/>

7. Schto ſkutkuje poſlednje wolijowanjo k ſpomoženju cźěła?

Skutkuje huſto polóženjo we khoroſcźi a tež ſtrowotu, hdyž je k
zbóžnoſcźi duſche ſpomožna.

8. Schtó móže a dyrbi poſlednje wolijowanjo dóſtacź?

Kóždy katholſki kſcheſcźan, kotryž je k wužiwanju rozoma pſchiſchoł, a
ſtraſchnje ſkhorjeł; nic pak tajcy, kotſiž ſtrowi ſmjertnomu ſtrachej ſo
wuſtajeja.

9. Kak mamy poſlednje wolijowanjo dóſtacź?

Mamy je dóſtacź 1) we hnadźe Božej; cžohož dla mamy, je-li móžno,
najprjedy ſo ſpowjedacź, abo tola doſpołnu želnoſcź wubudźicź; 2) z
wěru, nadźiju a luboſcźu a podacźom do Božeje wole.

Tajke a podobne pocžinki ma khory huſcźiſcho we khoroſcźi wubudźecź,
woſebje hdyž ſo joho ſmjercź pſchibližuje. Pſchitomni maja jomu pſchi
tym pomhacź. To móže ſo z krótka takle ſtacź:

Wěrju, Božo! do tebje, Swojich hrěchow kaju ſo,

Nadźijam ſo na tebje; Cyle tebi podam ſo,

Wutrobnje cźe lubo mam, Twój ſym, Knježe! w žiwjenju,

Bližſchoho kaž ſebje ſam. A tež twój we wumrjecźu. Amen.

10. Hdy mamy poſlednje wolijowanjo dóſtacź?

Mamy je, je-li móžno, dóſtacź, hdyž ſmy hiſchcźe pſchi dobrym rozomje a
po dóſtatym ſwjatym woprawjenju.

11. Kak huſto móže ſo poſlednje wolijowanjo dóſtacź?

We kóždej ſtraſchnej khoroſcźi móže ſo junu dóſtacź; tež ſmě ſo we
tejſamej khoroſcźi woſpjetowacź, hdyż bě ſo ſmjertny ſtrach minył, ale
ſo z nowa wrócźi.

†12. Njeje njerozomne, hdyž z bojoſcźe pſched ſmjercźu poſlednje
wolijowanjo wotſtorkujemy abo cyle zakomdźimy?

Wězo; pſchetož 1) je poſlednje wolijowanjo tež k ſpomoženju cźěła
załožene; 2) dóſtanje khory cźim ſkerje wuſtrowjenjo, hdyž wot Boha
poſtajene ſrědki zahe nałožuje, hako hdyž cžaka, hacž bjez dźiwa wjacy
ſo wuſtrowicź njemóže; 3) je-li pak khoroſcź k ſmjercźi, njemóže ſebi
nicžo lěpſche pſchecź, dyžli, zo by zbóžnje wumrjeł, a k tomu ſo jomu z
tymle ſakramentom hnada wudźěli.

Tež pſchecźeljo a pſchiſłuſchni domjacy pſchehrěſcha ſo cźežcy, hdyž
khory z jich winy we prawym cžaſu ſwjate ſakramenty mrějacych
njedóſtanje. „Duž póſłaſchtej joho ſotſe k njomu, a daſchtej jomu
prajicź: Knježe, hlej, tón, kotrohož lubujeſch, je khory.“ Jan 11, 3.

<pb n="203"/>

Wucžba. Póſcźele-li Bóh cźežku khoroſcź na tebje, njewotſtorkuj dóſtacźo
ſwjatych ſakramentow do poſlednjoho wokomiknjenja; hewak móže tebje
lohcy ſmjertne bědźenjo pſchekhwatacź, bjez toho zo by tebi móžno było,
měſchnika powołacź.

Wo měſchniſkej ſwjecźiznje.

1. Komu pſchepoda Khryſtus njepoſrědnje měſchniſtwo?

Swojim japoſchtołam.

2. Mějeſche měſchniſtwo ze ſmjercźu japoſchtołow pſcheſtacź?

Ně; kaž cyrkej z nimi pſcheſtacź njeſmědźeſche, tak tež nic měſchniſtwo.

3. Pſchez cžo ſo měſchniſtwo we cyrkwi dale pſchepodawa?

Pſchez ſakrament měſchniſkeje ſwjecźizny.

4. Schto je ſakrament měſchniſkeje ſwjecźizny?

To je ſakrament, we kotrymž ſo tym, kotſiž jón dóſtanu, měſchniſka móc
wudźěli z woſebitej hnadu, zo měſchniſtwo prawje zaſteja.

5. We cžim wobſteji woſebje měſchniſka móc?

We mocy 1) khlěb a wino do Jězuſowoho cźěła a krewje pſchewobrocźecź, a
2) hrěchi wodawacź.

Móc, khlěb a wino pſchewobrocźecź, da Khryſtus ſwojej cyrkwi pſchi
poſlednjej wjecžeri (pſchir. ſtr. 175. praſch. 9.), a móc hrěchi
wodawacź, po ſwojim horjeſtacźu (pſchir. ſtr. 186. praſch. 4.).

6. Su pſchi měſchniſkej ſwjecźiznje tež widźomne znamjenja, kotrež na
wudźělenjo njewidźomneje mocy a hnady pokazuja?

Haj, tajkich znamjenjow je wjacy: tak napołoženjo rukow a modlitwa
biſkopa, pſchepodacźo khelucha z winom a khlěbom.

Wo napołoženju rukow a modlitwje rycži tež ſwjate piſmo. „Napominam
tebje, zo hnadu Božu zaſy wubudźiſch, kotraž je we tebi pſchez
napołoženjo mojeju rukow.“ Tak ſwjaty Pawoł biſkopej Timothejej 2. Tim.
1, 6. a podobnje tež 1. Tim. 4, 14. Pſchez modlenjo a napołoženjo rukow
buſchtaj tež Pawoł a Barnabas ſwjecźenaj: „Woni ſo modlachu a
napołožichu jimaj rucy.“ Jap. ſtaw. 13, 3.

†7. Njejſu pak wſchitcy kſcheſcźenjo hižo pſchez kſchcźeńcu wěrni
měſchnicy?

Ně; kaž ſo we ſtarym zakonju woprawdźite měſchniſtwo pſchez cźěłne
ſpłodźenjo wot Aarona dale pſchepodawaſche, njepodawa ſo tež we nowym
zakonju hinak dale, hako pſchez duchowne ſpłodźenjo ſwjecźizny.

<pb n="204"/>

†8. Cžohodla praji dha ſwjaty Pětr, zo ſu wſchitcy kſcheſcźenjo
„kralowſke měſchniſtwo“? 1. Pětr. 2, 9.

Dokelž ſu wſchitcy pſchez kſchcźeńcu winowacźi, znutskowne abo duchowne
wopory (1. Pětr. 2, 5.) wěry, nadźije a luboſcźe, modlenja a
ſebjezaprěcźa Bohu woprowacź.

Z tutych ſłowow njeſcźěhuje, zo ſu wſchitcy kſcheſcźenjo woprawdźe
měſchnicy, runje kaž tež z nich njeſcźěhuje, zo ſu wſchitcy woprawdźe
kralojo. Tež we ſtarym zakonju rjekny Bóh k Iſraelitam: „Wy budźecźe mi
měſchniſke kraleſtwo“; a tola bě tehdom woſebite měſchniſtwo, kotrež
ſame woprowacź ſmědźeſche. Khoſtanjo krala Oziaſa. 2. Khrón. 26.

9. Schtó móže ſakrament měſchniſkeje ſwjecźizny płacźiwje wudźělecź?

Jenož biſkopja, kotſiž ſu móc k tomu pſchez woſebitu ſwjecźiznu
(biſkopſku ſwjecźiznu) dóſtali.

*10. Schto je biſkopſka ſwjecźizna?

To je ſwjecźizna, pſchez kotruž ſo wyſchſchoměſchniſka móc, biſkopſkomu
zaſtojnſtwej ſłuſchaca, a woſebita hnada, tute zaſtojnſtwo prawje
zaſtaracź, wudźěluje.

Dokelž nichtó hinak měſchnik bycź njemóže, hako pſchez měſchniſku
ſwjecźiznu, tuta pak jenož wot biſkopa płacźiwje ſo wudźěla, kotryž je
tule móc, ju wudźělecź, zaſy wot jenoho prawje ſwjecźenoho biſkopa
dóſtał, doſahuje zawěrno měſchniſtwo pſchez njepſchetorhnjeny rjad
prawje ſwjecźenych biſkopow hacž k japoſchtołam, kotrymž je Khryſtus ſam
měſchniſku a biſkopſku móc za nich a za jich naſtupnikow wudźělił.

11. Njemóža ſwětne wyſchnoſcźe abo kſcheſcźanſke woſady tež duchownu móc
wudźělecź?

Ně; njemóža žanu duchownu móc wudźělecź, dokelž ſame žanu nimaja.

Tohodla praji koncil we Triencźe (poſedź. 23, kap. 4.), „zo wſchitcy,
kotſiž jenož wot ludu, abo wot ſwětneje mocy a wyſchnoſcźe powołani a
poſtajeni, tajke duchownſke ſłužby zaſtacź ſo pozběhuja, a kotſiž ze
ſamſneje zwažniwoſcźe je na ſo wozmu, ſo nimaja za ſłužownikow cyrkwje
dźeržecź; ale za paduchow a mordarjow, kotſiž njejſu z durjemi nuts
ſchli.“ Jan 10, 1. 2.

12. Móže ſo mèſchniſka ſwjecźizna tež zaſy zhubicż?

Měſchniſka ſwjecźizna njemóže ſo zhubicź, kaž ſo kſchcźeńca ženje
njezhubi, dokelž duſchi woſtawace znamjo zacźiſchcźi.

Potajkim njemóže ſo měſchnikej abo biſkopej wzacź ani móc ſwjecźizny,
abo móc, khlěb a wino do Jězuſowoho cźěła a krewje pſchewobrocźecź, a
woprowacź a poſlednje wolijowanjo wudźělecź, — ani móc firmowacź a
měſchnikow ſwjecźicź; tola pak móc, hrěchi we ſakramencźe pokuty
wodawacź, dokelž k płacżiwomu wudźělenju ſakramenta pokuty ſo tež žada
wupóſłanjo a połnomóc wot prawoho duchownoho wyſchſchoho. (Pſchir. ſtr.
187. pſchiſpomnjenjo k praſch. 7.) Tohodla wobkhowaja tež biſkopja a
měſchnicy wotſchcźěpjeneje grichiſkeje cyrkwje, a wſchitcy, kotſiž ſu
hdy wot katholſkeje cyrkwje wotpanyli, móc ſwjecźizny, kotruž ſu prjedy
wot <pb n="205"/>katholſkeje cyrkwje dóſtali; wſchitka druha duchowna
móc pak, dokelž wot japoſchtołſkoho wupóſłanja wotwiſuje a wot wjeŕcha
katholſkeje cyrkwje wukhadźa, pſcheſtanje pſchez wotdźělenjo wot
cyrkwje.

13. Su pódla měſchniſkeje a biſkopſkeje ſwjecźizny tež hiſchcźe druhe
duchownſke ſwjecźizny?

Jich je hiſchcźe wjacy, kotrež hako pſchihotowanjo k měſchniſkej
ſwjecźiznje ſłuža.

*14. Kotre ſu tute druhe duchownſke ſwjecźizny?

1) Schtyri nižſche ſwjecźizny, kotrež prawo k wſchelakim wobſtaranjam
pſchi Božich ſłužbach dawaja;

2) ſwjecźizna ſubdiakonow, kotſiž maja měſchnikej pſchi wołtarju pomocni
bycź;

3) ſwjecźizna diakonow, kotſiž měſchnikej pſchi wołtarju najbližſchu
ſłužbu cžinja, jomu tež pomhaja kſchcźicź, prědowacź, a ſwjate
woprawjenjo wudźělecź.

15. Schtó móže a ma měſchnik bycź?

Jenož tón, kotryž je wot Boha k tomu powołany.

Starſchi, kotſiž ſwoje dźěcźi jenož cžaſnoho wužitka dla k duchownſtwu
nuzuja, pſchehrěſcha ſo cźežcy, a maja pſched Bohom wſchitke zrudne
ſcźěhwki zamołwjecź.

*16. Schto maja wěriwi cžinicź, zo bychu doſtojnych měſchnikow a
duſchipaſtyrjow dóſtali?

Wſchitcy maja Boha cžaſto a nutrnje wo to proſycź; ale tež pſchez
luboſcź k cyrkwi a cžeſcźowanjo duchownſtwa tuteje hnady ſo hódnych
ſcžinicź.

„Proſchcźe knjeza žnjow, zo by dźěłacźerjow póſłał do ſwojich žnjow.“
Mat. 9, 38.

Wucžba. Wopokazuj ſtajnje měſchnikej, hako naměſtnikej Božomu a
wudźělerjej joho potajnoſcźow, winowatu cžeſcź a podwolnoſcź;
widźiſch-li nad jenym cžłowjeſke wopacžnoſcźe a ſłaboſcźe, njepohórſchuj
ſo nad tym, ale dźerž a cžiṅ wſchitko, ſchtož tebi praji, po joho
ſkutkach pak njeſměſch cžinicź. Mat. 23, 3.

Wo mandźelſtwje.

*1. Schtó je mandźelſtwo załožił?

Bóh ſam je mandźelſtwo załožił, hdyž je Hadamej we paradizu Jěwu za žonu
dał, zo byſchtaj wobaj bohabojaznje, a we ſwěrnej, njerozdźělomnej
luboſcźi hromadźe žiwaj byłoj.

<pb n="206"/>

*2. Zwoſta mandźelſtwo pſchecy pſchi ſwojim prěnjotnym zarjadowanju?

Ně; hdyž bě z hrěſchenjom cyłe cžłowjeſtwo wot Boha wotpanyło,
njedźeržeſche ſo tež mandźelſki zwjazk wjacy tak ſwjecźe, dóńž zbóžnik
njepſchińdźe, a mandźelſtwo nic jeno zaſy zarjadowa, kajkež bě je Bóh
załožił, ale tež k hódnoſcźi ſakramenta pozběhny.

*3. Schto cžinjeſche Khryſtus, zo by mandżelſtwo zaſy tak zarjadował,
kajkež bě je Bóh załožił?

Wón pſchiporucži, zo ma mandźelſtwo zaſy, kaž wot ſpocžatka, jenož mjez
jenym mužom a jenej žonu, a to hacž k ſmjercźi jenoho z njeju wobſtacź,
a ſtaji tohodla mandźelſkim ſwoje duchowne zjenocźenjo z cyrkwju za
pſchikład. Ef. 5.

„Mójzes je twjerdoſcźe waſcheje wutroby dla wam dowolił, ſwoje
mandźelſke wot ſo puſchcźicź; ale wot ſpocžatka njeběſche tak. Ja pak
wam praju, zo kotryžkuli ſwoju mandźelſku wot ſo puſchcźi, khiba
mandźelſtwołamanja dla, a ſebi druhu wozmje, łama mandźelſtwo; a ſchtóž
ſebi puſchcźenu wozmje, łama mandźelſtwo.“ Mat. 19, 8. a Luk. 16, 18.
Mark. 10, 11. 12.

*4. Njemóža dha mandźelſcy ženje wot ſo dźěleni bycź?

Duchowna wyſchnoſcź drje móže z wažnych winow dowolicź, zo ſtaj
mandźelſkaj wot ſo dźělenaj žiwaj; tola woſtanjetaj mandźelſkaj, a žadyn
z njeju njemóže pſchi žiwjenju druhoho płacźiwje do nowoho mandźelſtwa
ſtupicź.

„Tym, kotſiž ſu we mandźelſtwje zjenocźeni, njepſchikazuju ja, ale
Knjez, zo by žona wot muža njewoteſchła. By-li pak woteſchła, njech
woſtanje njewudata, abo njech ſo zjedna z mužom; tež muž njech žonu
njewopuſchcźi.“ 1. Kor. 7, 10. 11.

5. Z wotkel wěmy, zo je mandźelſtwo ſakrament?

1) Wucži to ſwjaty Pawoł, kotryž mandźelſtwo we cyrkwi „wulki ſakrament“
mjenuje; Ef. 5, 32.

Swjaty Pawoł wucži, zo dyrbja mandźelſcy mjez ſobu zjenocźeni bycź, kaž
ſtaj Khryſtus a joho cyrkej zjenocźenaj. Khryſtus a joho cyrkej pak
ſtejitaj we pſcheznaturſkim, hnadownym zwjazku; potajkim je mandźelſtwo
hnadowne, abo z njewidźomnej hnadu zjenocźene znamjo, to je ſakrament.

2) je cyrkej wot ſpocžatka tak wěriła a wucžiła, kaž ſo nic jeno ze
ſwjatych wótcow ſpóznawa, ale tež z wucžby tamnych ſektow, kotrež ſu ſo
we prěnich lětſtotkach wot nas dźěliłe.

6. Schto je potajkim mandźelſtwo we kſcheſcźanſkej cyrkwi?

Mandźelſtwo je ſakrament, pſchez kotryž dwě ſwobodnej woſobje, mužſki a
žónſka, ſo hromadu dawataj, a wot Boha <pb n="207"/>hnadu dóſtawataj, zo
byſchtaj winowatoſcźe mandźelſtwa hacž do ſmjercźe ſwěrnje dopjelnjałoj.

7. Kak dóſtawa ſo tónle ſakrament?

Slubjenaj wuprajitaj pſched ſwojim fararjom a dwěmaj ſwědkomaj, zo ſo
hromadu dawataj, na cžož měſchnik jeju zwjazk žohnuje.

Druhi měſchnik ſmě jenož tehdom mandźelſki zwjazk wobkrucźicź, hdyž je
wot fararja njewjeſty abo wot biſkopa połnomóc dóſtał.

8. Kajke winowatoſcźe mataj mandźelſkaj?

Dyrbitaj 1) luboſcź mjez Khryſtuſom a joho cyrkwju ſebi za pſchikład
wzacż, a mjez ſobu we pſchezjenoſcźi a mandźelſkej ſwěrje žiwaj bycź,
dóńž ſmjercź jeju njedźěli;

2) mjez ſobu k bohabojaznomu žiwjenju ſo nawjedowacź;

„Cžeſtne budź mandźelſtwo we wſchitkim; pſchetož kurwarjow a
mandźelſtwołamarjow budźe Bóh ſudźicź.“ Hebr. 13, 4.

3) ſwoje dźěcźi we bohabojoſcźi hromadźe wocźahnycź, a žanu cželedż we
domje njecźeŕpjecź, kotraž by njewinowatoſcźi jeju dźěcżi ſtraſchna
była;

4) muž ma ze ſwojej žonu pſchecźelnje wobkhadżecż, ju žiwicź a
wothladacź; žona ma muža we wſchim, ſchtož je prawe a cžeſtne,
poſłuchacź, a domjace naležnoſcźe ſwědomicźe wobſtaracź.

„Kaž je cyrkej Khryſtuſej poddata, tak tež njech ſu žony ſwojim mužam we
wſchitkim“; t. r. ſchtož je prawe a cžeſtne. „Mužojo, lubujcźe ſwoje
žony, kaž je tež Khryſtus cyrkej lubował, a ſebje ſamoho za nju podał.
... Ženje njeje nichtó ſwoje mjaſo hidźił, ale žiwi a wothladuje je, kaž
tež Khryſtus cyrkej.“ Ef. 5, 24—29.

†9. Schto maja mandźelſcy wopomnicź, hdyž ſu wabjeni k złamanju
mandźelſkeje ſwěry?

Zo ze złamanjom mandźelſtwa 1) ſwjatocžny zwjazk złamaja, kotryž ſu
pſched Bohom a cyrkwju wobzankli;

2) najſwjecźiſchi zwjazk roztorhnu, kotryž po Božim zarjadowanju
cžłowjeſtwo zjenocźuje a wjaza;

3) domjacy měr ſkaža, dobromu wocźehnjenju dźěcźi zadżewaja, a zbožo
cyłeje ſwójby zanicžeja;

4) ſo ſtrachej wuſtajeja, zo bychu do hańby a hubjeńſtwa, a z tym do
wſchěch hrěchow a złóſcźow panycź móhli, haj zo bychu wot Boha ſamoho
ſurowje khoſtani a ſkóncžnje cyle zacźiſnjeni byli.

„Mandźelſtwołamaŕ zahubja ſwoje žiwjenjo, hromadżi ſebi njecžeſcź a
haṅbu, a joho wohaṅbjenjo ſo njewotſtroni.“ Pſchiſł. 6, 32. 33.

<pb n="208"/>

We ſtarym zakonju bu mandźelſtwołamaŕſtwo po porucžnoſcźi Božej ze
ſmjercźu, a pſchi ſpocžatku kſcheſcźanſtwa z wjelelětnej zjawnej pokutu
khoſtane, kaž zamordowanjo. — Hrěch a khoſtanjo krala Davida.

*10. Schto maja wjedźecź, kotſiž chcedźa do mandźelſtwa ſtupicź?

1) Njeſmědźa ſo lohkomyſlnje ſlubicź;

2) dyrbja doſcź rozwucženi a bjez mandźelſkich zadźewkow bycź;

3) dyrbja po ſlubje njewinowacźe žiwi bycź, a njeſmědźa myſlicź, zo je
jim nětko wjacy ſwobodnoſcźe abo hromadźebydlenjo dowolene;

4) dyrbja z cžiſtym bohuſpodobnym wotpohladanjom do mandźelſtwa ſtupicź;
a

5) pſched wěrowanjom hódnje k ſpowjedźi a k woprawjenju hicź.

„Smy dźěcźi ſwjatych, a njemóžemy ſo tak zjenocźicź, kaž pohanjo, kotſiž
Boha njeznaja.“ Tob. 8, 5.

Pſchikład Sary, kotraž móžeſche Bohu prajicź: „Wěſch, Knježe, zo ſwoju
wutrobu cžiſtu wobkhowach pſched wſchitkej požadoſcźu. Ženje njeměſchach
ſo mjez ſamopaſchnych, a njemějach dźěla z tymi, kotſiž we
lohkomyſlnoſcźi khodźa. Muža pſchizwolich ſebi wzacź we twojej bojoſcźi,
a nic ze ſwojeje požadoſcźe.“ Tob. 3, 16—18.

†11. Kotſi ſlubja ſo lohkomyſlnje?

1) Wſchitcy, kotſiž pſched tym Boha njeproſcha, a na joho wolu, ani na
radu ſwojeju ſtarſcheju, ani na zbóžnoſcź ſamſneje duſche njekedźbuja;
Pſchiſł. 19, 14.

2) kotſiž pſchi ſwojim wuzwolenju mjenje na nabožniſtwo a póccźiwoſcź,
dyžli na cžaſny wužitk a t. d. hladaja;

3) kotſiž ſebi prjedy njepſchekładu, hacž budźa tak cźežke winowatoſcźe
mandźelſtwa dopjelnicź móc.

Muž dyrbi žonu a dźěcźi zežiwicź móc, njeſmě njewěriwy, hracžk, picžk,
zwadnik, zakliwaŕ a t. d. bycź. Žona njeſmě njehaṅbita, horda, pyſchna,
ſwojohłowna bycź, ale dyrbi haṅbicźiwa, pobožna, pſchiſtojna, pilna a
domjaca bycź. Wobaj mataj póccźiwaj, derje nazhonjenaj a we nabožniſtwje
wozwucženaj bycź, zo byſchtaj ſwoje dźěcźi kſcheſcźanſcy wocźahnycź
mohłoj.

12. Dyrbi ſo ſlubjenjo mandźelſtwa dźeržecź?

Haj, pod cźežkim hrěchom; khiba ſo wobaj dobrowólnje wot ſlubjenja
wotſtupitaj, abo zo ma jedyn z woſebitych winow prawo wotſtupicź, ſchtož
ma duchowna wyſchnoſcź rozſudźicź.

13. Kak pſchehrěſcha ſo cźi, kotſiž z njecžiſtym wotpohladanjom, abo we
hrěſche ſakrament mandźelſtwa dóſtanu?

Wobeńdu boharubjenſtwo, a ſcžinja ſo tohodla wſchitkich bójſkich hnadow
a žohnowanjow njehódnych.

<pb n="209"/>

14. Kak wſchelake ſu zadźewki mandźelſtwa?

Dwoje: 1) tajke, kotrež mandźelſtwo njedowolene cžinja, k pſchikł.
zakazany cžas, jednory ſlub cžiſtoty, ſlub mandźelſtwa z druhej woſobu a
t. d.;

2) tajke, kotrež je tež njepłacźiwe cžinja, k pſchikł. krejne
pſchecźelſtwo a ſwakowſtwo hacž ze ſchtwórtym ſtawom, duchowne
pſchecżelſtwo, ſwjatocžny ſlub cžiſtoty, njekſcheſcźanſke nabožniſtwo
jenoho ſlubjeneju; tež hdyž je ſo mandźelſtwo hinak wobzankło, hacž we
pſchitomnoſcźi pſchiſłuſchnoho fararja abo joho połnomócnika a k
najmjeńſchomu dweju ſwědkow a t. d.

Zo bychu ſo zadźewki mandźelſtwa ſpóznałe, je radźomne, zo by ſo krótko
pſched wěrowanjom generalna ſpowjedź ſwěrnje wotpołožiła. Tohodla ſo tež
mandźelſke ſluby we cyrkwi zjawnje pſchipowjedaja. Kóždy, kotryž wo
někajkim zadźewku mandźelſtwa wě, je po ſwědomju winowaty, jón fararjej
wozjewicź.

15. Schto zrozemi ſo pod zakazanym cžaſom?

Cžas wot prěnjeje njedźele adventa hacž do dnja po ſwjedźenju tſjoch
kralow, a wot popjelneje ſrjedy hacž do póndźele po prěnjej njedźeli po
jutrach. Tehdom ſu wſchitke ſwjatocžne kwaſy wot cyrkwje zakazane.

We někotrych biſkopſtwach je poſtajene, zo ſo we tymle cžaſu žane
mandźelſtwo bjez woſebiteje biſkopſkeje dowolnoſcźe wobzanknycź njeſmě.
Ale tež, hdyž ſo to dowoli, ſu tola po powſchitkownej cyrkwinſkej kazni
kwaſne ſwjatocžnoſcźe, ſwjedźeṅſke hoſcźiny, zawjeſelenja a tohorunja
zakazane.

†16. Njemóža ſo zadźewki mandźelſtwa ženje wotſtronicź?

We někotrych, tola nic we wſchitkich móže cyrkej, hdyž ſu doſahace winy,
diſpens (pſchizwolenjo) wudźělicź, wo cžimž ma kóždy ze ſwojim
duſchipaſtyrjom wuradźecż.

Hacž we wěſtym padźe winy doſahaja, to dyrbi cyrkej rozſudźicź, kotraž
pſchizwolenjo wudźěla abo zapowje, a nic tón, kotryž je žada, a kotryž
ſo jara lohcy ze ſlepeje požadliwoſcźe moli. Zo dyrbja teſame wažne
bycź, ſcźěhuje hižo z pſchikaznje koncila we Tr. (poſedź. 24. kap. 5.):
„zo by we zadźewkach mandźelſtwa ſo ženje abo jenož z rědka
diſpenſirowało.“ Z leſcźu dobyte pſchizwolenjo, byrnje tež pſched
cžłowjekami płacźiło, je tola njepłacźiwe pſched Bohom.

17. Schto ma ſo wo měſchanych mandźelſtwach, t. r. mandźelſtwach mjez
katholſkimi a njekatholſkimi kſcheſcźanami dźeržecź?

Zo je cyrkej tajke mandźelſtwa pſchecy jenož njerady widźała, a zo jenož
pod wěſtymi wuměnjenjemi je dowola.

†18. Cžohodla cyrkej tajke mandźelſtwa njerady widźi?

1) Dokelž je katholſki dźěl we wulkej ſtraſchnoſcźi, zo by ſwoju wěru
zhubił, abo we njej woliwknył;

<pb n="210"/>

2) dokelž je katholſke wocźehnjenjo dźěcźi najbóle njedoſpołne, a huſto
njemóžne;

3) dokelž njekatholik mandźelſtwo ani za ſakrament ani za njerozdźělomne
njeſpóznaje, a tohodla po ſwojej wucžbje ſo zaſy dźělicź a ženicż móže,
ſchtož katholſkomu dźělej dowolene njeje;

4) dokelž runje tohodla tajke mandźelſtwo ženje to njeje, ſchtož
dyrbjało kóžde kſcheſcźanſke mandźelſtwo bycź, ſwěrna podobnoſcź
najnutrniſchoho, njerozdźělomnoho zjenocźenja Khryſtuſa z joho cyrkwju;
ſkóncžnje

5) dokelž zbožo mandźelſkoho zjenocźenja pſchede wſchim wot jenoſcźe we
wěrje wotwiſuje.

19. Kajke wuměnjenja žada cyrkej, hdyž měſchane mandźelſtwo pſchidawa?

1) Zo móže katholſki dźěl njezadźewany po ſwojej wěrje žiwy bycź; 2) zo
wón njekatholſkoho ſobumandźelſkoho k prawej cyrkwi na pucźu
pſcheſwědcženja wrócźicź ſo prócuje; 3) zo ſo wſchitke dźěcźi we
katholſkej wěrje wocźahnu. (Rozkazy bamžow Piuſa ♣VIII.,♠ Gregora
♣XVI.♠)

†20. Dyrbi cyrkej tele wuměnjenja žadacź?

Haj; hewak by za wěcžne zbožo ſwojich dźěcźi mało ſtaroſcżiwa była, abo
prěła, zo je jenicžcy wozbožaca cyrkej.

21. Njemóže potajkim ženje dowolene bycź, do měſchanoho mandźelſtwa
ſtupicź, jelizo pſched tym katholſke wocźehnjenjo wſchěch dźěcźi
zawěſcźene njeje?

Ně; pſchetož tajke mandźelſtwo by cźežke pſchehrěſchenjo na katholſkej
cyrkwi a na duchownym ſpomoženju nadżijomnych dźěcźi było; cžohoždla
cyrkej na žane waſchnjo k njomu ſwoju dowolnoſcż dacź njeſmě.

Starſchi pak, kotſiž do tajkoho mandźelſtwa ſwojoho dźěſcźa zwola, maja
dźěl na tymſamym hrěchu, a ſcźahnu cźežke zamołwjenjo pſched Bohom na
ſo.

Wucžba. Pſchi wuzwolenju žiwjenſkoho powołanja měj pſchede wſchim Boha a
zbóžnoſcź ſwojeje duſche we wocžomaj. Měniſch po ſwěrnym pſchekładźenju
do mandźelſtwa ſtupicź, pſchihotuj ſo k tomu z modlenjom, z dobrymi
ſkutkami, a woſebje z wěrnej generalnej ſpowjedźu, a njecžiṅ kaž tamni,
kotſiž z hrěchami a njekhmanſtwami poklecźo Bože na ſo ſcźahnu.

<pb n="211"/>

Wo ſakramentalijach abo ſwjecźeninach.

1. Schtȯ zrozemi ſo najbóle pod ſakramentalijemi?

Pod ſakramentalijemi zrozemi ſo 1) wſchitko, ſchtož cyrkej za Bože
ſłužby abo k naſchomu ſamſnomu pobožnomu wužiwanju ſwjecźi, kaž
ſwjecźena woda, wolij, ſól, khlěb, wino, bołminy;

2) tež wopſchiſahanja a žohnowanja cyrkwje.

2. Cžohodla mjenuja ſo tajke wěcy ſakramentalije?

Mjenuja ſo ſakramentalije, dokelž ſu ſakramentam podobne, hacž runje po
ſwojim bycźu a ſkutkowanju wot nich rozdźělne.

3. Kak rozeznawaja ſo ſakramentalije wot ſakramentow?

1) Sakramenty ſu wot Boha załožene, a ſkutkuja z mocu, wot Boha jim
ſpožcženej; ſakramentalije pak ſu wot cyrkwje poſtajene, a ſkutkuja
pſchez zaſtupowanjo a žohnowanjo cyrkwje.

2) Sakramenty ſkutkuja ſame ze ſebje, hdyž jenož ſami zadźewk
njeſtajamy; pola ſakramentalijow wotwiſuje pak ſkutkowanjo woſebje wot
pobožnoho zmyſlenja toho, kotryž je nałožuje.

3) Sakramenty ſkutkuja njepoſrědnje znutskowne ſwjatoſcźenjo;
ſakramentalije pak pſchinoſchuja z wudźělenjom pſchihotowacych hnadow k
tomu, a zakitaja tež pſched cžaſnymi njezbožemi.

4) Sakramenty ſu z cyła k zbóžnoſcźi trěbne, a wot Boha pſchikazane;
ſakramentalije pak ſu jenož wot cyrkwje, hako wužitne a ſpomožne,
radźene.

4. Cžohodla ſwjecźi cyrkej wěcy, kotrež k Božej ſłužbje ſłuſcheja?

Cyrkej ſwjecźi wſchitko, ſchtož k Božej ſłužbje ſłuſcha: temple,
wołtarje, zwony, měſchniſku draſtu a t. d., zo by tele wěcy ſwjatoſcźiła
a woſebje k Božej ſłužbje poſtajiła; 2) zo by je tež nam cžeſcźowne a
ſpomožne ſcžiniła. (Wopomnjecźo cyrkwjeſwjecźenja.)

„Wſchitko ſo ſwjecźi ze ſłowom Božim a modlenjom.“ 1. Tim. 4, 5. Tak
buchu hižo we ſtarym zakonju po Božej pſchikazni wołtaŕ a wſchitke k
Božej ſłužbje poſtajene ſudobja z wolijom žałbowane a ſwjecźene. 3.
Mójz. 8, 11.

5. Cžohodla ſwjecźi a žohnuje cyrkej tež khlěb, wino, płody zemje a t.
d.?

Cyrkej to cžini: 1) po pſchikładźe Khryſtuſa, kotryž tež khlěb a ryby
žohnowaſche; Luk. 9, 16.

<pb n="212"/>

2) zo by „tym, kiž Boha lubuja, wſchitko k dobromu ſłužiło“; Romſk. 8,
28.

3) zo by ſo na wſchitke ſtworjenja zemje Bože žohnowanjo wulinyło, kaž
je ſo poklecźo pſchez Hadamowy hrěch na wſchitke rozſchěriło. (1. Mójz.
3, 17. Romſk. 8, 20—22.)

Wot macźeŕnoho klina hacž do rowa pſchewodźa nas cyrkej z
njepſcheſtawacej luboſcźu a ſtaroſcźu, z modlenjom, tróſchtom, pomocu,
žohnowanjom; tež nad měſtom naſchoho wotpocžinka, — nad
pohrjebniſchcźom, nad rowom — wupraja ſwoje požohnowanjo.

6. Schto ma nas pohnuwacź, ſakramentalije pobožnje nałožecź?

Dopomnjecźo, zo mamy pſchez nje dźěl na modlenju a žohnowanju cyłeje
cyrkwje, we kotrejež mjenje měſchnik ſwjecźi a žohnuje.

Hdyž bu we ſtarym zakonju požohnowanjo patriarchow tak wyſoko wažene,
cźim wyſche mamy ſebi požohnowanjo cyrkwje wažicź, kotrejž je Khryſtus
njeſměrny pokład ſrědkow ſpomoženja a hnadow dowěrił.

7. Ma dha modlenjo cyrkwje woſebitu móc?

Haj, modlenjo cyrkwje ma woſebitu móc, 1) dokelž je wona cźěło
Khryſtuſowe, wot joho ducha wožiwjena a wjedźena;

2) dokelž je jeje modlenjo z modlitwu Jězuſa a joho ſwjatych zjenocźene.

8. Wo cžo proſy cyrkej najbóle, hdyž ſwjecźi a žohnuje?

Wona proſy wo wotwobrocźenjo Božich khoſtanjow, wo zakit pſched złym
njepſchecźelom, wo měr, žohnowanjo, ſpomoženjo cźěła a duſche a t. d.

Zo cyrkej pſchi wudźělenju ſwojoho požohnowanja a płodow ſwojoho
modlenja ſymboliſke znamjenja, woſebje znamjo kſchiža, a ſwjecźene wěcy,
kaž ſwjecźenu wodu, ſwjecźeny wolij, agnus dei, bołminy a t. d. trjeba,
njeſmě ſo nam dźiwno zdacź, dokelž chcyſche Bóh kaž we ſtarym tak we
nowym zakonju ze wſchelakimi znamjenjemi a wěcami cžłowjekam ſwoje hnady
a dobroty wudźělecź. Hl. 4. Mójz. 21, 9. Tob. 6, 8. a 11. 4. Kral. 5. a
13. Mark. 6, 13. a t. d.

9. Kak mamy ſwjecźenu wodu trjebacź?

Pobožny kſcheſcźan krepi ſo ze ſwjecźenej wodu, nic jeno hdyž do cyrkwje
zaſtupi abo ju wopuſchcźi, ale tež doma: pſchi ſtawanju a lěhanju, pſchi
wukhadźe z domu a pſchi domojpſchińdźenju a pſchi wſchelakich druhich
pſchiležnoſcźach; a proſy Boha pſchi tym, zo by pſchez Khryſtuſowu krej
pſchecy bóle wucžiſcźeny, a we wſchitkich ſtrachach za cźěło a duſchu
zakitany był.

<pb n="213"/>

10. Cžohodla ſo lud na wěſtych dnach pſched Božej ſłužbu ze ſwjecźenej
wodu wokrepja?

Dokelž mamy cžiſcźi a ſwjecźi pſched Boha ſtupicź, a k njomu ſo modlicź.

Wucžba. Njezacpěj modlenjo a žohnowanjo cyrkwje, ale waž ſebi a cžeſcźuj
je, a nałožej wot cyrkwje ſwjecźene wěcy, woſebje ſwjecźenu wodu, z
pſchiſłuſchnej cžeſcźownoſcźu a pobožnoſcźu.

Wo modlenju.

1. Schto rěka ſo modlicź?

So modlicź rěka: ſwoje myſle k Bohu pozběhnycź, zo bychmy joho khwalili,
abo ſo jomu dźakowali, abo joho wo hnadu proſyli; z toho ſu mjena:
khwalbna, dżakowna a próſtna modlitwa.

*2. Schto rěka Boha khwalicź?

To rěka nad Bohom ſo zwjeſelicź joho njeſkóncžnych doſpołnoſcźow dla, a
ſo tohodla k njomu modlicź.

Pſchikład Davida we pſalmach, tſjoch młodźencow we Babylonje, Dan. 3.
najzbóžniſcheje knježny, Luk. 1, 46. a t. d.

*3. Smy winowacźi Boha khwalicź?

Haj, k tomu ſmy ſtworjeni, a to budźe něhdy we njebjeſach naſche wěcžne
wobſtaranjo. Zjewj. 4.

„Cžeſcź Božu njech powjeda mój hort; a wſchitke mjaſo njech khwali joho
ſwjate mjeno wěcžnje, haj wěki na wěki.“ Pſ. 144, 21. „Spěwajcźe a
zradujcźe ſo w Bohu we ſwojich wutrobach.“ Ef. 5, 19.

*4. Dyrbimy ſo Bohu tež dźakowacź za joho dary?

Haj; pſchetož njedźak je žadławy, dźakownoſcź pak je najlěpſchi ſrědk,
nowe dobroty dóſtacź.

„We wſchitkim dźakujcźe ſo; pſchetož to je wola Boža we Khryſtuſu
Jězuſu.“ 1. Theſſ. 5, 18.

*5. Dyrbimy Boha tež proſycź wo joho dary?

„Proſchcźe“, praji Jězus Khryſtus ſam, „a wam budźe date; pytajcźe a
namakacże; kłapajcźe, a wam budźe wotewrjene.“ Luk. 11, 9.

6. Je modlenjo wſchitkim trěbne?

Wſchitkim, kiž maja rozom we doſahacej měrje, je modlenjo k zbóžnoſcźi
trěbne.

<pb n="214"/>

7. Cžohodla je modlenjo wſchitkim trěbne?

Dokelž je Bóh to pſchikazał, a my bjez njoho trěbne hnady njedóſtawamy,
zo bychmy we dobrym hacž do kónca wobſtajni byli.

*8. Ale njewě dha Bóh hižo, ſchto trjebamy?

Zawěſcźe; ale my ſo njemodlimy, zo bychmy Bohu hakle prajili, ſchto
trjebamy, ale zo bychmy joho hako dawacźerja wſchoho dobroho
pſchipóznawali, ſwoju wotwiſnoſcź wot njoho wozjewjeli, a z tym joho
darow ſo hódni cžinili.

9. Kotre ſu najwoſebniſche płody modlenja?

Modlenjo 1) zjenocźa z Bohom, 2) cžini njebjeſcy zmyſlenych, 3) dawa móc
pſchecźiwo złomu, 4) poſylnja a pohnuwa k dobromu, 5) tróſchtuje we
zrudobje, 6) wuproſy pomoc we nuzy a hnadu wobſtajnoſcźe hacž k
ſmjercźi.

Pſchikł. 2. Mójzes, 17. 11. Samuel, 1. Kral. 12, 18. Judith, 9. a t. d.
Eſther 14. a t. d. Makkabejſcy, 2. Makk. 15, 27. prěni kſcheſcźenjo,
hdyž bě Pětr jaty. Jap. ſtaw. 12, 5.

10. Kak mamy ſo modlicź, zo bychmy tele płody dóſtali?

Dyrbimy ſo modlicź 1) z pobožnoſcźu, 2) z ponižnoſcźu, 3) z dowěru, 4) z
podacźom do Božeje wole, 5) z wobſtajnoſcźu.

11. Hdy modlimy ſo pobožnje?

Hdyž ſo z wutroby modlimy, a wſchitkich rozpjerſchacych myſlow po
móžnoſcźi ſo zdalujemy.

„Tónle lud cžeſcźi mje z hubomaj; jich wutroba pak je daloko wote mnje.“
Mat. 15, 8.

*12. Su wſchitke rozpjerſchenja mjez modlenjom hrěſchne?

Su hrěſchne, hdyž ſmy ſami na nich wina, abo hdyž je dobrowólnje
pſchipuſchcźimy; wobaramy-li pak ſo jich, rozmnožeja naſchu
zaſłužbnoſcź.

13. Schto mamy cžinicź, zo bychmy mjenje rozpjerſchenjow měli?

Mamy pſched modlenjom wſchitke ſwětne myſle po móžnoſcźi wotehnacź, a
ſebi Boha, wſchudźompſchitomnoho, prawje žiwje pſchedſtajecź.

„Pſched modlenjom pſchihotuj ſwoju wutrobu, a nochcył bycź cžłowjek, kiž
Boha ſpytuje.“ Sir. 18, 23.

14. Hdy modlimy ſo z ponižnoſcźu?

Hdyž ſo ze žiwym ſpóznacźom ſwojeje ſłaboſcźe a njehódnoſcźe modlimy.

<pb n="215"/>

„Modlitwa ſo ponižacoho pſcheńdźe mrócžele.“ Sir. 35, 21. Fariſej a
cłonik. Luk. 18.

15. Hdy modlimy ſo z dowěru?

Hdyž ſo dowěrnje nadźijamy, zo Bóh naſchu modlitwu wuſłyſchi, jelizo to
k joho cžeſcźi a k naſchej zbóžnoſcźi ſłuži.

„Njech pak ſo modli we dowěrje, we nicžim njedwělowajo; pſchetož kiž
dwěluje, je podobny žołmje morja, kotraž z wětrom naſtanje a ſo wokoło
honi: duž njech ſebi njemyſli tajki cžłowjek, zo něſchto wot Knjeza
dóſtanje.“ Jak. 1, 6. 7.

16. Cžohodla ſměmy tajku wěſtu nadźiju měcź?

Dokelž Bóh nam wſchitko dobre dacź móže, a Jězuſa dla tež woprawdźe dacź
chce, kaž naſch zbóžnik ſam wobkrucźa: „Zawěrno, zawěrno praju wam:
budźecźe-li Wótca we mojim mjenje něſchto proſycź, da wam.“ Jan 16, 23.
Pſchir. Mark. 11, 23. 24.

17. Cžohodla pak njedóſtanjemy pſchecy, wo cžož proſymy?

1) Dokelž ſo prawje njemodlimy, 2) dokelž to, ſchtož žadamy, nam
ſpomožne njeje, abo 3) dokelž we modlenju wobſtajni njejſmy; tohodla
dyrbimy ſo tež z bohupodacźom a z wobſtajnoſcźu modlicź.

18. Hdy modlimy ſo z bohupodacźom?

Hdyž Bohu zawoſtajamy, hdy a kak chce nas wuſłyſchecź.

„Wótcže, nic moja, ale twoja wola ſo ſtaṅ!“ Luk. 22, 42.

19. Hdy je naſche modlenjo wobſtajne?

Hdyž njewuſtawamy ſo modlicź, hacž runje njejſmy hnydom wuſłyſcheni, ale
cźim pilniſcho ſo dale modlimy.

Pſchikład Kananejſkeje žony. Mat. 15. Pſchirunanjo wo pſchecźelu, kotryž
wo tſi khlěby proſcheſche. Luk. 11, 5—10.

20. Dyrbimy pſchi modlenju pſchecy wěſte ſłowa trjebacź?

To ſtanje ſo jenož pſchi hortnym modlenju; tola móžemy tež jenož
znutskownje ſo modlicź abo rozpominacź.

21. We cžim wobſteji rozpominanjo?

We tym, zo žiwjenjo a cźeŕpjenjo Jězuſowe, bójſke doſpołnoſcźe abo druhe
wěrnoſcźe wěry pſchi ſebi rozmyſlamy, zo bychmy we ſwojej wutrobje
pobožne pohnuwanja, woſebje pak dobre wotmyſlenja a krute pſchedewzacźa
wubudźeli.

22. Hdy mamy ſo modlicź?

Khryſtus praji, „zo mamy pſchecy ſo modlicź, a njewuſtawacź.“ Luk. 18,
1.

<pb n="216"/>

23. Kak je móžno, pſchecy ſo modlicź?

Pſchecy ſo modlimy, hdyž cžaſcźiſcho wutrobu a myſle k Bohu pozběhujemy,
a jomu wſchitke dźěła, cźeŕpjenja a wjeſela woprujemy. Tola mamy we
wěſtych cžaſach hiſchcże woſebje ſo modlicź.

24. Hdy mamy hiſchcźe woſebje ſo modlicź?

1) We ſpytowanjach, wažnych naležnoſcźach, potajnych a zjawnych
cźěſnoſcźach; 2) rano a wjecžor, pſched jědźu a po njej, hdyž klakanjo
bije, abo hdyž ſmy we cyrkwi.

25. Cžohodla mamy woſebje we cyrkwi ſo modlicź?

Dokelž je cyrkej pſchede wſchim dom Boži a dom modlenja, hdźež ma nas
wſchitko, ſchtož widźimy a ſłyſchimy, k rozpominanju bójſkich wěcow
pozběhnycź.

26. Za koho mamy ſo modlicź?

Mamy za wſchitkich cžłowjekow ſo modlicź: za žiwych a wotemrjetych,
pſchecźelow a njepſchecźelow, woſebje za ſtarſchich, bratrow a ſotry,
dobrocźerjow, duchowne a ſwětne wyſchnoſcźe, za błudnowěriwych a
njewěriwych.

„Tohodla napominam pſched wſchitkim, zo bychu ſo próſtwy, modlenja,
zaſtupowanja, dźakprajenja ſtałe za wſchitkich cžłowjekow, za kralow a
za wſchitke wyſchnoſcźe, zo bychmy měrne a pokojne žiwjenjo wjedli we
wſchitkej pobožnoſcźi a póccźiwoſcźi.“ 1. Tim. 2, 1. 2.

Wucžba. Dopomṅ ſo, kak zbožowny ſy, zo móžeſch, khuda wacžka zemje, z
Bohom, najwyſchſchim, kaž dźěcźo ze ſwojim nanom rycžecź. Modl ſo huſto
a rady, a pſchecy, doma kaž we cyrkwi, z móžnej pobožnoſcźu.

§ 1. Wo wótcženaſchu.

27. Kotra je najwoſebniſcha modlitwa?

Najwoſebniſcha modlitwa je wótcženaſch abo pacźeŕ Knjeza.

28. Cžohodla mjenuje ſo wótcženaſch pacźeŕ Knjeza?

Dokelž je Khryſtus tón knjez jón nas wucžił a ſo modlicź pſchikazał.
Mat. 6, 9—13.

29. Z cžoho wobſteji wótcženaſch?

Ze zarycže a ſydom próſtwow.

30. Kak rěka zarycž?

„Wótcže naſch, kiž ſy we njebjeſach.“

<pb n="217"/>

31. Na cžo dopomnja nas ſłowo wótcže?

Zo je Bóh naſch wótc, tak dobrocżiwy a cžeſcźenja hódny, kaž žadyn wótc
abo nan cyłoho ſwěta, a zo mamy tohodla z dźěcźowſkej pokornoſcźu,
luboſcźu a dowěru k njomu ſo modlicź.

32. Cžohodla prajimy: wótcže naſch, a nic wótcže mój?

Dokelž je Bóh wótc wſchitkich cžłowjekow, a tohodla my wſchitcy kaž
bratſja wutrobnje ſo lubowacź, a jedyn za druhoho ſo modlicż mamy. Mal.
2, 10.

33. Cžohodla pſchiſtajamy: „kiž ſy w njebjeſach“?

Zo bychmy ſo dopomnili, 1) zo je Bóh wſchudźompſchitomny, tola woſebje
we njebjeſach bydli, hdźež budźemy joho něhdy wot woblicža k woblicžu
widźecź; 1. Kor. 13, 12.

2) zo ſmy na zemi jenož cuzbnicy a zo mamy we njebjeſach prawu wótcžinu;

3) zo dyrbimy pſchi modlenju ſwoje myſle wot zeḿſkoho wottorhnycź, a k
njebju pozběhnycź.

34. Wo cžo prȯſymy we prěnjej próſtwje: „Swjatoſcźene budż twoje mjeno“?

My proſymy, zo mjeno Bože ſo ženje wonjecžeſcźiło abo haniło njeby, ale
zo by Bóh wot nas a wot wſchitkich cžłowjekow prawje ſpóznaty, lubowany
a cžeſcźeny był.

*35. Cžohodla je to prěnja próſtwa?

Dokelž dyrbi nam cžeſcź a khwalba Božo wyſche wſchoho hicź.

36. Wo cžo proſymy we druhej próſtwje: „Pſchińdź k nam twoje kraleſtwo“?

1) Zo by cyrkej, kraleſtwo Bože na zemi, ſo pſchecy dale rozſchěrjała;

2) zo by kraleſtwo bójſkeje hnady a luboſcźe nětko do naſcheje wutroby
zaſtupiło;

3) zo bychmy po tutym žiwjenju wſchitcy do njebjeſkoho kraleſtwa
pſchiſchli.

37. Schto je wopſchijecźo tſecźeje próſtwy: „Twoja wola ſo ſtań, kaž na
njebju, tak tež na zemi“?

1) Proſymy, zo bychmy my a wſchitcy cžłowjekowje na zemi wolu Božu tak
ſwěrnje a wjeſele dopjelnjeli, kaž to jandźelojo a ſwjecźi w njebjeſach
cžinja;

<pb n="218"/>

2) wuznawamy, zo ſo ſwjatej woli Božej we wſchitkim podcźiſnjemy.

38. Schto proſymy we ſchtwórtej próſtwje: „Naſch wſchědny khlěb daj nam
dźens“?

Proſymy, zo by nam Bóh dacź chcył, ſchtož wſchědnje za cźěło a duſchu
trjebamy.

39. Cžohodla kaza nam Khryſtus jenož wo wſchědny khlěb proſycź?

Chce nas wucžicź, zo mamy jenož wo trěbne, nic wo bohatſtwo a nad
potrěbnoſcź žadacź.

„Hdyž mamy cyrobu a woblecženjo, budźmy ſpokojni.“ 1. Tim. 6, 8.

40. Wo cžo proſymy we pjatej próſtwje: „A wodaj nam naſche winy, kaž tež
my wodawamy naſchim winikam“?

Zo by nam Bóh naſche hrěchi tak wodacź chcył, kaž my tym wodawamy,
kotſiž nas rozhněwaja.

41. Smědźa cźi, kiž njewodadźa, ſo tež wodacźa nadźijecź?

Ně; wotſudźa wjele wjacy ſebje ſamych, hdyžkuli wótcženaſch ſo modla.

„Spuſchcź ſwojomu bližſchomu, kotryž tebi ſchkodźi: a potom wodadźa ſo
tebi, hdyž proſyſch, twoje hrěchi.“ Sir. 28, 2.

42. Wo cžo proſymy we ſcheſtej próſtwje: „A njewjedź nas do ſpytowanja“?

Zo by Bóh wſchitke wabjenja a ſtrachi hrěcha wot nas wotwobrocźił, abo
nam tola mócnu hnadu dał, zo bychmy je pſchewinyli.

43. Schtó ſpytuje nas k hrěchej?

1) Naſche ſamſne mjaſo abo zła požadoſcź; „pſchetož mjaſo požaduje
pſchecźiwo duchej“; Gal. 5, 17.

2) ſwět, t. r. joho prózna pycha, joho złe pſchikłady a nahlady;

3) djaboł, kotryž „khodżi wokoło kaž rujacy law a pyta, koho by
póžrjeł.“ 1. Pětr. 5, 8.

44. Cžohodla pſchidawa Bóh, zo ſmy ſpytowami?

1) Zo by nas we ponižnoſcźi zwucžował;

„Zo mje wulkoſcź zjewjenjow njeby pozběhnyła, je mi date wabjenjo mojoho
mjaſa, jandźel djaboła, kiž mje z pjaſcźemi bije.“ 2. Kor. 12, 7.

<pb n="219"/>

2) zo by naſchu ſwěru pruhował, abo njeſwěru khoſtał;

„Knjez was ſpytuje, zo by ſo pokazało, hacž joho lubujecźe abo nic.“ 5.
Mójz. 13, 3.

3) zo by naſchu horliwoſcź we póccźiwoſcźach a naſche zaſłužby
rozmnožił.

„Zbóžny je muž, kiž wutraje ſpytowanjo; pſchetož hdyž je wobſtał,
dóſtanje krónu žiwjenja, kotruž je Knjez tym ſlubił, kotſiž joho
lubuja.“ Jak. 1, 12.

*45. Je kóžde ſpytowanjo hnydom hrěch?

Spytowanjo njeje hiſchcźe hrěch; ale hrěch je, ſo lohkomyſlnje
ſpytowanjam wuſtajecź, abo do nich zwolicź.

Khryſtus ſam chcyſche k naſchomu tróſchtej a powucženju wot djaboła
ſpytowany bycź. Mat. 4.

46. Schto dyrbimy cžinicź, zo do ſpytowanjow njezwolimy?

Dyrbimy woſebje kedźbowacź a ſo modlicź, kaž Khryſtus praji: „Kedżbujcźe
a modlcźe ſo, zo byſchcźe do ſpytowanja njepanyli.“ Mat. 26, 41.

47. Wo cžo proſymy we ſedmej próſtwje: „Ale wumož nas wot złoho“?

Zo cheył nas Bóh pſched wſchitkim złym duſche a cźěła zakitacź, woſebje
pſched hrěchom a wěcžnym zatamanjom.

48. Cžohodla pſchiſtajamy: „Amen“, abo „njech ſo ſtanje“?

Chcemy z tym nutrnu žadoſcź a dowěru wuprajicź, zo budźemy wuſłyſcheni.

Wucžba. Modl ſo pacźeŕ Knjeza pſchecy z pokornej kedżbnoſcźu, ſo
dopomnjejo, zo ſmy jón wot naſchoho bójſkoho wumožnika ſamoho dóſtali.

§ 2. Wo jandźelſkim powitanju.

49. Kotra modlitwa je najbóle po wótcženaſchu wſchědna modlitwa
katholſkoho kſcheſcźana?

Modlitwa k cžeſcźi macźerje Božeje, kotruž jandźelſke powitanjo abo
„Strowa-ſy-Marija“ mjenujemy.

50. Cžohodla pſchiſtajamy wótcženaſchej jandźelſke powitanjo?

Zo by najzbóžniſcha macź Boža naſchu ſłabu modlitwu ze ſwojej mócnej
zaſtupnej próſtwu pola ſwojoho bójſkoho ſyna podpjerała.

51. Z kak wjele dźělow wobſteji jandźelſke powitanjo?

Z dweju: z khwalbneje a próſtneje modlitwy.

<pb n="220"/>

52. Z cžoho wobſteji khwalbna modlitwa?

1) Ze ſłowow arcjandźela Gabriela: „Strowa ſy, (Marija), hnady połna,
tón Knjez je z tobu, žohnowana ſy mjez žónſkimi;“

2) ze ſłowow ſwjateje Hilžbjety: „A žohnowany je płód twojoho žiwota“, k
cžomuž hiſchcźe mjeno Jězus Khryſtus pſchiſtajamy.

53. Hdy je arcjandźel Gabriel tele ſłowa prajił?

Hdyž najzbóžniſchej knježnje Mariji póſelſtwo pſchinjeſe, zo budźe macź
Boža. Luk. 1, 28.

54. Hdy je Hilžbjeta ſpomnjene ſłowa prajiła?

Hdyž Marija pſchez hory pſchińdźe, zo by ſwoju cźetu Hilžbjetu
domapytała. Luk. 1, 42.

55. Cžohodla prajimy k Mariji: „Hnady połna“?

Dokelž bě Marija 1) hižo pſched ſwojim narodom z hnadami napjelnjena, 2)
dokelž je na hnadach pſchecy pſchibjerała, a 3) załožerja hnadow
porodźiła.

56. Cžohodla prajimy: „Tón Knjez je z tobu“?

Dokelž Bóh na cyle wurjadne waſchnjo z najzbóžniſchej knježnu Mariju je,
cžohoždla wona ze wſchim prawom wuzwolena dźowka njebjeſkoho wótca,
woprawdźita macź bójſkoho ſyna, a najcžiſcźiſcha njewjeſta Ducha
ſwjatoho rěka.

57. Schto praji khwalbne ſłowo: „Žohnowana ſy mjez žónſkimi“?

Zo je Marija najzbóžniſcha ſwojoho ſplaha:

1) dokelž bu pſched wſchitkimi hako macź Boža wuzwolena;

2) dokelž je jenicžka macź a ſobu knježna, a

3) dokelž je prěnja žónſka ſwětej poklecźo, Marija pak žohnowanjo
pſchinjeſła.

58. Cžohodla pſchiſtajamy: „Žohnowany je płód twojoho žiwota: Jězus
Khryſtus“?

Zo bychmy wuprajili, zo je cžeſcźowanjo Marije wot cžeſcźowanja
Khryſtuſa njedźělomne, a zo macźeŕ ſyna dla khwalimy.

59. Z cžoho wobſteji próſtna modlitwa?

Ze ſłowow, kotrež je cyrkej pſchiſtajiła: „Swjata Marija, macźeŕ Boža!
proſch za nas hrěſchnikow, nětk a we hodżinje naſcheje ſmjercźe. Amen.“

<pb n="221"/>

60. K cžomu je cyrkej tele ſłowa pſchiſtajiła?

1) Zo bychmy z nimi pſched cyłym ſwětom wuznali, zo je Marija woprawdźe
macż Boža; 2) zo bychmy ju wo pomoc we wſchitkich naležnoſcźach a
woſebje wo zbóžnu ſmjercź huſcźiſcho proſyli.

*61. Cžohodla dyrbimy huſcźiſcho wo zbóžnu ſmjercź proſycź?

Dokelž 1) wot ſmjercźe naſche wěcžne zbožo wotwiſuje; 2) dokelž je we
njej ſpytowanjo najbóle ſylniſche a ſtraſchniſche; 3) dokelž je
wobſtajnoſcź we dobrym hacž do kónca žiwjenja woſebita wulka hnada, wo
kotruž mamy njepſcheſtawajcy proſycź. Konc. we Tr. poſedź. 6. kan. 6.
22.

62. Zamoži najzbóžniſcha knježna wjele pola Boha?

Zawěſcźe! Nihdy njebu ſłyſchane, zo by wot Boha wopuſchcźeny był,
ſchtóžkuli je k Mariji ſwój wucźek wzał, a ju z wěrnej pobožnoſcźu wo
zaſtupnu próſtwu proſył. Swjaty Bernard.

63. Schto modlimy ſo, hdyž rano, pſchipołdnju a wjecžor klakanjo bije?

„Jandźel toho Knjeza pſchinjeſe Mariji póſelſtwo, a wona je podjała wot
ſwjatoho Ducha. Strowa ſy Marija“ a t. d.

„Marija rjekny: Hlej, ja ſym ſłužownica toho Knjeza; — mi ſo ſtań po
twojim ſłowje. Strowa ſy Marija“ a t. d.

„A ſłowo je ſo mjaſo ſcžiniło, a mjez nami je bydliło. Strowa ſy Marija“
a t. d.

64. Cžohodla ſpěwamy tule modlitwu?

1) Zo bychmy ſo Bohu za ſwjate wocžłowjecženjo Khryſtuſowe dźakowali; 2)
najzbóžniſchu knježnu cžeſcźili, a ſo jeje zakitej porucželi.

65. Schto je róžowc abo rózarij?

To je jara wužitne a lohke waſchnjo znutskownje kaž hortnje ſo modlicź,
kotrež bu we tſinatym lětſtotku wot ſwjatoho Dominika zawjedźene, wot
cyrkwje za dobre ſpóznate, a wot toho cžaſa pſchecy wot njeje trjebane a
khwalene.

Tele waſchnjo modlenja rěka róžowc, dokelž je takrjec wěnc najrjeṅſchich
modlitwow a rozpominanjow, we kotrymž ſu najwoſebniſche potajnoſcźe
wěry, kaž wonjace róže, zeſtajane. Wot tychle potajnoſcźow pſchiṅdu
mjena: „radoſcźiwy, boloſcźiwy a hordoſcźiwy róžowc“. Zo ſo we róžowcu
huſto teſame poſtrowjenjo woſpjetuje, njeſmě ſo nam dźiwno zdacź, hdyž
ſo tež we pſalmje 135. ſydom a dwacycźi krócź woſpjetuje: „Wěcžnje traje
joho miłoſcź“; abo hdyž tež jandźelojo bjez pſche<pb n="222"/>ſtacźa
ſpěwaja: „Swjaty, ſwjaty, ſwjaty“. Tež woſtudły njeſmě ſo nam róžowc
zdacź, dokelž ma naſch duch mjez tym ſwjate potajnoſcźe rozpominacź.

Khwalenja: „duchowna róža, Davidowy tórmje, jutrna hwězda“ a t. d.,
kotrež ſo we lauretanſkej litaniji namakaja, ſu ſymboliſke wurazy
ſwjatoho piſma, kotrež na najzbóžniſchu knježnu nałožujemy jeje kraſnych
doſpołnoſcźow a hnadow dla, kotrež je dóſtała.

Wucžba. Cžeſcź woſebje a z prawje dźěſcźowſkej wutrobu najzbóžniſchu
knježnu; proſch ju we wſchěch nuzach a naležnoſcźach, a prócuj ſo jeje
luboſcź, ſcźeŕpnoſcź, cžiſtotu a jeje druhe pocžinki pilnje ſcźěhowacź.

Wo cyrkwinſkich wobrjadach abo ceremonijach powſchitkownje, a wo
někotrych woſebje.

1. Schto zrozemi ſo pod cyrkwinſkimi ceremonijemi?

Pod cyrkwinſkimi ceremonijemi zrozemja ſo znamjenja abo ſkutki, wažne
wěrnoſcźe pſchedſtajace, kotrež je cyrkej k ſwjecźenju Božich ſłužbow
poſtajiła.

2. Cžohodla ſcźěhuje na wucžbu wo modlenju wucžba wo cyrkwinſkich
wobrjadach abo ceremonijach?

1) Dokelž ſu cyrkwinſke ceremonije runje kaž modlenjo k cžeſcźi a
khwalbje Božej zarjadowane; 2) dokelž nam pomhaja, naſche myſle k Bohu a
k rozpominanju bójſkich wěcow pozběhnycź, potajkim tež pobožnje ſo
modlicź.

3. Kak pomhaja nam ceremonije, naſche myſle k Bohu a bójſkim wěcam
pozběhnycź?

Pomhaja nam k tomu, 1) dokelž Božu ſłužbu ſwjatocžniſchu ſcžinja, a tak
naſchu kedźbnoſcź zhromadźa a wot zeḿſkoho k Bohu wobrocźa; 2) dokelž
ſame na ſebi njewidźomne potajnoſcźe hako widźomne pſched wocži ſtajeja,
a tak jich rozpominanjo nam polóžeja.

†4. Njejſu ceremonije prózne wěcy?

Na žane waſchnjo; pſchetož 1) je Bóh Židam we ſtarym zakonju wſchelake
ceremonije pod krutym khoſtanjom pſchikazał, hl. 3. Mójz.; 2)
nałožowaſche tež Khryſtus wſchelake ceremonije, kaž na pſchikład pſchi
wuhojenju hłuchoněmoho, Mark. 7., ſlepoho wot naroda, Jan 9., pſchi
póſłanju Ducha ſwjatoho, Jan 20.; 3) je wón ſam ſakramentowe znamjenja
abo ceremonije załožił, kaž pſchi poſlednjej wjecžeri, pſchi załoženju
kſchcźeńcy a t. d.

<pb n="223"/>

†5. Nimamy dha ſo k Bohu we duchu a wěrnoſcźi modlicź?

Wězo; a tohodla chce cyrkej, zo ſmy ceremonijam nic jeno pſchitomni, ale
je tež rozemimy, a je z modlenjom a pobožnym zmyſlenjom pſchewodźamy.

6. Maja wſchitke cyrkwinſke ceremonije zmyſł a wažnoſcź?

Haj; wſchitko, ſchtož cyrkej k ſwjecźenju Božich ſłužbow nałožuje, ma
potajnu wažnoſcź, a ma we nas pobožne zmyſlenja wubudźecź.

Wo ceremonijach kſchcźeṅcy hladaj ſtr. 170; firmowanja ſtr. 172 a Božeje
mſchě 180, wo ſwjecźenju wody, ſele, wolija a t. d. ſtr. 211.

7. Su ſnadź někotre cyrkwinſke ceremonije a wobrjady njewužitne a
njetrěbne?

Ně; ſchtož ſwjata, njezmólna cyrkej pſchikazuje, za dobre ſpóznawa, abo
wukonja, njemóže hinajſche bycź, hacž wužitne a ſpomožne, dokelž je wona
ſtajnje wot Ducha ſwjatoho wjedźena.

8. K cžomu kadźi ſo z wóruchum (kadźidłom) pſchi Božej ſłužbje?

Wóruch je znamjo cžeſcźowanja a modlenja, kotrež ma kaž dobra wóń pſched
Boha k njebju ſtupacź. Pſ. 140, 2.

9. Schto znamjenjeja zaſwěcźene ſwěcžki?

Znamjenjeja wěru, kotraž rozſwětla, nadźiju, kotraž k njebju pozběhuje,
a luboſcź, kotraž zahorja, a dopomnjeja nas tež na cžaſy pſcheſcźěhanja
kſcheſcźanow, hdyž buchu Bože ſłužby w podzeḿſkich khódbach ſwjecżene.

10. Na cžo dopomnjeja nas woſebje ſwjecźene ſwěcžki na ſwjedżenju Marije
cžiſtoſcźenja?

Na Simeonowe ſłowa, zo je Jězus „ſwětło k rozſwětlenju pohanow“, a zo
mamy tež my hako dźěcżi ſwětła khodźicź. Luk. 2, 32., Ef. 5, 8.

11. Na cžo dopomnja nas jutrowna ſwěca?

Na Khryſtuſa, wot ſmjercźe ſtanjenoho, kotryž je nas ze ſłužby djaboła
wumožił, kaž něhdy wohenjowy ſtołp iſraelſke dźěcźi z egiptowſkoho
wotrocžſtwa wjedźeſche. 2. Mójz. 14, 20.

12. Na cžo dopomnja ſwjecźeny popjeł popjelnu ſrjedu?

Zo mamy ſo ponižecź, a wěrnu pokutu cžinicź; tohodla praji měſchnik, z
popjełom na cžoło kſchiž cžinjo: „Wopomń, cžłowjecže, zo ſy proch a do
procha ſo pſchewobrocźiſch“.

Popjeł bě hižo we ſtarym zakonju znamjo pokuty a žarowanja. Pſchikł.:
Ninivitowje, Judith, Eſther a t. d.

<pb n="224"/>

13. Na cžo dopomnja nas bołminy bołmoncžnu njedźelu?

Na ſwjatocžny cźah Khryſtuſowy do Jeruzalema a na joho dobycźo nad helu,
a zo mamy ſebi tež my dobycżeŕſke palmy wěcžnoho žiwjenja dobywacź.

14. K cžomu dha ſu proceſſiony a próſtne wobkhady zawjedźene?

1) Zo bychmy Boha tež zjawnje khwalili, jomu ſo dźakowali, wo joho zakit
a žohnowanjo za lud a kraj proſyli, a joho khoſtanja wotwobrocźili; 2)
zo bychmy ſławne dobycźo kſcheſcźanſtwa ſwjecźili; cžohoždla ſo kſchiž a
khorhowje do prědka njeſu; 3) zo bychmy ſo dopomnili, zo ſmy na zemi
jenož cuzbnicy, a ſtajnje pſched Bohom khodźicź mamy.

Hižo we najſtarſchich cžaſach kſcheſcźanſtwa namakaja ſo pſchikłady
tajkich proceſſionow abo próſtnych wobkhadow.

15. Schto ma ſo wo pucźowanjach k hnadownym měſtam dźeržecź?

Hdyž ſo tak ſtanu, kaž ſebi cyrkej žada, ſu drje jara khwalomne, haj tež
z pſchikładom ſwjatych a z wotpuſkami cyrkwje wobkrucźene.

Bóh drje je a wuſłyſchi nas wſchudźom: tola móže ſo jomu ſpodobacź, zo
nas kaž we wěſtych cžaſach, tak tež na wěſtych měſtach ſkerje wuſłyſchi.
Na hnadownych měſtach pſchinoſchuje tež něſchtožkuli k tomu, zo ſo z
wjetſchej nutrnoſcźu a dowěru modlimy, a tohodla tež lóže wuſłyſchenjo
zaſłužimy. Stanje-li ſo něhdźe njeporjad, dyrbi ſo njeporjad, nic pak
wěc ſama zacźiſnycź.

16. Schto žada cyrkej, hdyž tajke pobožne pucźowanjo dowoli?

Cyrkej žada, 1) zo tohodla nuzne winowatoſcźe powołanja njezakomdźimy;
2) zo mamy pſchi tym dobre měnjenjo; 3) zo cžas na pucźowanju derje
nałožamy a wobcźežnoſcże ſcźeŕpnje njeſemy; 4) zo ſo na hnadownym měſcźe
pobožnje modlimy, a je-li móžno, ſakramentaj pokuty a wołtarja
dóſtanjemy.

17. Su pucźowanja k hnadownym měſtam hižo dawno we waſchnju?

Hižo Iſraelitojo pucźowachu po porucžnoſcźi Božej do templa we
Jeruzalemje, ſchtož tež Jězus a Marija cžinjeſchtaj, a prěni
kſcheſcźenjo pucźowachu huſto k měſtam, na kotrychž je Jězus žiwy był a
cźeŕpjeł, a k rowam japoſchtołow a ſwjatych martrarjow.

18. Schto ma ſo wo bratrſtwach dźeržecź?

To ſu pobožne, z wjetſcha wot bamžow za dobre ſpóznate zjenocźenja, w
kotrychž maja ſo ſtawy zhromadnje za ſo modlicź, a mjez ſobu k
dokonjenju dobrych ſkutkow a k huſcźiſchomu dóſtawanju ſakramentow ſo
pohnuwacź, a w tym ſo podpjeracź.

<pb n="225"/>

Dokelž ſu bratrſtwa k pobožnomu žiwjenju jara pomocne, jelizo ſo
wuſtawki, kotrež hako tajke pod žanym hrěchom njewjazaja, derje
wobkedźbuja, je jim cyrkej wjele wotpuſkow ſpožcžiła; tola je kóždomu
kſcheſcźanej zawoſtajene, chce-li k tajkomu bratrſtwu pſchiſtupicź abo
nic.

Wucžba. Wobdźěl ſo z najwjetſchej pobožnoſcźu na cyrkwinſkich
ceremonijach a waſchnjach, a njedaj ſo ani pſchez wuſměſchenjo, ani
pſchez pſchikład njewěriwych a lohkomyſlnych ludźi wottraſchicź.

K woſpjetowanju cyłeje wucžby.

♣I.♠ Naſche nabožniſtwo je bójſke.

To dopokazuja ſtawizny wot ſpocžatka ſwěta hacž na dźenſniſchi dźeń:
joho ſtaroba, joho załožeŕ, joho rozſchěrjenjo, joho wobſtacźo, joho
žohnowanja a płody a t. d. (ſtr. 1—30.)

♣II.♠ Tele naſche nabožniſtwo wucži:

Zo ſmy ſtworjeni, zo bychmy Bohu ſłužili a zbóžni byli (ſtr. 31—32). K
tomu dyrbimy

1) wſchitko wěricź, ſchtož je Bóh zjewił (ſtr. 33—98),

2) wſchitke kaznje dźeržecź, kotrež je Bóh ſam (ſtr. 98—137) abo pſchez
ſwoju cyrkej nam dał (ſtr. 137—145); potajkim ſo hrěcha zdalowacź, z
kotrymž ſo bójſka kaznja pſcheſtupi (ſtr. 145—151), a póccźiwe žiwjenjo
wjeſcź (ſtr. 152—159). To pak njemóžemy bjez hnady Božeje (ſtr.
159—164).

Tohodla dyrbimy tež

3) ſrědki Božeje hnady trjebacź, kotrež je Bóh poſtajił, mjenujcy ſwjate
ſakramenty (ſtr. 165—213) a modlenjo (ſtr. 213—225).

Pſchidawk.

Spowjedny ſchpihel za dźěcźi.

Kaznje Bože. 1) Sym modlitwu rano abo wjecžor, pſched jědźu abo po jědźi
zakomdźił abo njepobožnje ſpěwał? Sym ſo hańbował, ſwjaty kſchiž
cžinicź, ze ſwjecźenej wodu ſo krepicź, pſchi modlenju klecžecź, rucy
ſtyknycź a t. d.? Sym na wěrnoſcźi wěry dwělował, abo na žortach wo
wěrje a nabožnoſcźi ſo wobdźělił? Sym zhrěſchił z małomyſlnoſcźu
pſchecźiwo Bohu, abo z wopacžnej dowěru abo z pſchezwažnoſcźu? Sym
zakomdźił wěru, nadźiju, luboſcź wubudźecź, abo ſym ſo hewak pſchecźiwo
jenej z tychle póccźiwoſcźow pſchehrěſchił?

2) Sym ſwjate mjena: Božo, Bóh, Jězus, Marija, Józef a t. d. njepobožnje
wuprajał? Sym z hněwa abo njeſpokojnoſcźe ſłowa „ſakrament“ a t. d.
wuſtorkował? Sym falſchnje abo lohkomyſlnje pſchiſahał? Sym pſchecźiwo
Bohu morkotał abo ſkoržił? Sym ſwjate wěcy abo wobrjady ſměſchne cžinił?

3) Sym njedźele a ſwjate dny Božu mſchu, prědowanjo abo kſcheſcźanſku
wucžbu zakomdźił, abo ſym ze ſwojeje winy k tomu pozdźe pſchiſchoł? Sym
pſchi Božich ſłužbach na druhe wěcy myſlił, powjedał, ſo ſmjał, wokoło
hladał, druhich molił? Sym ſwjate dny wonjecžeſcźił z cżežkim dźěłom, ze
njepoměrnym picźom, njemdrym hracźom a wjeſelom?

4) Sym ſo pſchecźiwo ſtarſchim, wucžerjam a druhim pſchedſtajenym hrubje
a nahle, abo njepoſłuſchnje a ſpecźiwje zadźeržał? Sym jich cźežcy
rozhněwał, zrudźił a mjerzał? Sym jich napominanja zacpěł, jim złe
popſchał, jich hanił abo tež ruku pſchecźiwo nim w hněwje zběhał? Sym
ſtarych ludźi wuſměſchał?

5) Sym druhim, tež bratram abo ſotram wudma dawał, ſo z nimi wadźił,
jich bił, z kamjenjemi do nich mjetał? Běch pſchecźiwo ſłužownym hruby a
njepſchiſtojny, pſchecźiwo khudym njeluboſcźiwy a kruty? Běch
ſwojohłowny, njeznjeſliwy, njepſchecźelſcy zmyſleny? Sym z tym druhich k
hněwej wabił? Běch <pb n="227"/>mjerzaty, hněwny, wjecźiwy? Sym
zakliwanja a hanjenja pſchecźiwo ſebi a druhim wuprajał? Sym ſo bjez
nuzy do ſtracha za žiwjenjo podawał? Sym ſkót njetrjebawſchi cžwělował?
Sym druhich k złomu zawjedł abo zawjeſcź chcył? Sym druhim k złomu
pomhał? abo hdyž ſu złe cžinili, jich khwalił, abo zamołwjał? Sym
druhich ze ſłowom abo pſchikładom złe wucžił? Sym zwadu zapocžał?

6) Sym na něſchto njehańbite abo njepóccźiwe wcźipnje hladał? abo
dobrowólnje na tajke něſchto myſlił? wo nim rycžał, cžitał, abo rady
rycžecź ſłyſchał, a k tomu ſo ſmjał? Sym njepſchiſtojne abo njecžiſte
žadoſcźe měł? Njeběch pſched druhimi dźěcźimi abo druhimi ludźimi pſchi
woblekanju a ſlěkanju doſcź hańbicźiwy? Sym ſebi njepóccźiwe žorty, hry
a druhe njehańbitoſcźe ſam ze ſobu abo z druhimi dowolił? Sym ze złymi
towaŕſchemi wobkhadźał?

7) Sym ſad, pjenjezy abo druhe wěcy kranył abo kranycź chcył? Sym wot
druhich něſchto kranjene brał a zdźeržał? Sym požcžene abo namakane wěcy
zaſy wrócźił? Sym druhim ſchkodu cžinił na polach, łukach, ſchtomach, a
t. d.? Sym bjez wědomoſcźe a wole ſtarſchich něſchto darił? Sym cžinjenu
ſchkodu zaſy zarunał?

8) Sym łhał? Je moja łža někomu ſchkodźiła? Je łhanjo jedyn z mojich
pſchiwucženych hrěchow? Sym bližſchoho wopacžnje wobſkoržował abo pola
druhich pomjeńſchał? Sta ſo to z hidźenja abo ze zawiſcźe? Sym
wupowjedał, ſchtož mějach zamjelcžecź? abo ſym nawopak wo wopacžnoſcźach
mjelcžał, kotrež dyrbjach ſtarſchim abo wucžerjam wozjewicź?

Cyrkwinſke kaznje. Sym na zakazanych dnach wot mjaſa jědł? Cžinjach to z
liwkoſcźe pſchecżiwo cyrkwinſkej kazni? Sym we zakazanych cžaſach na
kwaſnych wjeſelach ſo wobdźělił?

Hłowne hrěchi. Běch hordy na ſwoju wuſtojnoſcź, draſtu, ſwójbu,
bohatſtwo? Mějach ſo za lěpſchoho dyžli druhich a ſym jich tohodla
zacpěł, wuſměſchał a hanił? Wuknjech a modlach ſo jenož, zo bych khwalbu
abo myto dóſtał? Běch nahramny, a zdźeržach wſchitko za ſo, bjez toho zo
bych bližſchim a khudym ſobudźělił? Běch zawiſtny, a tohodla zły a
njeſpokojny, hdyž buchu druzy khwaleni, hdyž ſo jim derje dźěſche, tola
wjeſoły, hdyž buchu khoſtani abo hdyž ſchkodu wzachu? Běch njepoměrny we
jědźi a picźu, dokelž pſchewjele jědźach a pijach abo z pſchewulkej
požadoſcźu, abo wužiwach, ſchtož bě ſtrowoſcźi ſchkódne? Běch we
wuknjenju lěni a njerodny? Sym wjele cžaſa z próznoſcźu, z hracźom a z
wokołoběhanjom pſchecžinił?

Kak ſym poſlednju ſpowjedź dokonjał? Njejſym nicžo zamjelcžał? Sym ſo
wot poſlednjeje ſpowjedźe ſchto polěpſchił? Sym napołoženu pokutu
dopjelnił?

<pb n="228"/>

Trientſke wěrywuznacźo.

Ja ♣N.♠ z krutej wěru wěrju a wuznawam wſchitko a jenotliwe, ſchtož je
wopſchijate we wěrywuznacźu, kotrež ſwjata romſka cyrkej trjeba;
mjenujcy:

Ja wěrju do jenoho Boha, wſchohomócnoho wótca, ſtworicźerja njebjes a
zemje, wſchitkoho widźomnoho a njewidźomnoho. — A do jenoho knjeza
Jězuſa Khryſtuſa, jenorodźenoho ſyna Božoho, a z Wótca rodźenoho pſchede
wſchej wěcžnoſcźu; Boha wot Boha, ſwětło wot ſwětła, wěrnoho Boha wot
wěrnoho Boha, ſpłodźenoho, njeſtworjenoho, jenoho bycźa z Wótcom; pſchez
kotrohož je wſchitko ſcžinjene. Kotryž je nas cžłowjekow a naſcheje
zbóžnoſcźe dla z njebjes pſchiſchoł a wot ſwjatoho Ducha a z knježny
Marije mjaſo na ſo wzał a wocžłowjecžił. Je tež za nas kſchižowany pod
Ponciom Pilatom, cźeŕpjeł a pohrjebany; na tſecźi dźeń z morwych ſtanył,
kaž je piſane; a je ſpěł do njebjes, ſedźi na prawicy Wótca, a pſchińdźe
zaſy we kraſnoſcźi, ſudźicź žiwych a morwych, a joho kraleſtwo njezměje
kónca. — A do Ducha ſwjatoho, knjeza a wožiwjerja, kotryž z Wótca a Syna
wukhadźa, kotryž z Wótcom a Synom ſobu modlenjo a cžeſcź dóſtawa, a
kotryž je pſchez profetow rycžał. — A jenu, ſwjatu, katholſku a
japoſchtołſku cyrkej. Wuznawam jenu kſchcżeńcu k wodawanju hrěchow. A
wocžakuju horjeſtacźo morwych, a žiwjenjo pſchichodneje wěcžnoſcże.
Amen.

Japoſchtołſke a cyrkwinſke podawizny a druhe wucžby a pſchikaznje
tejeſameje cyrkwje najkrucźiſcho pſchipóznawam a pſchipuſchcźam.

Tohorunja bjeru tež ſwjate piſmo po tymſamym zmyſłu, kotryž je dźeržała
a dźerži ſwjata macź cyrkej, kotrejž ſłuſcha wo prawym zmyſłu a
wukładowanju ſwjatoho piſma rozſudźecź, tež je ženje hinak njepſchiwozmu
a njebudu wukładowacź, dyžli po jenohłóſnym zrozemjenju wótcow.

Tež wěrju, zo je wěrnje a woprawdźe ſydom ſakramentow nowoho zakonja wot
knjeza Jězuſa Khryſtuſa załožene a k zbóžnoſcźi cžłowjeſkoho ſplaha —
hacž runje nic wſchitke kóždomu woſebje — trěbne, mjenujcy: kſchcźeńca,
firmowanjo, najſwjecźiſchi ſakrament wołtarja, pokuta, poſlednje
wolijowanjo, měſchniſka ſwjecźizna a mandźelſtwo, a zo wone hnadu
wudźěleja a zo z nich kſchcźeńca, firmowanjo a měſchniſka ſwjecżizna ſo
bjez boharubjenſtwa woſpjetowacź njemóža.

Tež pſchijimam a pſchipuſchcźam wſchitke pſchiwzate a za dobre ſpóznate
wobrjady katholſkeje cyrkwje pſchi ſwjatocžnym wudźělenju wſchitkich
prjedy mjenowanych ſakramentow.

<pb n="229"/>

Wſchitko a jenotliwe, ſchtož je wo herbſkim hrěchu a woſprawnoſcźenju we
wyſokoſwjatej Trientſkej cyrkwinſkej zhromadźiznje poſtajene a
wuprajene, pſchijimam a pſchipuſchcźam.

Runje tak wuznawam, zo ſo we Božej mſchi Bohu wěrny, woprawdźity a
wujednacy wopor wopruje za žiwych a wotemrjetych, a zo je we
najſwjecźiſchim ſakramencźe wołtarja wěrnje a woprawdźe a po bycźu cżěło
a krej naſchoho knjeza Jězuſa Khryſtuſa z joho duſchu a z bójſtwom, a zo
ſo pſchewobrocźenjo cyłoho bycźa khlěba do cźěła a cyłoho bycźa wina do
krewje ſtawa, kotrež pſchewobrocźenjo katholſka cyrkej
transſubſtanciaciju mjenuje. Tež wuznawam, zo ſo pod jenej z wobeju
ſchtałtnoſcźow cyły a njedźělomny Khryſtus a wěrny ſakrament dóſtawa.

Wobſtajnje tež wěrju, zo je cžiſcź, a zo móže ſo we nim zdżeržanym
duſcham ze zaſtupowanjom wěriwych pomhacź. Tohorunja tež, zo ſmědźa ſo
ſwjecźi, z Khryſtuſom knjeżacy, cžeſcźicż a proſycź, a zo woni modlitwy
za nas Bohu wopruja a zo maja ſo jich relikwije cžeſcźowacź.

Najkrucźiſcho wuznawam, zo ſměmy wobrazy Khryſtuſa a pſchecy
knježniſkeje Boharodźicźeŕki a druhich ſwjatych měcź a wobkhowacź, a jim
pſchiſłuſchnu cžeſcź a zańcźměcźo wopokazowacż.

Tež wobkrucźam, zo je móc wotpuſkow wot Khryſtuſa we cyrkwi zawoſtajena
a zo je jich dobywanjo kſcheſcźanſkomu ludej jara ſpomožne.

Pſchipóznawam ſwjatu katholſku a japoſchtołſku romſku cyrkej za macźeŕ a
wucžeŕku wſchitkich cyrkwjow, a ſlubju z pſchiſahu, romſkomu bamžej,
naſtupnikej ſwjatoho Pětra wjeŕcha japoſchtołow a naměſtnikej Jězuſa
Khryſtuſa wěrnu poſłuſchnoſcź.

Tohorunja njedwělujo pſchijimam a wuznawam wſchitko zbytkne, ſchtož je
wot cyrkwinych prawow a powſchitkownych koncilow a woſebje wot
wyſokoſwjateje Trientſkeje zhromadźizny podawane, poſtajene a wuprajene;
a wſchitko napſchecźiwne a kajkežkuli wot cyrkwje wotſudźene a
zacźiſnjene a zatamane błudnoſcźe, tež ja wotſudźam, zacźiſnu a tamam.

Tule wěrnu katholſku wěru, zwonka kotrejež nichtó zbóžny bycź njemóže,
kotruž nětko dobrowólnje wuznawam a krucźe dźeržu, chcu cyłu a
njezranjenu hacž do poſlednjoho zdychnjenja žiwjenja (z Božej pomocu)
najwobſtajniſcho dźeržecź a wuznawacź, a ſo ſtaracź, zo moji poddacźi a
cźi, kotrychž zaſtaranjo budże mi we mojim zaſtojnſtwje ſłuſchecź, to
dżerža, wucža a wozjewjeja; to ja, tónſamy ♣N.♠ ſlubju, lubju a
wopſchiſaham. Tak mi Bóh pomhaj a tute ſwjate ſcźenja.

<pb n="230"/>

Wucžba za ſłužownika pſchi Božej mſchi.

Deleka pſchi wołtarju zapocžina měſchnik: Jn nomine Patris a Filii et
Spiritus ſankti. Introibo ad altare Dei.

Słužownik: Ad Deum, qui lätifikat juventutem meam.

M. Judika me, Deus, et diſcerne kauſam meam de gente non ſankta: ab
homine iniquo et doloſo erue me.

Sł. Quia tu es, Deus, fortitudo mea: quare me repuliſti, et quare
triſtis incedo, dum affligit me inimikus.

M. Emitte lucem tuam et veritatem tuam: ipſa me deduxerunt et adduxerunt
in montem ſanktum tuum, et in tabernakula tua.

Sł. Et introibo ad altare Dei: ad Deum, qui lätifikat juventutem meam.

M. Konfitebor tibi in cithara, Deus, Deus meus: quare triſtis es anima
mea, et quare konturbas me?

Sł. Spera in Deo, quoniam adhuk konfitebor illi, ſalutare vultus mei, et
Deus meus.

M. Gloria Patri et Filio et Spiritui ſankto.

Sł. Sikut erat in principio et nunk et ſemper, et in ſäkula ſäkulorum.
Amen.

M. Introibo ad altare Dei.

Sł. Ad Deum, qui lätifikat juventutem meam.

M. Adjutorium noſtrum in nomine Domini.

Sł. Qui fecit cölum et terram.

M. Konfiteor Deo omnipotenti a t. d.

Sł. Miſereatur tui omnipotens Deus, et dimiſſis pekkatis tuis perdukat
te ad vitam äternam.

M. Amen.

Sł. Konfiteor Deo omnipotenti, beatä Mariä ſemper Virgini, beato
Michaeli Archangelo, beato Joanni Baptiſtä, ſanktis Apoſtolis Petro et
Paulo, omnibus Sanktis et tibi, Pater: quia pekkavi nimis kogitacione,
verbo et opere, mea kulpa, mea kulpa, mea maxima kulpa. Ideo prekor
beatam Mariam ſemper Virginem, beatum Michaelem Archangelum, beatum
Joannem Baptiſtam, ſanktos Apoſtolos Petrum et Paulum, omnes Sanktos et
te, Pater, orare pro me ad Dominum Deum noſtrum.

<pb n="231"/>

M. Miſereatur veſtri omnipotens Deus, et dimiſſis pekkatis veſtris
perdukat vos ad vitam äternam.

Sł. Amen.

M. Indulgenciam, abſolucionem, et remiſſionem pekkatorum noſtrorum
tribuat nobis omnipotens et miſerikors Dominus.

Sł. Amen.

M. Deus, tu konverſus vivifikabis nos.

Sł. Et plebs tua lätabitur in te.

M. Oſtende nobis, Domine, miſerikordiam tuam.

Sł. Et ſalutare tuum da nobis.

M. Domine, exaudi oracionem meam.

Sł. Et klamor meus ad te veniat.

M. Dominus vobiſkum.

Sł. Et kum ſpiritu tuo.

M. Kyrie eleiſon.

Sł. Kyrie eleiſon.

M. Kyrie eleiſon.

Sł. Khriſte eleiſon.

M. Khriſte eleiſon.

Sł. Khriſte eleiſon.

M. Kyrie eleiſon.

Sł. Kyrie eleiſon.

M. Kyrie eleiſon.

M. Dominus vobiſkum.

Sł. Et kum ſpiritu tuo.

M. Per omnia ſäkula ſäkulorum.

Sł. Amen.

Na kóncu epiſtle:

Sł. Deo gracias.

Pſchi ſwjatym ſcźenju:

M. Dominius vobiſkum.

Sł. Et kum ſpiritu tuo.

M. Sequencia ſankti evangelii ſekundum ♣N.♠

Sł. Gloria tibi, Domine.

Na kóncu evangelia:

Sł. Laus tibi, Chriſte.

<pb n="232"/>

M. Dominus vobiſkum.

Sł. Et kum ſpiritu tuo.

M. Orate fratres rc.

Sł. Suſcipiat Dominus ſakrificium de manibus tuis ad laudem et gloriam
nominis ſui, ad utilitatem quoque noſtram, tociusque ekkleſiä ſuä
ſanktä.

M. Per omnia ſäkula ſäkulorum.

Sł. Amen.

M. Dominus vobiſkum.

Sł. Et kum ſpiritu tuo.

M. Surſum korda.

Sł. Habemus ad Dominum.

M. Gracias agamus Domino Deo noſtro.

Sł. Dignum et juſtum eſt.

M. Per omnia ſäkula ſäkulorum.

Sł. Amen.

M. Et ne nos indukas in tentacionem.

Sł. Sed libera nos a malo.

M. Per omnia ſäkula ſäkulorum.

Sł. Amen.

M. Pax Domini ſit ſemper vobiſkum.

Sł. Et kum ſpiritu tuo.

M. Per omnia ſäkula ſäkulorum.

Sł. Amen.

M. Ite miſſa eſt abo Benedikamus Domino.

Sł. Deo gracias.

M. Dominus vobiſkum.

Sł. Et kum ſpiritu tuo.

M. Inicium ſankti evangelii ſekundum ♣N.♠

Sł. Gloria tibi Domine.

Na kóncu poſlednjoho ſcźenja:

Sł. Deo gracias.

Na Božich mſchach po morwych praji měſchnik měſto Ite miſſa eſt:

M. Requieſkant in pace.

Sł. Amen.

Cźiſchcźał E. M. Monſe w Budyſchinje.

[1] ⁾ Krótſcho rěkaja kaznje:

1) Dyrbiſch do jenoho Boha wěricź.

2) Njedyrbiſch mjeno Bože njewužitnje wjeſcź.

3) Dyrbiſch ſwjaty dźeṅ ſwjecźicź.

4) Dyrbiſch nana a macź w cžeſcźi měcź.

5) Njedyrbiſch mordowacź.

6) Njedyrbiſch njecžiſtotu hnacź.

7) Njedyrbiſch kranycź.

8) Njedyrbiſch falſchnoho ſwědcženja dawacź.

9) Njedyrbiſch požadacź ſwojoho bližſchoho mandźelſkeje.

10) Njedyrbiſch požadacź ſwojoho bližſchoho kubła.
